RSS

નીતિકથાઓ અને દૃષ્ટાંતકથાઓ

01 Apr

Click here to read in English

આ બધી માનવપાત્રીય નીતિકથાઓ કે માનવેતરપાત્રીય દૃષ્ટાંતકથાઓ સાહિત્યનાં એક જાતનાં સ્વરૂપો કે પ્રકારો છે. આ રચનાઓ ગદ્ય કે પદ્યરૂપે હોય છે અને સાંભળનાર કે વાંચનાર માટે ધાર્મિક કે નીતિવિષયક શિખામણ સાથે અંત પામે છે. આ વાર્તાપ્રકારનાં મૂળભૂત સ્રોત ધાર્મિક સાહિત્યમાંથી મળે છે, તો કેટલીકવાર તેમના ઉત્થાનને આપણે જાણી શકતા નથી હોતા; કેમ કે તે અજાણ્યા સર્જકો કે કથાકારો દ્વારા સર્જાએલ હોય છે. ઉભય પ્રકારની આ કથાઓમાં ડહાપણ શીખવવાના કે ચારિત્રયઘડતર કરવા માટેના સમાન હેતુઓ હોય છે; આમ છતાંય આ બંને પ્રકારો વચ્ચે એક પાતળી ભેદરેખા જોવા મળે છે. સામાન્ય રીતે ‘નીતિકથા’ (Parables)માં માનવી પાત્રો હોય છે, જ્યારે દૃષ્ટાંતકથાઓ (Fables)માં પ્રાણીઓ, છોડવાઓ, પદાર્થો વગેરે પાત્રો તરીકે આવે છે. ગમે તે હોય, પણ આ બધી વાર્તાઓ આપણા પરાપૂર્વ કાળથી ચાલ્યા આવતા મૂલ્યવાન વારસા સમાન છે અને આવનારી પેઢીઓ સુધી જળવાઈ રહેશે અને વૃદ્ધિ પણ પામ્યે જશે.

ઈ.સ.પૂર્વે પાંચમી સદીમાં થઈ ગએલો વાર્તાકાર ઈસપ શરૂમાં તો આફ્રિકન ગુલામ હતો, પણ પાછળથી તેને આઝાદ કરી દેવામાં આવ્યો હતો. તે બહુ જ વિખ્યાત બોધકથાકાર હતો અને તેની બોધકથાઓ વિશ્વભરમાં ફેલાઈ ગઈ છે. ખ્રિસ્તી બોધવાર્તાઓ અને પ્રાચીન ગ્રીક અને સંસ્કૃત ભાષાઓમાંથી પ્રાપ્ય એવી અસંખ્ય આવી વાર્તાઓએ આપણી નિશાળો કે ઘરોમાં આપણા બાલ્યજીવનને યોગ્ય રીતે ઘડવામાં ખૂબ જ અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો છે. આ વાર્તાઓમાં માત્ર બાળકોએ જ નહિ, પરંતુ વડીલોએ પણ એટલો જ રસ લીધો છે. એવાં મોટેરાંઓએ કાં તો પોતાને રસ પડ્યો હોય કે પછી તેમનાં સંતાનોની એવી વાર્તાઓ સંભળાવવા માટેની માગણીઓ હોય; જે હોય તે પણ આ પ્રાચીન સમયથી ચાલ્યા આવતા સાહિત્યપ્રકારમાં તેમણે પણ દિલચસ્પી બતાવી છે. હાલમાં તો આપણે હજારોની સંખ્યામાં બોધકથાઓનાં પુસ્તકો મેળવી શકીએ છીએ, પરંતુ એ બધી કથાઓ શિક્ષણના અભાવના એ પ્રાચીન સમયમાં પણ મૌખિક સ્વરૂપે વિદ્યમાન હતી.

તાજેતરમાં મને કાચબા અને સસલાનાં પાત્રોવાળી પ્રચલિત દૃષ્ટાંતકથા ઉપરનો એક આર્ટિકલ વાંચવા મળ્યો. એ કથાનો અંત આપણે જાણીએ જ છીએ કે કાચબો સસલા સાથેની દોડની હરીફાઈમા જીતી જાય છે. એ વાર્તાના બોધપાઠની પણ આપણને ખબર છે કે ‘ભલે ધીમો, પણ સ્થિરતાપૂર્વક ચાલ્યે જતો કે આગળ ધપ્યે જતો માણસ છેવટે જીતતો જ હોય છે.’ આપણે બધા આ વાર્તાના આ જ કથાવસ્તુને સાંભળીને મોટા થયા છીએ, પણ એ જ વાર્તાને જૂદો જ વળાંક આપીને તેનાથી પણ આગળ લંબાવવામાં આવી છે. સસલાની વિનંતિથી એવી જ બીજી દોડવાની હરીફાઈનું આયોજન કરવામાં આવે છે, જેમાં સસલો જીતી જાય છે અને ત્યાં વળી બોધપાઠ બદલાઈને આમ થાય છે કે ‘હંમેશાં ઝડપી અને અવિરત આગળ વધનાર જ ધીમા અને સ્થિરને મહાત કરી શકે છે.’ હજુ આગળ જતાં બીજી હરીફાઈમાં હારેલો કાચબો પેલા સસલાને ત્રીજી હરીફાઈ કરવાનો પડકાર ફેંકે છે. આ વખતે તે દોડ માટેનો એવો માર્ગ પસંદ કરે છે કે જ્યાં દોડની આખરી મંઝિલે પહોંચવા પહેલાં વચ્ચે આડી નદી આવે. આ વખતે કાચબો જીતી જાય છે અને વળી પાછો બોધપાઠ ફરી એકવાર બદલાય છે કે ‘સર્વથી પહેલાં તમારી કાર્યક્ષમતાના હાર્દને ઓળખી કાઢો અને પછી તમારી ક્ષમતાને અનુકૂળ એવા કાર્યક્ષેત્રની ફેરબદલી કરો.’ પણ, વાર્તા તો હજીય આગળ ચાલુ રહે છે. બંને હરીફો પોતપોતાની મર્યાદાઓ અને શક્તિઓને સારી રીતે જાણે છે અને તેથી બંને જણ સંયુક્ત રીતે એક આખરી અને ચોથી હરીફાઈ કરી લેવાનું વિચારે છે. આ છેલ્લી હરીફાઈમાં તેઓ હારનાર કે જીતનાર કોણ તે નક્કી કરવા નથી માગતા, પણ તેઓ પોતાના આત્મસંતોષ અને ખુશી માટે તેમ કરવા માગે છે. બંને જણ એકબીજાના હરીફ નહિ, પણ બંને એક જ ટુકડીના સાથીની જેમ એકબીજાને સહકાર આપે છે. પહેલાં સસલો પેલા કાચબાને પોતાની પીઠ ઉપર ઊંચકીને નદી સુધી લઈ જાય છે. ત્યાર પછી કાચબો સસલાને પોતાની પીઠ ઉપર સવારી કરાવીને તરતાં તરતાં નદીના સામેના કાંઠે પહોંચે છે. છેલ્લે સસલો કાચબાને પોતાની પીઠ ઉપર ઊંચકે છે અને બંને જણ એક સાથે જ દોડના આખરી નિશાન સુધી આવી જાય છે. આમ સરવાળે, આ આખરી પરસ્પર સહકારયુક્ત હરીફાઈમાંથી ઘણા બોધપાઠ જાણવા મળે છે. આ બોધપાઠોને આવાં નામો આપી શકાય; જેવાં કે, સમૂહ ભાવનાથી કરવામાં આવતું કાર્ય, મોટી સફળતા માટે વ્યક્તિગત કાર્યક્ષમતાઓને એકસાથે સાંકળવી કે જોતરવી, પ્રતિકૂળતાઓનો સામનો સંયુક્ત નિર્ણયોથી કરવો, આદર્શ નેતૃત્વનાં લક્ષણો, નિષ્ફળતાને સફળતામાં તબદીલ કરવા માટેની શક્યતાઓ, વ્યૂહરચનામાં ફેરફાર કરીને કોઈ નવીન જ માર્ગ અપનાવવો અને છેલ્લે મુખ્ય ઉપદેશ એ કે હરીફો સામે હરીફાઈ કરવાના બદલે પરિસ્થિતિઓ સામે મુકાબલો કરવો.

ઉપરોક્ત આર્ટિકલે મને પ્રોત્સાહિત કર્યો છે કે હું પણ એવી કોઈક જાણીતી દૃષ્ટાંતકથાને અજમાવું કે જેને જુદી જ રીતે વર્ણવવામાં આવે અથવા તેને રસમય ઢબે કે રમૂજમય રીતે લંબાવવામાં આવે; કે પછી તે અણધારી વિપરિત પરાકાષ્ઠાએ અંત પામે તેમ તેને વળાંક આપવામાં આવે. અહીં મેં પ્રચલિત વાર્તા ‘ચતુર કાગડો’ને પસંદ કરી છે, પણ તેને ઉપરના ત્રણેય વિકલ્પોને છોડી દઈને જુદી જ રીતે રજૂ કરવા માગું છું. મેં વિચારી લીધું છે કે કાગડાની ચતુરાઈવાળી એ ઘટનાને અનુલક્ષીને ઘણાં વર્ષો બાદ કેટલાક કાગડાઓ જ આપસમાં ચર્ચા કે વિવેચન કરતા હોય તેમ તેમની વચ્ચેના સંવાદોને પ્રયોજી કાઢવા. પરંતુ એ પહેલાં આપણે આપણા પ્રાથમિક શિક્ષણકાળ દરમિયાન આપણા પાઠ્યપુસ્તકમાં જે રીતે એ વાર્તાને વાંચી હોય કે ભણ્યા હોઈએ તે સ્વરૂપે જ અહીં જરા યાદ કરી લઈએ. એ વાર્તા નીચે પ્રમાણે છે :

“ઘણા સમય પહેલાં એક કાગડો હતો. તે તરસ્યો હતો. તે પાણીની શોધ માટે આમતેમ ઊડ્યો. છેવટે તેણે જમીન ઉપર પડેલો એક માટીનો કૂંજો જોયો. તેણે પોતાની ચાંચને અંદર નાખી જોઈ. કૂંજાનું મોંઢિયું સાંકડું અને લાંબું હતું. પાણીની સપાટી ઘણી નીચી હતી. તેની ચાંચ પાણી સુધી પહોંચતી ન હતી. તેણે અહીંતહીં નજર નાખી અને નજીકમાં જ તેને કેટલાક કાંકરા દેખાયા. તેને એકદમ સરસ વિચાર આવ્યો. તેણે વારાફરતી એક એક કાંકરાને પોતાની ચાંચમાં લઈને કૂંજામાં નાખવા માંડ્યું. જેમ જેમ કાંકરા અંદર નંખાતા ગયા, તેમ તેમ પાણી ઊંચે આવવા માંડ્યું. છેવટે પાણી ટોચ સુધી આવ્યું અને તેણે પોતાની તરસ છીપાવી લીધી. પછી તેણે પોતાના માળાએ પાછા ફરીને સાથી કાગડાઓને પોતાની ચતુરાઈની વાત કહી સંભળાવી. બોધપાઠ:”ઘણીવાર વિકટ સમસ્યાઓના ઉકેલ અણધાર્યા સ્રોતો (માર્ગો)માંથી મળી જતા હોય છે.”

વિલિયમ ક્લીઅરી (William Cleary) નામના અંગ્રેજ કવિએ ઈસપની અવિસ્મરણીય એવી કેટલીય વાર્તાઓને કાવ્યસ્વરૂપે આપણને આપી છે. તેણે ‘તરસ્યો કાગડો સારી સલાહ મેળવે છે’ શીર્ષકની વાર્તાને અલગ જ રજૂઆતથી કાવ્યરૂપે લખી છે. અહીં તેને રજૂ કરવાનો મારો લેશમાત્ર ઈરાદો નથી, કેમ કે આ આર્ટિકલની વ્યાપમર્યાદા મને તેમ કરતાં રોકે છે.

તો હવે, ચાલો આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતનામ એવી અમદાવાદ (ભારત)ની ઈન્ડીઅન ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ મેનેજમેન્ટ (IIM)ના સંકુલની ગીચ ઝાડીમાં મળેલી કાગડાઓની બિનસત્તાવાર બેઠક તરફ આપણું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ. આ ‘ચતુર કાગડો’વાળી ઉપર ઉલ્લેખિત વાર્તાની ઘટના ઉપરની પશ્ચાદ્કાલીન ચર્ચામાં ભાગ લેતા કાગડાઓનાં આ નિવાસવૃક્ષો છે. એમ કહેવાયું છે કે શીખવા માટે ઉત્સુક એવા સૌ કોઈ માટે વાતાવરણ એ ઉત્તમ શિક્ષકની ગરજ સારે છે. અહીં મેનેજમેન્ટના અભ્યાસનું વાતાવરણ છે અને અહીં જ આ બધા કાગડાઓ વસવાટ કરી રહ્યા છે. તેમણે આ જ સંકુલનાં વૃક્ષો નીચે બેસીને મેનેજમેન્ટ વિષય ઉપરની ચર્ચાઓ કરતા કોલેજિયનોને સાંભળ્યા છે અને તેથી જ તેમણે પણ સારું એવું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું છે. આ કાગડાઓ વચ્ચે થએલો વાર્તાલાપ નીચે પ્રમાણે છે :

“આજે હું જ્યારે એક લીમડાના ઝાડ ઉપર બેઠેલો હતો, ત્યારે એક માનવમાતા તેના બાળકને આપણા કોઈક વડવા વિષેની સરસ વાત જે કહેતી હતી તે મેં સાંભળી. આપણા એ દાદા કેવા હોશિયાર હતા! કેવું બુદ્ધિપૂર્વક તેમણે કૂંજામાંથી પાણી પીધું હતું!”, એક કાગડો બોલ્યો.

બીજા કાગડાએ જવાબ વાળ્યો, “નિઃશંક, તે એક આશ્ચર્યજનક કાર્ય હતું. પણ, તેઓ એવું મહેનતવાળું કાર્ય કરવાના બદલે બીજી કોઈ રીત અપનાવી શક્યા હોત!”

“બીજી કઈ રીત, મારા દીકરા?”, વયોવૃદ્ધ કાગડો બોલ્યો.

પેલાએ કહ્યું, “કૂંજાના પડખે પોતાની ચાંચ વડે કાણું પાડી શક્યા હોત!”

“ના, ના. બિલકુલ નહિ! તે તારો મૂર્ખાઈભર્યો ખ્યાલ છે. આપણને કોઈનીય મિલ્કત અર્થાત્ વસ્તુને નુકસાન પહોંચાડવાનો કોઈ અધિકાર નથી. વધુમાં, એક પક્ષીની તરસ મિટાવવા માટે જરૂરી જૂજ જ પાણી સામે પુષ્કળ પાણીનો વ્યય કરવો એ જરાય ઈચ્છનીય ન ગણાય!” વડીલ કાગડાએ કહ્યું.

“મિલ્કતને નુકસાન! કેવી ગાંડી વાત કરો છો! આપણે જોતા નથી કે વિદ્યાર્થીઓ જ્યારે હડતાલ ઉપર ઊતર્યા હોય, ત્યારે બસો સળગાવીને કે પછી રેલના પાટા ઉખેડી નાખવા જેવાં રાષ્ટ્રીય સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડતાં કેવાં તોડફોડનાં કામો કરતા હોય છે?”

વૃદ્ધે કહ્યું, ‘તે લોકો શું કરે છે તે આપણે જોવાનું ન હોય! હું તો પ્રમાણિકપણે માનું છું કે આવી વિનાશક પ્રવૃત્તિઓ કરવી એ તો આપણા કાગ જાતિનાં નીતિમત્તાનાં ધોરણોથી સાવ વિરુદ્ધ છે. એ માટીનો કૂંજો બિચારા કોઈ ગરીબ માણસનો પણ હોઈ શકે. શા માટે આપણે કોઈને એક ટીપાભર પાણી માટે આટલું બધું મોટું નુકસાન કરવું જોઈએ? યાદ રાખો કે ભલા કાગડાઓ કદીય આવી રીતે વર્તે નહિ!”

“તો પછી, મહેરબાની કરીને, આપ પ્રકાશ નાખશો કે એવી પરિસ્થિતિમાં આપણે શું કરવું જોઈએ?” એક યુવાન કાગડાએ જિજ્ઞાસાપૂર્વક પૂછ્યું.

વૃદ્ધ કાગડાએ ઠાવકાઈપૂર્વક જવાબ આપ્યો, “મહેનતભર્યું કાંકરા નાખવાનું કામ શરૂ કરવા પહેલાં થોડુંક વધારે આમથી તેમ ઊડીને તમારે અન્ય જગ્યાએ પાણી હોવાની શક્યતાઓ તપાસવી જોઈએ. પાણીના કૂંજાનું ત્યાં હોવું એ જ એક એવી મોટી સાબિતી છે કે નજીકમાં જ ક્યાંક પાણી હોવું જોઈએ.”

વચ્ચે એક કાગડી પોતાના બચ્ચાનું દાણા ખવડાવવાનું કામ આટોપીને ચર્ચામાં દાખલ થતાં બોલી, “આપણા પૂર્વજો વિષેની હું કોઈ ટિકાટિપ્પણી કરું તો આપ સૌ મને માફ કરશો. પણ, આપણા સન્માનીય પૂર્વજ કાગડાજીએ બીજાઓ આગળ માત્ર પોતાનાં વખાણ ગાવા ઉપરાંત પોતે શોધી કાઢેલા પાણીને પીવા માટે બીજાઓને કહેવું જોઈતું ન હતું?”

એક તરવરિયો યુવાન કાગડો જે આખાબોલો અને નારીવાદી વિચારધારાઓનો વિરોધી હતો, તે બિચારી પેલી કાગડી ઉપર ગુસ્સાથી ભભૂકી ઊઠ્યો અને બોલ્યો, ‘જ્યારે અમે નરપક્ષીઓ વાત કરતા હોઈએ, ત્યારે તમારે માદાઓએ વચ્ચે દખલગીરી કરવી જોઈએ નહિ, સમજ્યાં?’

બધા કાગડા એકીસાથે મોટા અવાજે બોલી ઊઠ્યા, ‘શરમ, શરમ! તમારે માદાઓ સાથે આવો વર્તાવ કરવો જોઈએ નહિ! એ પણ બિચારીઓ આપણા જેવી જ જીવસૃષ્ટિ છે અને લગભગ આપણી સમગ્ર જાતિના અડધા ભાગ જેટલી સંખ્યામાં તેઓ છે. જીવનનાં તમામ ક્ષેત્રમાં એ લોકોને પણ આપણા જેટલો જ સરખો અધિકાર છે.’

એક કુશાગ્ર બુદ્ધિવાળા કાગડાએ વળી ભારતીય રાજકીય પક્ષો ઉપર કટાક્ષ કરતાં કહ્યું, ‘આપણે એ પેલા માનવી રાજકારણીઓ જેવા નથી કે જે પેલી બિચારી સ્ત્રીઓને વિધાનસભાઓ અને લોકસભામાં પ્રતિનિધિત્વ કરવા ૩૩% પણ અનામત બેઠકો આપવા તૈયાર નથી! ખરેખર તો તેમને ૩૩% ના બદલે ૫૦% અનામત બેઠકો આપવી જોઈએ.’

આ સાંભળીને બધા કાગડા હર્ષઘેલા બનીને કાઉકાઉ કરવા માંડ્યા.

વયોવૃદ્ધ કાગડો જે IIM કેમ્પસના કાગસમુદાયનો સર્વોચ્ચ નેતા હતો, તે મોટેથી લોકસભાના સ્પીકરની અદાથી ‘શાંતિ…શાંતિ’ બોલી ઊઠ્યો અને કહ્યું, “હવે આપણે આપણા પૂર્વજ કાગડા વડીલે બીજાઓ સાથે પાણી પી લેવા અંગેનો શિષ્ટાચાર બતાવ્યો હતો કે નહિ તેવા ઊઠાવેલા નાજુક મુદ્દા ઉપર આવીએ. મારો અંતરાત્મા કહે છે કે એ વાર્તાનો સંવાદદાતા આ મુદ્દાને દર્શાવવાનું ચૂકી ગયો હોય તેમ લાગે છે. વળી એ પણ શક્ય છે કે અગણ્ય સૈકાઓના સમયગાળા દરમિયાન લોકોથી આ મુદ્દો પડતો મુકાઈ ગયો પણ હોય! હું નથી માનતો કે આપણા પૂર્વજો માનવજાત જેવા સ્વાર્થી હોય! પોતાની મહેનતના ફળરૂપે જે કંઈ પ્રાપ્ત થાય તે સઘળાઓ વચ્ચે વહેંચી લેવું એ તો આપણી કાગપ્રજાની પરંપરા અને આપણા જીવનનો મુદ્રાલેખ છે. માનવીઓમાંના મુડીપતિઓ તો અન્યોની મહેનતના લાભો કે ફળોને ઝૂંટવી લેતા હોય છે. તેઓ વધુ ને વધુ ધનિક થતા જતા હોય છે અને હજારો લોકોને ગરીબીરેખાની નીચે જીવવા માટે છોડી દેતા હોય છે. ગમે તે હોય, પણ આપણી આજની ચર્ચા રસપ્રદ રહી. આપણે સર્વસંમતિપૂર્વક ઠરાવીએ છીએ કે આપણા પૂર્વજ માનનીય કાગકાકાએ ખરેખર પાણી મેળવી લેવાની બાબતમાં જે કુશળતા અને ચાતુર્ય બતાવ્યું હતું તે પ્રશંસનીય છે. તેમની હોશિયારી સદીઓથી માનવજાત માટે એક આદર્શ સમાન પુરવાર થતી રહી છે. એ આખોય બનાવ બતાવી આપે છે કે કોઈએ પણ પોતાના જીવનના પ્રતિકૂળ સંજોગોમાં કેવી રીતે પોતાની બુદ્ધિનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. હવે સંધ્યાકાળ થઈ ગયો છે. ચાલો આપણે આપણા સ્વર્ગસ્થ એ પૂર્વજ કે જે ‘ચતુર કાગડો’ કથાવાળી ઘટનાના મુખ્ય નાયક હતા, તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપીએ અને તેમના માનમાં બે મિનિટનું મૌન ધારણ કરીએ.

અને, છેલ્લે વરિષ્ઠ કાગ મુખિયાએ જાહેરાત કરી કે “આપણી ઔપચારિક સભા અહીં સમાપ્ત થાય છે. આપણો ધ્યાન ધરવાનો સમય થઈ ગયો છે. બધાયને શુભ રાત્રિ!!!”

હું પણ હવે મારા વાંચકોને વિદાય પાઠવું છું.

ધન્યવાદ.

– વલીભાઈ મુસા

(લેખક અને અનુવાદક)

Note:-

Translated from English Version titled as “Parables and Fables” published on June 05, 2008.

 

Tags: , , , , , , , , ,

3 responses to “નીતિકથાઓ અને દૃષ્ટાંતકથાઓ

  1. DR. CHANDRAVADAN MISTRY

    April 2, 2010 at 9:47 pm

    I think I had read the Post in English…..
    This Post is very well written…The Bodhkatha of CHATUR KAGDO is given the “twist”….I really enjoyed this Post…..Here, you had used the “parable” as a meeting of “All KAGDA Clan” trying to discuss on the “the incident”…..& this leads to the comparision with “the behaviour of the Human Race “……It is here that you as the “writer” had the desire to give the “message” to the Human Readers & you had the success in that Goal !.
    You have a nice style …..Good…very Good !!
    DR. CHANDRAVADAN MISTRY (Chandrapukar)
    http://www.chandrapukar.wordpress.com
    Valibhai I thank you for your VISIT/COMMENT on Chandrapukar. I am happy to read your comments on other Blogs !

    Like

     
  2. Ramesh Patel

    April 3, 2010 at 5:55 pm

    સાત્વિક વિચારો સ્થાયી ચીરકાળ અસર ઉપજાવે છે.ઝવેરીની દુકાનમાં જે

    આવે તેને તેની કિંમત સમજાતી જાય.આપની આ ક્રાન્તિકારી વિચાર ગંગાનો,

    પુરુષાર્થનો લાભ જે ને મળશે એ ભાગ્યશાળી હશે.

    આદરણીય શ્રી વલીભાઈ ,આપની આ પોષ્ટ એક તથ્ય ,આજના રાજકીય

    નેતાઓનું મનોવલણ અને નવિનતાથી રજૂઆત કરવાની આપની વિચાર શૈલી

    માટે દાદ આપતાં ખૂબ જ આનંદ થાય છે.કઈંક લાભ્યા.

    ખૂબખૂબ અભિનંદન.

    રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

    વીસમી સદીના લાલ….રમેશ પટેલ(આકાશદીપ)

    સ્વરચિત અને ગમતીલી ગદ્ય અને પદ્ય રચનાઓ
    http://nabhakashdeep.wordpress.com/

    With regards
    Ramesh Patel

    Like

     
  3. Pancham Shukla

    April 5, 2010 at 11:40 am

    Brilliant. નીતિકથાની વાતમાં ઘણું બધું સમાવી લીધું. ઈસપની વાતો તો નાનપણથી જ મને ખૂબ પ્રિય છે. સમય મળે કથાસરિત્સાગર વિશે પણ કશુંક જાણવા મળશે તો ગમશે.

    Like

     

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
Simerg - Insights from Around the World

With a focus on the artistic, intellectual and textual expressions of the Ismalis and other related Muslim traditions

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

Pratilipi

www.pratilipi.com

DoubleU = W

WITHIN ARE PIECES OF ME

અભીવ્યક્તી

રૅશનલ વાચનયાત્રા (એક જ ‘ઈ અને ઉ’ માં..)

eBayism School of Thought

AWAKENING THE SLEEPING READERS

Success Inspirers' World

Your springboard to your greatest heights

સાહિત્યરસથાળ

મારા વિચાર મારી કલમે

Captnarendra's Weblog

Just another WordPress.com weblog

vijay joshi - word hunter

The Word Hunter -My English Haiku and Notes on my favourite Non-Fiction Books

લાગણીઓ નું લાક્ષાગૃહ

'રાજી' રાજુ કોટક

sneha patel - akshitarak

gujarati column writer-author and poet

"બેઠક"

વાંચન દ્વારા સર્જન -બેઠક

શબ્દ સાધના પરિવાર

'યાર,મારું ગામ પણ આખું ગઝલનું ધામ છે.'-'અમર'પાલનપુરી

શબ્દપ્રીત

ભલે પધાર્યા અમારે આંગણે

રાજુલનું મનોજગત

“Languages create relation and understanding”

શબ્દસરિતા

હવે વોટ્સએપ પર અમારો સંપર્ક કરો +919408812054

Hiral's Blog

Just another WordPress.com weblog

શબ્દોને પાલવડે

સ્વરચનાઓનો સંચય મારા શબ્દોના પાલવમાં

દ્વિત્ય

અનંત યાત્રા....

%d bloggers like this: