RSS

Daily Archives: December 22, 2011

(306) હાસ્ય હાઈકુ : 28 – હાદના દાયરેથી (24)

(306) હાસ્ય હાઈકુ : 28 – હાદના દાયરેથી (24)

ઉરે પાલવ


ઉરે પાલવ,

લાળ ટપકતી શું!

હવે થ્યાં મોટાં!


સાહિત્યના નવ રસ પૈકી સામાન્યત: ભોક્તાઓને વધુ પ્રિય એવા બે રસનો આ હાઈકુમાં સંગમ થએલો છે. હાઈકુ રસદર્શનના આ લઘુ લેખના શીર્ષકે ‘હાસ્યરસ’નો ઉલ્લેખ તો છે જ, પણ બીજો જે છે તે ‘શૃંગારરસ’ છે. આ બંનેના પેટાપ્રકારોમાં થોડાક ઊંડા ઊતરીએ તો હાસ્યરસના ‘સૂક્ષ્મ’ અને ‘સ્થૂળ’ તથા શૃંગારરસના ‘સંભોગ (મિલન)’ અને ‘વિપ્રલંભ (વિરહ)’ એવા બબ્બે પ્રકારો બને છે. આપણા ચર્ચાની એરણે મુકાએલા આ હાઈકુમાં સૂક્ષ્મ હાસ્યરસ અને સંભોગ (મિલન) શૃંગારરસ છે. મારા સુજ્ઞ વાંચકો મને માફ કરશે, કેમ કે સાહિત્યના રસશાસ્ત્રની આપની પાસે જાણકારી હોવા છતાં મારી આ ચર્ચાને તમારે પુન: વાંચવી પડી છે. જેમને રસશાસ્ત્ર વિષેની આ મહિતી નવીન લાગવાના કારણે વાંચવામાં રસ પડ્યો હોય તેમણે પોતાને અજ્ઞ માનવાની કોઈ જરૂર નથી; કેમ કે સર્વ જન કદીય સર્વજ્ઞ હોઈ શકે નહિ! સાહિત્યના નવ રસ “શૃંગાર, કરુણ, વીર, હાસ્ય, રૌદ્ર, ભયાનક, બીભત્સ, અદભુત અને શાંત”ની યાદી દ્વારા આપના જ્ઞાનમાં વૃદ્ધિ કરીને મારા આ લેખમાં હવે હું આગળ વધું છું.

હાઈકુના વાચ્યાર્થ ઉપર જઈએ તો હાઈકુનો નાયક પોતાની પ્રિયતમાના વક્ષ:સ્થળ (Breast of woman) ઉપરના તેણે પરિધાન કરેલી સાડીના પાલવ (Loose end of sari) ને જોઈને મજાક કરે છે કે નાના બાળકોની જેમ મોંમાંથી લાળ (Spittle) ટપકે છે કે શું, કે જેથી કરીને તેઉના ‘લાળિયા’ની જેમ તેણીએ છાતી ઉપર પાલવ નાખવો પડ્યો છે! વળી એ જ મજાકને આગળ લંબાવતાં પ્રિયતમ તેણીને હળવો ઉપાલંભ (ઠપકો) આપતાં કહે છે કે જો ‘લાળિયા’ તરીકે પાલવ ધારણ થયો હોય તો તેણે સમજી લેવું જોઈએ કે તેણી હવે બાળકી રહી નથી અને મોટી થઈ ગઈ હોઈ હવે એ ‘લાળિયા’નો કોઈ અર્થ રહેતો નથી!

પરંતુ આ હાઈકુના વ્યંજનાર્થમાં થોડાક ઊંડા ઊતરીએ તો આપણને એમ લાગશે કે પ્રિયતમ પોતાના મુખેથી ખરતાં પ્રીતશબ્દો રૂપી પુષ્પો વડે પ્રિયતમાના હૃદય રૂપી પાલવને પણ ભરી દે છે! છાતી ઉપર સાડીનો પાલવ ધારણ કરવો એ તો નારીની વસ્ત્રપરિધાનની બાહ્ય મર્યાદાનો એક ભાગ છે અને તેથી નાયક ‘હવે થ્યાં મોટાં’ શબ્દો થકી તેણીનો પાલવ દૂર કરાવવા માગતો નથી: પણ, ઊલટાનો એ કથનમાંના પરોક્ષ ભાવે તો તેણીના ઉરમાં પ્રણયરસ જગાડીને તે એમ સૂચવવા માગે છે કે એ પ્રણયની લાળને પેલા ‘લાળિયા’ની જેમ અંતરમાં શોષાઈ જવા દેવાના બદલે ખુલ્લી રીતે અભિવ્યક્ત થવા દેવી જોઈએ! એ ઈશ્કને હૃદયપાલવડે ઢાંકી દેવાના બદલે ખુલ્લો જાહેર કરી દેવો જોઈએ! હવે તેણીએ શારીરિક પુખ્તતા અને માનસિક પરિપક્વતા ધારણ કર્યાં હોઈ પોતાના પોતાના પ્યારનો ઈઝહાર* કરી દેવો જોઈએ! એ પ્યારને જિગરમાં દબાવી રાખવાના બદલે તેનો ઢંઢેરો પિટાઈ જવો જોઈએ, હવે એ પ્રેમ તેમનાં લગ્નમાં પરિણમવો જોઈએ; તેમણે સત્વરે બેમાંથી એક થઈ જઈને પછી કેટલોક સમય દાંપત્યજીવનને માણી લીધા બાદ પછી સીધાં જ ત્રણ થઈ જવું જોઈએ અને Twin ના સંજોગોમાં ભાગ્યની બલિહારીએ તેઓ ચાર પણ થઈ શકે છે!!!

-વલીભાઈ મુસા

*જાહેરાત