RSS

Monthly Archives: March 2012

(૩૧૯) ‘દિવ્યા – મા, દાદી કે વડદાદી?’

(૩૧૯) ‘દિવ્યા – મા, દાદી કે વડદાદી?’

‘પપ્પા, આજે તો એક વાર્તા કહો.’ બોલે લાડલી!

’સમય નથી!’

’હેં, શું નથી?’

’સમય નથી!’ લાડલીના પપ્પા વદે.

’સમય એ શું વળી?’

’આ ઘડિયાળ બતાવે તે!’

‘ઘડિયાળ જ કેમ સમય બતાવે? તમે સમય ન બતાવી શકો?’પૂછે ચિબાવલી, જો કે તેનું નામ તો દિવ્યા!

’હા, હું પણ બતાવી શકું, પણ ઘડિયાળ બતાવે તો જ ને!’

’પણ મમ્મી સમય બતાવે, તો તમે ના બતાવી શકો?’

’મમ્મી પોતે પણ ઘડિયાળ નથી, એ પણ ઘડિયાળ બતાવે તો જ સમય બતાવી શકે!’

’તો દાદી ઘડિયાળ છે?’ દિવ્યા પૂછે, હવે તો જાણે હદ કરી રહી હોય તેમ!

’દીકરી, ઘડિયાળ તો વસ્તુ કહેવાય, જ્યારે આપણે તો કહેવાઈએ માણસો!

’તો ગધેડું માણસ કહેવાય?’ ગાલો ઉપર ખંજનસહ સ્મિત રેલાવતી દિવ્યા ઉચ્ચરે!

’ઓ મારી મા, ગધેડું માણસ ન કહેવાય; પણ માણસ ગધેડું કહેવાય, જો તેનામાં અક્કલ ન હોય તો!’ માથું ખંજવાળતાં દિવ્યાના પપ્પા દેવેન વદે!

‘અક્કલ એ શું વળી? અને તમારામાં છે કે નહિ?’

’જાણીને શું કરીશ, બેટા?’

’ખબર પડે ને કે તમે ગધેડા કહેવાઓ કે નહિ?’

‘તારી બાને પૂછજે ને! એ કહેશે કે હું શું કહેવાઉં, માણસ કે ગધેડો?’ દેવેનજી વાત ટાળતાં પૂછે છે!

’હવે મને ખબર પડી કે અક્કલ એટલે શું?’

’એકદમ, બેટા, તને કેવી રીતે ખબર પડી ગઈ? હમણાં તો ‘અક્કલ શું?’ એ પૂછતી હતી!’

’પોતે માણસ છે કે ગધેડો એ બીજા કોઈને પૂછવાનું કોઈ કહે, તો સમજી જ લેવાનું કે તેનામાં અક્કલ નથી!’ પપ્પાજી ચોંકી ઊઠે છે!

’બેટા, તારું મોં ખોલજે! હું જરા જોઈ લઉં કે તારે ડહાપણની દાઢ ફૂટી છે કે નહિ?’

’પપ્પા, તમે વાત ફેરવી કાઢીને મારી માગણી ભૂલવવા માગો છો! પણ, આજે તમને હું નહિ છોડું! મારી બાએ તમને ભળાવી છે!’

‘મને લાગે છે તું કંઈક સાબિત કરવા માગે છે, નહિ?’

’હંઅ.. હવે તમારામાં થોડી થોડી અક્કલ આવતી હોય તેમ લાગે છે!’ બોલે દિવ્યા હસતાં મરકમરક!

‘એ છોકરી, મને રમાડ્યા વગર કહી દે ને તું શું સાબિત કરવા માગે છે?

’એ જ કે આપણી વાતની શરૂઆતમાં જ તમે જૂઠ્ઠું બોલ્યા હતા કે ‘સમય નથી!’

‘તે ખરી વાત છે, બેટા. સાચે જ મારી પાસે તને વાર્તા કહેવાનો સમય નથી જ!’

’તે હું પણ એ જ કહું છું કે ‘તમારી પાસે વાર્તા જ કહેવાનો સમય નથી’, બાકી સમય તો છે, છે અને છે જ!’

‘તું જે સાબિત કરવા માગતી હોય તે સીધેસીધું કહી દે, મારી દાદી!’ દયામણા ચહેરે દેવેનજી ઉવાચ!

’તમારી પાસે સમય તો છે, પણ વાર્તા કહેવા માગતા નથી! તમારી પાસે સમય હોવાની સાબિતી એ છે કે ક્યારના તમે મારા આડાઅવળા પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યે જ જાઓ છો, તે શું સમય વગર?’ મલકી પડે છે ઢીંગલીશી લાડલી દિવ્યા!

‘હવે તો મારે તને મારી વડદાદી કહેવી પડશે! ભણીગણીને કોઈ વકીલ તો થઈશ જ નહિ, નહિ તો તું કોર્ટોના ન્યાયાધીશોને ગાંડા કરી મૂકીશ!’

‘એ તો હું મોટી થાઉં તો અને ત્યારે વાત! પણ જો તમે મને વાર્તા નહિ કહો, તો હાલ તો તમારું મગજ ખાઈને તમને ગાંડા જ કરી નાખીશ!’ અર્થસૂચક નજરે જોતી દિવ્યા ખંધુ હસે છે!

‘ના, ના, બેટા! ગાંડા થવા કરતાં વાર્તા કહી દેવી સારી! પણ, મારી એક શરત છે કે તારે મને સળંગ વાર્તા કહેવા દેવી. વચ્ચે વચ્ચે પ્રશ્નો નહિ પૂછવાના, સમજી?’

‘એ તો કંઈ ન સમજાય, તો વચ્ચે પૂછવું ય પડે!’

‘જા પૂછજે, પણ વચ્ચે નહિ! છેલ્લે એક સાથે પૂછી નાખવાનું, બરાબર? આગળ વળી અન્ય શરત એ કે હાલ આપણે ઘરમાં બે જ જણ છીએ. ઘરમાં ત્રીજું કોઈ આવે કે એકી ઝાટકે વાર્તા તરત કટ કરવાની અને તે વાર્તા ભવિષ્યે ફરી સંધાશે પણ નહિ!’

‘મંજૂર! પણ પપ્પા, તમે વાર્તા શરૂ કરો તે પહેલાં મારી એક વાત સાંભળી લો.’

‘બોલ દીકરા!’

‘દાદી કામનું બહાનું કાઢીને ગામડે કેમ જતાં રહ્યાં છે, તેની મને ખબર છે! તમે એમના દીકરા અને છતાંય કેવા મજ્બૂત મનોબળવાળા! દાદી તો સાવ ઢીલાં, વાતવાતમાં રડી જાય, નહિ!’

‘એક ગમ્મતની વાત પૂછું? મારાં બા સાવ ઢીલાં, તો તારી બા કેવી?’

‘તેની તો વાત જ રહેવા દો! મજબૂત મનવાળી હોવાનો દેખાવ તો કરવા જાય, પણ પકડાઈ જાય! હી..હી!’

‘તારી વાત પૂરી થઈ ગઈ હોય તો તારી માગણી મુજબની વાર્તા શરૂ કરું?’

‘ના પપ્પા! હજુ મારે થોડુંક કહેવાનું બાકી છે, પણ મને શ્વાસ કેમ ચઢે છે? ખેર, દાદીને ફોન કરી દો ને કે તે હવે આવી જાય!’

‘તું વધારે બોલે છે અને મને પણ બોલાવે છે! જો મને પણ બોલતાં શ્વાસ ચઢે છે! બીજું કે દાદી વહેલી સવારની બસમાં ગામડેથી અહીં આવવા નીકળી ગયાં છે, એકાદ કલાકમાં તે આવ્યા ભેળાં જ છે!’

‘ચાલો, હું બોલવાનું બંધ કરું અને તમે પણ વાર્તા કહેવાનું માંડી વાળો! બાનો ડોક્ટર પાસેથી પાછા આવવાનો સમય થવા આવ્યો છે, તો ચાલોને પપ્પા, આપણે ખોટુંખોટું ઊંઘવાનો ઢોંગ કરીએ! બાના આવ્યા પછી આપણે એકદમ હસી પડીને તેને સરપ્રાઈઝ આપીશું!’

‘તારો વિચાર છે તો મજાનો! સાંભળ, આંગણાનો દરવાજો ખખડ્યો! એક કામ કર, તું એકલી આંખો બંધ કરીને બે પલંગ વચ્ચેની તારી ખાટલીમાં ઊંઘવાનો ઢોંગ કર અને હું મારા પલંગમાં સૂતો સૂતો વાર્તા સંભળાવું! મમ્મી વિચારશે કે તું વાર્તા સાંભળતાં સાંભળતાં ઊંઘી ગઈ છે અને પછી…. છીઈઈઈ..ચૂપ!’

દેવેને અધવચ્ચેથી વાર્તા શરૂ કરી, ‘પછી તો કદલીફલત્વચા (કેળાની છાલ) ઉપર એ ભાઈનો પગ લપસ્યો અને જમીન ઉપર પડતાંની સાથે જ દંડ પીલવાની કસરત શરૂ કરી દીધી, એમ બોલતા બોલતા કે ‘બસ, કસરતનો ટાઈમ એટલે ટાઈમ!’

‘ઓ બાપ રે! મારી દીકરીને શું થઈ ગયું? ઊઠો..ઊઠો!’ કુમુદે ઓરડામાં પ્રવેશતાં જ દેવેનને નખશિખ ધ્રૂજાવી નાખતી કારમી ચીસ પાડી.

દેવેનને એ સમજતાં વાર ન લાગી કે તેમની એ લાડલી લ્યુકેમિઆના દુષિત લોહીને પોતાની નસોમાં થીજાવી નાખીને હંમેશ માટે ચિર નિદ્રામાં પોઢી ગઈ હતી!

-વલીભાઈ મુસા

 
6 Comments

Posted by on March 21, 2012 in નવલિકા, gujarati

 

(318) બાતમીદાર (નવલિકા)

(318) બાતમીદાર (નવલિકા)

ન્યુયોર્કના યુનોના વડામથકના પબ્લીક કોન્કોર્સની કોફી શોપના સેલ્ફ સર્વિસના કાઉન્ટર તરફ રાહુલ જઈ રહ્યો હતો અને એકદમ તેણે કોફી પીવાનો વિચાર માંડી વાળ્યો, કેમકે અડધાએક કલાક પછી રિસેસમાં સુનિધિને કોફીની કંપની આપવી પડે તેમ હતી જ. તેના માટે આ અડધો કલાક પસાર કરવો કઠિન હતો, પરંતુ સુનિધિને મળ્યા વગર ચાલે તેમ પણ ન હતું. સમય પસાર કરવા તે જમણી બાજુના ગિફ્ટ સેન્ટરમાં દાખલ થયો, જ્યાં એક વિભાગમાં દુનિયાભરની અનન્ય હસ્તકૌશલ્યની ચીજવસ્તુઓ શો-કેસમાં ગોઠવાએલી પડી હતી. તેને એ બધામાં જરાય રસ ન હતો. કાઉન્ટર ઉપરની મોંગોલિયન ચહેરો ધરાવતી સેલ્સ ગર્લને પણ ટેલિપથી થઈ હોય તેમ તેણે તેને માત્ર હળવું સ્મિત આપીને તેને એટેન્ડ કરવાના બદલે તેના મુડ ઉપર તેને છોડી દીધો હતો.

‘હાય, રાહુલ! મારા માટે કોઈ ગિફ્ટ ખરીદે છે કે શું!’ સુનિધિને પણ ટેલિપથી થઈ હોય તેમ રિસેસ પડવાના પાએક કલાક પહેલાં સીધી જ ગિફ્ટ સેન્ટરમાં આવી ગઈ હતી. માનવ અધિકાર વિભાગમાં સેવા બજાવતી સુનિધિ તેના બોસની રજા લઈને ફોન ઉપર થએલી રાહુલની વાતની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં લઈને તેની પાસે વહેલી દોડી આવી હતી.

‘ના, પણ તું કંઈ ઈચ્છતી હોય તો જણાવ અને હું લઈ આપું. કંઈપણ માગવું એ તારો હક્ક બને છે અને મારી ફરજ, કેમ કે તું મારી શ્રેષ્ઠ મિત્ર તો છે!’

બંને કોફી શોપ તરફ વળ્યાં.

‘એ બધી વાત રહેવા દે અને આપણે તારી કામની વાત ઉપર આવીએ.’ એમ કહેતી સુનિધિ રાહુલને કોફી શોપના ખૂણાના ટેબલે જઈ બેસવાનો ઈશારો કરતી કાઉન્ટર ઉપર ગઈ અને તેમના માટે બે ગ્લાસ કોફી તૈયાર કરી લઈ આવી.

સુનિધિ ભારતીય મૂળની દક્ષિણ દિલ્હીની વતની હતી. સ્ટુડન્ટ વિઝા ઉપર અમેરિકા આવેલી સુનિધિએ મિશિગન યુનિવર્સિટીથી Human Rights વિષયમાં પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએશન કરીને તેણી અહીં યુનો ખાતે સેક્શન ઓફિસર તરીકે સેવાઓ આપી રહી હતી. રાહુલ અમેરિકા ખાતેની ભારતીય હાઈ કમિશ્નરની કચેરી હેઠળ ભારત સરકાર તરફથી કોઈક ખાસ મિશનને પાર પાડવા પે રોલ બહાર તેને આપવામાં આવેલા ખાસ પ્રકારના ફંડમાંથી પોતાનું વેતન અને મિશનને લગતું ખર્ચ મેળવી લેતો હતો. તેણે પોતાના મિશનને ગુપ્ત રાખવાનું હોઈ બેએક વર્ષ પહેલાં તેણે અચાનક ભારત છોડતી વખતે પોતાનાં કુટુંબીજનોને પોતે ક્યાં જાય છે તેની જાણ સુદ્ધાં પણ કરવાની ન હતી અને એટલું જ નહિ પોતે ભારત પાછો ફરે ત્યાં સુધી ઘરવાળાં સાથે કોઈ પત્રવ્યવહાર કે ટેલિફોન સુદ્ધાં પણ કરવાનો નહતો. અપવાદ રૂપે કૌટુંબિક કોઈક તાકીદનો પ્રશ્ન ઉપસ્થિત થાય તો પ્રાઈમ મિનિસ્ટરની ઓફિસના એક ખાસ અધિકારીના માધ્યમથી તેનો એક બાળમિત્ર રશ્મિકાન્ત જ રાહુલનો સંપર્ક સાધી શકે તેવી ગોઠવણ કરવામાં આવી હતી.

સુનિધિને પણ રાહુલના મિશનની કોઈ ખબર ન હતી. તેને અંદાજે એટલી જાણ હતી કે રાહુલ યુનો ખાતે જ કોઈક કામગીરી બજાવી રહ્યો છે. આ કામગીરી કદાચ યુનોની સલામતી સમિતિમાં ભારતના કાયમી સભ્યપદ માટે આફ્રિકન દેશોમાં લોબીંગ (Lobbying)ની પણ હોઈ શકે, જે હોય તે પણ તે અંગે તેને વારંવાર અહીં આવવું પડતું હોઈ તેને ઓફિસીયલ વિઝિટ માટે જરૂરી કાયમી લેઈસેઝ (laissez) પાસ તેણે મેળવી આપ્યો હતો. રાહુલે તેણીને યુનોના કર્મચારીઓ અંગેની વેબ ઉપરથી અંદાજે સુનિધિ એવું નામ ટાઈપ કરતાં જાણી લીધી હતી અને સમય જતાં બંને દિલોજાન મિત્રો બન્યાં હતાં. રાહુલ પરિણીત હતો અને એક બાળકીનો પિતા પણ હતો, જ્યારે સુનિધિ હજુ અપરિણીત હતી.

સુનિધિએ કોફીનો ઘૂંટ ભરતાં રાહુલને પૂછ્યું, ‘બોલ, રાહુલ શી વાત છે?’

રાહુલે કોઈપણ ભૂમિકા વગર સીધેસીધું જ કહી દીધું, ‘સુનિધિ, ભલે આપણે મિત્રો હોઈએ અને એકબીજા માટે ગમે તે કરી છૂટવા તૈયાર હોઈએ, તો પણ જો તું તારાં માતાપિતાને પૂછીને સંમત થાય તો અને માત્ર તો જ આપણે પેપર મેરેજ કરી લઈએ એમ હું ઈચ્છું છું. તું યુનોની કર્મચારી હોઈ ખાસ સ્ટેટસથી અમેરિકાની નાગરિક થઈ ગઈ હોઈ તારી સાથેના લગ્નથી હું અમેરિકન સીટીઝન બની જાઉં પછી આપણે ડાયવોર્સથી છૂટાં પડી જઈશું. મને સૂચના મળી ગઈ છે કે મારા મિશનને અધવચ્ચે છોડી દઈ મારે ભારત પાછા ફરવું. હું ભારત પાછો ફરવા માગતો નથી કેમ કે, કેમ કે…..’ રાહુલ આગળ ન બોલી શક્યો કારણકે તેના ગળે ડુમો ભરાઈ ગયો હતો.

‘રાહુલ, એક કામ કરીએ. તારી વાત કંઈક ગંભીર લાગે છે અને આપણે થોડા સમયથી ચાલશે નહિ. હું બોસની રજા લઈને હાલ જ પાછી ફરું છું. આપણે મારી હોસ્ટેલના રૂમે શાંતિથી વાત કરીએ છીએ.’

* * * * *

રૂમમાં પ્રવેશતાં જ રાહુલ આરામખુરશીમાં ફસડાઈ પડતાં નાના બાળકની જેમ ધ્રૂસ્કે ધ્રૂસ્કે રડી પડ્યો. સુનિધિએ તેને માનસિક રીતે હળવો થવા દેવાના હેતુથી થોડોક સમય સુધી રડવા દીધો, પણ તેનું મન એ માનવા તૈયાર ન હતું કે ગમે તેવી વિકટ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે સમર્થ એવો રાહુલ આમ સાવ ઢીલો પણ પડી શકે છે. સુનિધિ તેને શાંત પાડવાના હેતુથી ફ્રિજ તરફ પાણી લેવા ગઈ અને તેટલી વાર દરમિયાન રાહુલે પોતાના ગજવામાંથી એક ફેક્સ મેઈલ કાગળ કાઢીને ટીપોય પર મૂકી દીધો. એ ફેક્સ સંદેશો એક ભારતીય અખબારના સ્કેન કરેલા સંદેશા રૂપે હતો અને રશ્મિકાન્તે પી.એમ.ઓ.ના અધિકારી મારફતે મોકલાવ્યો હતો. સુનિધિ બેબાકળી બનીને તે વાંચવા માંડી, જેમાં નીચેના મતલબનું લખાણ હતું. કેસની સંવેદનશીલતાને ધ્યાનમાં લઈને સમાચારમાં કોઈપણ નામોલ્લેખ કરવાનું ટાળવામાં આવ્યું હતું.

“કેફી દ્રવ્યો અને તેમાંય ખાસ કરીને અફીણની તસ્કરી કરતી એક માથાભારે ટોળકીએ આઠેક વર્ષ પહેલાં નાર્કોટિક કાયદા હેઠળ એક લાખ રૂપિયાનો દંડ અને દસ વર્ષની સખત કેદની સજા ભોગવી રહેલા મુખ્ય ગેંગસ્ટરની સૂચનાથી પોલીસના બાતમીદારની પત્નીની સાઈનાઈડના ઝેરથી હત્યા કરી હતી. મરનારનો પતિ બેએક વર્ષથી લાપતા હોઈ તેની નિર્દોષ પત્નીની હત્યા કરીને એ લોકોએ પોતાની વેરભાવના સરભર કરી હતી. ટુ-વ્હીલર ઉપર પોતાની ત્રણ વર્ષની બાળકી સાથે એ બાઈ પિયર જઈ રહી હતી, ત્યારે એક જીપ દ્વારા તેને આંતરવામાં આવી હતી. બાળકીને ત્યાં જ વાહન પાસે છોડી દઈને પેલી બાઈને દૂર ઝાડીમાં લઈ જઈ બળજબરીથી તેના મોંમાં સાઈનાઈડની કેપ્સુઅલ મૂકી દેવામાં આવી હતી. તેણીની બંને બંધ મુઠ્ઠીઓમાં એક જ પ્રકારના લખાણવાળી બે ચબરખીઓ હતી, જેમાં એટલું જ લખવામાં આવ્યું હતું: ‘વિગતવાર માહિતી માટે આ સ્ત્રીના બાવડે બાંધવામાં આવેલા માદળિયાને ખોલીને તેમાંના કાગળને વાંચી લેવો.’

સુનિધિ આગળ વાંચવાનું પડતું મૂકતાં રાહુલને એક જ પ્રશ્ન પૂછી બેઠી, ‘શું તું અગાઉ પોલીસના બાતમીદાર તરીકે કામ કરતો હતો?’

‘હા, એ મારી કારકીર્દિની શરૂઆત હતી અને માત્ર દસ જ વર્ષના સમયગાળામાં હું હાલની પાયરી સુધી આવી શક્યો છું. હું ભારત પાછો ફરવા નથી ઈચ્છતો તેનું એ કારણ નથી કે હું તે લોકોથી ડરું છું. તું આગળ વાંચીશ તો તને ખ્યાલ આવી જશે કે તેઓને હાલ હું ભલે લાપતા લાગતો હોઉં, પણ હું જીવિત માલુમ પડીશ તોયે તેમણે મને અભયદાન આપી જ દીધું છે કે તેમનું વેર સરભર થઈ ગયું હોઈ હવે તેઓ મને કોઈ ઈજા પહોંચાડશે નહિ. બીજી વાત એ કે હું એ ટોળકીના સરદાર કે તેના કોઈ સભ્ય સાથે વેરભાવનાથી કશું જ કરવા માગતો નથી, કેમ કે તે લોકોના મારા ઉપર ત્રણ અહેસાન છે. એક, તેમણે મારી દીકરી નીલિમાને જીવતી રાખી છે; બીજું, તેમણે દિપ્તી સાથે કોઈ ચારિત્રયવિષયક દુર્વ્યવહાર કર્યો નથી; અને, છેલ્લે એ કે તેમણે દિપ્તીની મહાવ્યથા પહોંચાડતી ઘાતકી હત્યા ન કરતાં શાંતિમય રીતે કાતીલ ઝેર દ્વારા પોતાનો ઈરાદો પાર પાડ્યો છે.’ આટલું બોલતાં જાણે શ્વાસ ચઢ્યો હોય તેમ તે થોડોક અટકે છે.

‘મારે જો વેર જ લેવાનું થાય તો મારે રાજયના પોલિસ વડાને જ પતાવવો પડે કે જેણે મને એ કેસના બાતમીદાર તરીકે જાહેર કર્યો અને નિર્દોષ એવી મારી પત્નીની હત્યા થઈ. મેં કેફી દ્રવ્યોની તસ્કરીના ઈતિહાસમાં સૌથી મોટા ગણાય એવા આ કેસની માહિતિ નાર્કોટિક શાખાના રાજ્ય પોલિસ વડાને જ આપી હતી, જે તેમણે ગમે તે ભોગે ગુપ્ત રાખવાની હતી. વિશ્વના તમામ દેશોમાં આવાં જુદાંજુદાં ખાતાંના બાતમીદારોનું નેટવર્ક હોય છે અને તેમને જીવ સટોસટનો ખેલ ખેલતા વફાદાર સાથીઓનો દરજ્જો આપવામાં આવતો હોય છે. આવા બાતમીદારો અને તેમનાં કુટુંબીજનોની સલામતી એ સરકારની જવાબદારી બનતી હોય છે, જ્યારે મારા કેસમાં શું થયું તે તું સમજી શકે છે. હવે, તને ખ્યાલ આવ્યો હશે કે હું શા માટે ભારત પાછો ફરવા માગતો નથી. હું કાયદો હાથમાં લઈને મારા ઉપરની આફત માટે જવાબદાર જે હોય તેમની હત્યા કરીને ફાંસી કે જનમટીપની સજા પામીને નીલિમાની જિંદગી બરબાદ કરવા નથી માગતો. હું તેને અહીં બોલાવી લઈને તેને સારામાં સારું શિક્ષણ આપવા માગું છું. વતનમાં મારો નાનો ભાઈ હોઈ માતાપિતાની મને કોઈ ચિંતા નથી. ખેતીવાડી અને જમીનજાગીર બહોળા પ્રમાણમાં હોઈ તે લોકો સુખી છે. હવે, હું થોડીક વાર આંખો બંધ કરીને શાંત થવા માગું છું. આ સમય દરમિયાન તું માદળિયાવાળું લખાણ આગળ વાંચી લે જેનાથી તને સમજાઈ જશે કે ખાનદાન કોણ? પોલિસવાળા કે પેલા તસ્કરો!’

સુનિધિએ સ્ત્રીસહજ ભાવે રડતાં રડતાં મોટેથી આગળ વાંચવાનું ચાલુ કર્યું. માદળિયાવાળા કાગળમાં આમ લખ્યું હતુ: ‘અમારા સરદારને 10 વર્ષની સખત કેદની સજા માટે જવાબદાર એવો પોલિસનો બાતમીદાર લાપતા હોઈ અમારે નાછૂટકે તેની પત્નીને મારી નાખવાનું સ્ત્રીહત્યાનું પાપ વહોરવું પડે છે, જેનો અમને ભારોભાર ખેદ છે. અમે લોકો ભલે ગેરકાનુની ધંધો કરતા હોઈએ છતાં અમારા કેટલાક ઉસુલો હોય છે. અમારી ટોળકીનો દરેક સભ્ય પોતાની પાસે સાઈનાઈડની કેપ્સુઅલ રાખતો હોય છે. પકડાઈ જવાના સંજોગોમાં પોતાના કોઈપણ સાથીનું નામ આપવાના બદલે પોતાના મોતને વહાલું કરવામાં કોઈ પીછેહઠ કરશે નહિ. જ્યારે જોયું આ પોલિસ ખાતું? એ જવાબદાર અધિકારીના પુત્રના અપહરણની નસ દબાવતાં જ બાતમીદારનું નામ જાણવા મળી ગયું! અમારા માટે બાતમીદારનું નામ જાણવું એટલા માટે જરૂરી હતું કે તે બહારનો હતો કે અંદરનો તેની ખબર પડે! અંદરનો હોય તો તેના આખા કુટુંબનો ખેલ ખલ્લાસ અને બહારનો હોય તો તેનું અથવા તેના કુટુંબના કોઈ એકનું જ ઢીમ ઢાળી દેવાનું એવો અમારો વણલખ્યો કાયમી કાનૂન, જેમાં ફેરફારને કોઈ અવકાશ નહિ. અમને લશ્કરના જવાનો માટે માન છે. તેમની સરખામણીએ આ સિવિલયન પોલિસ અધિકારીઓ કેટલા વામણા પુરવાર થાય છે! બાતમીદારનાં કુટુંબીજનોમાં તેની પત્નીને વેરતૃપ્તિનું લક્ષ બનાવવાનો કઠોર નિર્ણય લેતાં અમારા સરદાર દુ:ખની લાગણી અનુભવે છે. તેમની તાકીદભરી સૂચના છે કે તે બાઈની મરજાદને લોપવાનો કોઈ સાથી વિચાર સુદ્ધાં કરશે નહિ. તેના ગળામાંના મંગળસૂત્ર, સેંથીના સિંદુર અને સૌભાગ્યના ચાંદલાને માનસન્માન આપવામાં આવે તથા તેની પીડાજનક હત્યા ન કરતાં સાઈનાઈડની કેપ્સુઅલથી તેને પતાવી દેવામાં આવે! તેમણે એ પણ જણાવ્યું છે કે તે બાઈની હત્યાથી વેરનો હિસાબ સરભર થઈ ગયો હોઈ તેનો પતિ હયાત હોવાનું ભવિષ્યે જાણવા મળી આવે તો પણ તેને અભયદાન આપવામાં આવે છે અને કોઈ સાથીએ તેને કોઈ ઈજા પહોંચાડવી નહિ.’

રૂમમાં થોડીકવાર માટે એકદમ ચૂપકીદી છવાઈ ગઈ. વચ્ચે વચ્ચે સુનિધિનાં હીબકાંનો અવાજ આવતો હતો. રાહુલ હજુય આંખો બંધ રાખીને શાંત થવા મથતો હતો. સુનિધિ અચાનક એકદમ સ્વસ્થ થઈ જતાં બોલી ઊઠી, ‘આપણે માત્ર પેપર મેરેજ જ નહિ, ખરેખરાં લગ્ન કરી લઈશું. મારાં માતાપિતા ઉપર મને વિશ્વાસ છે કે તેઓ આપણા સંજોગોને જોતાં મારા નિર્ણયને મંજૂરીની મહોર મારશે જ. રાહુલ આંખો ખોલ અને મારી આંખોમાં તારી આંખો પરોવીને જો કે તેમાં મારા નિર્ણયની મક્કમતા ડોકાય છે કે નહિ!’

રાહુલ આરામખુરશી ઉપરથી સફાળો ઊભો થઈને હર્ષ અને રૂદન મિશ્રિત અશ્રુછલકતી આંખો સાથે સુનિધિને ચસચસતું આલિંગન દઈ બેઠો. તેણીના વાસ્તવિક લગ્નના પ્રસ્તાવથી રાહુલની સઘળી સમસ્યાઓ ઉકેલાઈ ગઈ અને તે સાવ હળવો ફૂલ જેવો થઈ ગયો.

-વલીભાઈ મુસા

 

(૩૧૭) રંગલો ન થવું હોય તો! (હાસ્યકાવ્ય)

(૩૧૭) રંગલો ન થવું હોય તો! (હાસ્યકાવ્ય)

(અછાંદસ)

‘ઊતારી દો ને બોજલ કલેવર!’

મુજ ફેમિલી ડાગટર અને ફેમિલી જન આલંભતાં

મીઠેરા શબ્દો આર્જવ ભાવે મુજ લાભાર્થે પુન: પુન: (૧)

ભાર્યા ઉપહાસે કે

‘કાછિયાના કોબીજ-ફુલેવર તણા પછેડીના પોટલા સમી

મેદસ્વી કાયા લઈને ફરશો ક્યાં લગણ, તરસ તો ખાઓ નિજ ટાંટિયા તણી!’ (૨)

લઘુતમ વયસ્ક ભૂલકું

ઊડાડે મુજ ઠેકડી પડકારતાં કે ટટ્ટાર ઊભેલી સ્થિતિએ

પગ નિકટે બિરાજેલા તેને મુજ ઉદર ઘેરાવ નીચે જોઈ શકું તો ખરો! (૩)

ભેરૂડાઓ માંહેમાંહે તાળીઓ લેતા

વદે કે ‘અલ્યા એકદા આપણે સૌ મરશું તો ખરા જ!

પણ તેં કદીય વિમાસ્યું કે ઓલ્યા ડાધુડાઓ તવ શવ ઊંચકશે કે ઘસડશે!’(૪)

ન એક સુણી કો’ની, પણ એક્દા

પગરક્ષક વહોરવા કાજની ફુટવેરના એક વિશાળ શોરૂમ તણી મુલાકાતે

ફિલ્મી ગીત ‘લગી હૈ ચોટ કલેજેપે ઉમ્રભરકે લિએ’ જ્યમ થયો હૃદયપલટો! (૫)

બન્યું હાસ્યાસ્પદ એવું કે

મુજ ચરણતલના વિષમ આંક થકી ન બંધ બેસે એકેય જૂતું,

પણ છેવટે પડ્યો પગ ખોખામાંહી અને બોલી જવાયું ‘બરાબર, બરાબર!’ (૬)

સેલ્સમેન, મેનેજર અને સકળ ગ્રાહક તણા

અટ્ટહાસ્યના પડઘા પુન: પુન: પ્રતિધ્વનિત થતા રહ્યા શોરૂમ મહીં, અને

પડ્યો છોભીલો એવો હું કે વાઢો તો લોહી ન નીકળે ટીપુંય મુજ કાયા મહીંથી! (૭)

શેક્સપિઅરઘેલી મુજ પુત્રીને કહ્યું,

’બોલાવી લાવ તારા ‘મરચન્ટ ઓફ વેનિસ’ ના શાયલોક વિલનને,

વગર તોળ્યે કાપી લે મુજ માંસ અને ભલે દદડે લોહી જેટલું એને દદડવું!’ (૮)

‘અરે, બાપા! ગાંડીઘેલી વાતો તજો’ કહેતી તનુજા,

’શરૂ કરી દો ડાએટિશ્યન સંગ ડેટીંગ, સીટીંગ અને પ્રીસ્ક્રાઈબ્ડ ડાયેટીંગ

અદનાન સામી કંઈ થોડો ગયો હતો બેન્ટ સોએ નિજ બદન છોલવવા!’ (૯)

ભણતરવેળાની કહેવત ફરી ભણાવતી ભાર્યા કહે,

’ઊતાવળે આંબા ન પાકે! મુજ હવાલે કરી દો સઘળી તમ ખાણીપીણી

અને જૂઓ પછી તો હું ગાઈશ કે * ‘આ તો કહું છું રે પાતળિયા, તને અમથું!’* (૧૦)

‘હવે તો કહ્યાગરા કંથ એ જ કલ્યાણ’ ઉવાચી

‘ડાએટમ્ શરણમ્ ગચ્છામિ, ભાર્યામ્ શરણમ્ ગચ્છામિ, ગૃહમ્ શરણમ્ ગચ્છામિ’

ગણગણ્યે જ છૂટકો, જો ખોખા મહીં ફરી પગ ઘાલીને રંગલો ન થવું હોય તો! (૧૧)


-વલીભાઈ મુસા

* તારી બાંકી રે પાઘલડીનું ફૂમતું રે

મને ગમતું રે…

આ તો કહું છું રે પાતળિયા તને અમથું…*

 

Tags:

(૩૧૬) પંચમ શુક્લ રચિત ‘ખેચરી’ ઉપરનો મારો પ્રતિભાવ

(૩૧૬) પંચમ શુક્લ રચિત ‘ખેચરી’ ઉપરનો મારો પ્રતિભાવ

ખેચરી

લિસોટાઈ જતું તાણ ને તણાવ ખેંચતું,
મંથર ગતિએ આભને વિમાન ખેંચતું.

સ્થિર થઈ ગઈ છે નજર બસની રાહમાં,
સૂમસામ આ સડકનું મન વિચાર ખેંચતું.

છે ટાઈનીય પીઠ પર પ્રસ્વેદ બિંદુઓ,
આઈફોનથી વિદેહી કોઈ કાન ખેંચતું.

ચોંટી ગયું છે ચિત્તમાં સ્ટોકિંગ શું કશુંક,
ઊખડ્યા કરે એ રોમરોમ અપાર ખેંચતું.

ફૂટપાથની તિરાડમાં ડેઈઝીના ફૂલ પર,
મધમાખીનું ભ્રમણ અકળ મીઠાશ ખેંચતું !

– પંચમ શુક્લ

બ્લોગ – પંચમ શુક્લ (પ્રત્યાયન)

અગાઉ માન્યવર મહોદય શ્રી જુગલકિશોરજીએ પંચમજીની એક રચના “જાત જરા ઢંઢોળો જદુપતિ” ના પ્રતિભાવમાં એક કાળે બ. ક. ઠાકોરનાં કાવ્યો (સોનેટ) વિષે જેમ કહેવાતું હતું તેવા જ શબ્દોમાં લખ્યું છે કે “તમારાં અને હિમાંશુભાઈનાં કાવ્યોમાં કેટલુંક એવું હોય છે, જેને નારિકેલપાકની માફક પામતાં પહેલાં કષ્ટ લેવું પડે.”

પ્રજ્ઞાબેને આ રચના ઉપર હઠયોગની એક મુદ્રા ખચેરી કે ખેચરીને અનુલક્ષીને પોતાનો વિદ્વતાપૂર્ણ અને માહિતીપ્રચુર પ્રતિભાવ આપ્યો છે.

અહીં હું પણ નિખાલસભાવે કહું તો વિવેચક (બબૂચક!)નો વહેમ લઈને ફરતો એવો હું બુઠ્ઠા દાતરડા કે છરી વડે કદાચ હાથે લોહી પણ કાઢી બેસવાના જોખમ સાથે ‘ખેચરી’ રૂપી નાળિયેરને છોલીને અંદરની કઠોર કાચલીને ગૃહઉંબરે અફાળીને પોચા ખોપરાના આવરણનીય ભીતરમાંના મધુર પાક (પાણી)ને પાત્રમાં પામવા અને સમભાવીઓને પાન કરાવવાનો યથામતિએ પ્રયત્ન કરું છું.

‘ખેચરી’ શીર્ષક (નારિયેળની ચોટી!)થી આપણી મથામણ શરૂ કરીએ તો મારા નમ્ર મતે ‘ખેચરી’ શબ્દ ‘ખ=આકાશ’ સાથે સંબંધિત છે. વિધાતાએ સર્જેલા સઘળા જીવોને ‘ખેચર’, ‘ભૂચર’ અને ‘જળચર’ એમ ત્રણ પ્રકારે વિભાજિત કરી શકાય. કવિના મતે કંઈક જુદી જ વાત હોઈ શકે, કેમ કે આ રચનામાં ‘જળ’નો ઉલ્લેખ નથી અને અન્ય જે બેનો સમાવેશ થાય છે તે છે આભ અને સડક.

ફરી પાછા ‘ખેચરી’ શબ્દમાંથી અર્થ ખેંચવાનો અને વૈયાકરણીય પદચ્છેદ કરવાનો મિથ્યા પ્રયત્ન કરીએ તો આપણને ‘આકાશમાં વિહરનાર’ એવો અર્થ અને પદપ્રકાર તરીકે ‘વિશેષણ’ એમ જાણવા મળશે. ‘ખેચરી’ વિશેષણના વિશેષ્ય તરીકે જડ કે ચેતન પદાર્થો આવી શકે જેમાં અનુક્રમે વિમાન, પતંગ કે ગ્રહો અને વિહંગ હોઈ શકે.

હવે ‘ખ’ અર્થાત્ આકાશના બંધારણને સમજવાની કોશિશ કરીએ તો તે વાયુઓનું આભાસી આવરણ માત્ર છે. આકાશને આંબવા કે પકડવા આપણે જેમે જેમ ઊંચે ચઢતા જઈએ તેમ તેમ ઝાંઝવાના જળની જેમ દૂર અને દૂર હડસેલાતું જ જવાનું. આમ આકાશ એ વાસ્તવિકતા ન હોતાં માત્ર ભ્રમ છે અને તેથી તેને ભાવાત્મક (સ્થુળ તો નહિ જ) જ ગણી શકાય.

આટલે સુધીના કોઈક વાંચકોના મતે કંટાળજનક એવા પ્રારંભિક પિષ્ટપેષણ પછી ગઝલના માથે(શીર્ષક)થી ખભે અને એમ નીચે ઊતરવા માંડીએ. મારું માનવું છે કે ગઝલના આનંદને માણવાની ખરી શરૂઆત હવે થઈ ગણાશે. ‘ખ’ ભ્રમ છે, બસ તેમ જ આકાશમાં ઊડતા વિમાનને જોઈને કવિ એવો ભ્રમ (આભાસ) સેવે છે જાણે કે તે (વિમાન) મંથર ગતિએ આકાશને ખેંચી રહ્યું છે. કવિની કેવી ભવ્ય કલ્પના! મંથર (ધીમી) ગતિની કલ્પના એ અર્થમાં બંધબેસતી છે કે જમીન ઉપર રહ્યે રહ્યે વિમાન તો ધીમે ધીમે જ ખસતું લાગે, પછી ભલેને તેની ખરેખરી ગતિ કલાકના પાંચસો-સાતસો માઈલની હોય!

‘ખ’ની ભ્રામિકતા પછી તો આકાશેથી ઊતરીને નીચે રસ્તા ઉપર આવી જાય છે અને બસની પ્રતિક્ષામાં કવિની નજર  સ્થિર થઈ જાય છે. સૂમસામ એવી સડકના મનને સમજવા કવિનો વિચાર તેને જાણે કે પોતાના ભણી ખેંચે છે. આ કડીમાં પણ કવિને અકળ એવા કોઈક આભાસની અનુભૂતિ થાય છે.

ગઝલ આગળ વધતી વધતી આ કડીએ આવે છે, “છે ટાઈનીય પીઠ પર પ્રસ્વેદ બિંદૂઓ” અને આનો અર્થ ગ્રહણ કરવામાં વાચકની ખરી કસોટી લેવાઈ જાય છે. નેક ટાઈનો ઉપરનો ભાગ જે સામે દેખા દે છે તેને છાતી સમજતાં એ જ ટાઈના પાછળના ભાગને પીઠ સમજવો પડે. કેવી મનને પ્રફુલ્લિત કરી દે તેવી કવિકલ્પના અને વળી એટલું જ નહિ ‘ટાઈની પીઠ પર જામેલાં પ્રસ્વેદ બિંદુઓ’!ની વાત છોગામાં!!! કોઈ અકવિને તો ‘અહો, વૈચિત્ર્યમ્!’ જ લાગે! પણ ભાઈ, આ તો બ્રહ્માના ખટરસથી પણ દોઢી ચઢિયાતી એવી સાહિત્યના નવ રસવાળી કવિઓની દુનિયા છે! આઈફોનના માધ્યમે સામેના છેડેથી અદૃશ્ય એવી કોઈ વ્યક્તિ કવિના કાન ખેંચે છે, જે થકી બદનમાંથી વછૂટતો પરસેવો બદનના આંતરવસ્ત્ર અને પહેરણને ભેદીને ટાઈના નીચલા સ્તર (પીઠ) પર દેખાઈ આવે છે.

પ્રસ્વેદ બિંદુઓના અપવાદને બાદ કરતાં વળી ગઝલની આગામી કડીમાં ‘મોજાંઓની જેમ ચિત્તમાં ચોંટી ગએલું કશુંક’ ફરીવાર ભાવાત્મક કે ભ્રામક રૂપે આપણી સામે આવે છે જેમાં પેલા ‘ખ’ને અનુમોદન આપતી એ જ એ વાત છે. જેમ મોજાં (Stocking) પગ સાથે ચીપકેલાં રહે તેમ પેલું ચિત્તને ચીપકેલું પેલું ‘કશુંક’ એવી રીતે ઊખડવા મથે છે, જાણે કે રૂંવેરૂવાં ખેંચાઈ રહ્યાં હોય!

ગઝલની આખરી કડી વર્ષો પહેલાં મેં જોએલા એક અંગ્રેજી ચલચિત્ર ‘Sky above and mud below’ ની યાદ અપાવી જાય છે. ગઝલના પ્રારંભે આકાશની સફર કરાવનાર ગઝલકાર આપણને ફૂટપાથ ઉપર લાવી દે છે અને તિરાડમાં ઊગેલા ડેઈઝી ફૂલ અને તેમાંથી મધ ખેંચતી એવી મધમાખીનાં દર્શન કરાવે છે. વળી પાછી અહીં કવિ અકળ (અદૃશ્ય) એવી મીઠાશની એવી વાત કરે છે કે જે પેલા ‘ખ’ ના આભાસી અસ્તિત્વને વધુ એક પણ છેલ્લીવાર સાર્થક કરે છે.

આ વિવેચનલેખના અંતે પેલા ‘નારિકેલપાક’ ને ફરી વિસ્મરતાં અને મારી મર્યાદાઓને સુપેરે સમજતાં ખુલ્લા દિલે મને કહેવા દો કે મેં પ્રથમ નજરે રૂક્ષ દેખાતા એવા ‘ખેચરી’ નામધારી ગઝલરૂપી નાળિયેરને છોલવાનો અને તેના ગર્ભમાંના મિષ્ટ એવા પાણીને આ કોમેન્ટ બોક્ષરૂપી પ્યાલામાં ભરવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. જટિલ, સંદિગ્ધ અને ગહન વિચારને સમાવતી કોઈપણ કાવ્યરચનાને સમજવામાં દરેક વાંચકને પેલી ‘અંધજનો અને હાથી’વાળી વાત જેવું થવા સંભવ છે. આ ગઝલને હું જે રીતે સમજ્યો છું તે રીતે આ ગઝલ અને તેના પ્રતિભાવોના વાચકોને તે સમજાવવાનો મેં પ્રયત્ન કર્યો છે.

‘ઠુકરા દો યા પ્યાર કરો’ ઉક્તિની જેમ ભાઈશ્રી પંચમ શુક્લજી અને વાંચકો આઝાદ છે, મારા વિવેચનને ઉપરોક્ત વૈકલ્પિક જે તે અંજામ આપવા સારુ.

ધન્યવાદ.

-વલીભાઈ મુસા

Proposed ebook “મારી નજરે”

 
6 Comments

Posted by on March 4, 2012 in લેખ

 

Tags: , , ,

 
aapnuaangnu.com/

ગુજરાતી સાહિત્ય-કલાને સમર્પિત બ્લોગ

હાસ્ય દરબાર

ગુજરાતી બ્લોગ જગતમાં રોજ નવી જોક અને હાસ્યનું હુલ્લડ

ગુગમ - કોયડા કોર્નર

વિશ્વભરના ગુજરાતીઓને ચરણે- કોયડાઓ

saania2806.wordpress.com/

Philosophy is all about being curious, asking basic questions. And it can be fun!

sharmisthashabdkalrav

#gujarati #gujaratipoetry #gazals #gujaratisongs #gujarati stories #hindi poetry

ગુજરાતી રસધારા

રસધારા ગરવી ગુજરાતની, સુગંધ આપણી માતૃભાષાની ! © gopal khetani - 2016-21

ગુર્જરિકા

અમેરિકામાં ધબકતું ગુજરાત

દાવડાનું આંગણું

ગુજરાતી ભાષાના સર્જકોના તેજસ્વી સર્જનોની અને વાચકોની પોતીકી સાઈટ

કાન્તિ ભટ્ટની કલમે

મહેન્દ્ર ઠાકરની અભિવ્યક્તિ

Tim Miller

Poetry, Religion, History and Art

Quill & Parchment

I Solemnly Swear I Am Up To No Good

Simerg - Insights from Around the World

With a focus on the artistic, intellectual and textual expressions of the Ismalis and other related Muslim traditions

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

Pratilipi

www.pratilipi.com

DoubleU = W

WITHIN ARE PIECES OF ME

‘અભીવ્યક્તી’

એક જ ‘ઈ’ અને ‘ઉ’માં ‘રૅશનલ વાચનયાત્રા’

eBayism School of Thought

AWAKENING THE SLEEPING READERS

SUCCESS INSPIRERS' WORLD

The World's leading success industry

સાહિત્યરસથાળ

મારા વિચાર મારી કલમે