RSS

Monthly Archives: May 2012

(૩૨૫) સુરેશભાઈ જાની કૃત ‘અવલોકન’ ઉપરનું મારું અવલોકન

(૩૨૫) સુરેશભાઈ જાની કૃત ‘અવલોકન’ ઉપરનું મારું અવલોકન

જૂના સમયે લોકોમાં કહેવાતું હતું કે ‘ભાઈ, ઘરનો રોટલો બહાર ખાવાનો છે.’ આજે દૂર-દરાજનાં ગામોમાં જ્યાં હોટલો નથી હોતી, ત્યાં અતિથિસત્કારની ભાવના એવી પ્રબળ હોય છે કે અજાણ્યા પરદેશીની કોઈકના ઘરે જમવાની વ્યવસ્થા થઈ જતી હોય છે. આજનો યજમાન એ આવતી કાલે કોઈકનો મહેમાન બનવાનો જ અને આમ પરોક્ષ રીતે જોવા જઈએ તો કોઈકને ખવડાવેલું આપણને કોઈ ત્રીજી જ વ્યક્તિ તરફથી અથવા સામેની જ વ્યક્તિ તરફથી જ પાછું ખાવા મળી જતું હોય છે. આ છે ઉપરોક્ત મુહાવરાનો ગુઢાર્થ.

સુરેશભાઈ જાની કૃત ‘અવલોકનો’ ઈ-બુકની પ્રસ્તાવના હું જ્યારે લખી રહ્યો છું, ત્યારે આ પ્રસ્તાવનાની પ્રસ્તાવના રૂપે લખાએલા ઉપરોક્ત ફકરા દ્વારા હું એ કહેવા માગું છું કે તમે કોઈકને પ્રસ્તાવના લખી આપો અને તમારી જ કૃતિ ઉપરની પ્રસ્તાવના લખી આપનાર અન્ય કોઈ ત્રાહિત વ્યક્તિ કે સામેની જ વ્યક્તિ તમને મળી આવે. હમણાં તાજેતરમાં જ મારી પોતાની ઈ-બુક્સ માટે કેટલાંક જાણીતાં કે અજનબી મહાનુભાવોએ મને સહૃદયતાપૂર્વક તેમની પ્રસ્તાવનાઓ લખી આપી, તો આજે હું સુરેશભાઈના પુસ્તક માટે પ્રસ્તાવના લખી રહ્યો છું. આમ માનવ જીવનનાં સઘળાં ક્ષેત્રોમા આપસઆપસ કે પરસ્પરના સહકાર થકી જ દુનિયાના વ્યવહારો સ્વયંસંચાલિત યંત્રની જેમ ચાલ્યા કરતા હોય છે.

સુરેશભાઈના બ્લોગ ઉપર જ્યારે ભૂતકાળમાં તેમનાં ‘અવલોકનો’ પ્રસિદ્ધ થઈ રહ્યાં હતાં ત્યારે મેં તેમના ‘કેલેન્ડર’ અવલોકન ઉપર મારો પ્રતિભાવ આપેલો હતો, જેને પછીથી મેં મારા પોતાના બ્લોગ ઉપર પણ પસિદ્ધ કર્યો હતો. મારો એ પ્રતિભાવ એ ખાસ વિષય પૂરતો સીમિત હતો, અહીં મારે સમગ્ર પુસ્તક ઉપર પ્રસ્તાવના લખવાની કામગીરી બજાવવાની છે. આમ છતાંય મારી એ પ્રસ્તાવનાનો કેટલોક અંશ વિશાળ અર્થમાં લઈ શકાય તેમ હોઈ તેને અત્રે પ્રસ્તુત કરીશ.

આપણે આપણા વિદ્યાભ્યાસ દરમિયાન ‘અવલોકન કરવાની ટેવ’ શીર્ષકે એક પાઠ ભણી ગયા હતા. એક વટેમાર્ગુ એક ઊંટવાળાના ખોવાએલા ઊંટની દિશા બતાવી દે છે, જો કે તેણે ઊંટને જોયું સુદ્ધાં ન હતું. પેલો વટેમાર્ગુ પેલા ઊંટવાળાને તેના ઊંટની નિશાનીઓ કહી સંભળાવે છે કે તે ઊંટ ડાબી/જમણી (યાદ નથી) આંખે કાણું, એક પગે લંગડું અને અમુક દાંત પડી ગએલા હોય તેવું હોવું જોઈએ. આ તેની અવલોકન કરવાની ટેવના કારણે શક્ય બન્યું હતું. રસ્તાની એક જ બાજુ તરફનાં અડધાં કરડાએલાં ઝાડનાં પાંદડાં અને જમીન ઉપરના એક પગલાની અધૂરી છાપ એ તેના તારણ માટેનાં સહાયક કારણ (અવલોકનો) હતાં.

સુરેશભાઈનાં અવલોકનો કંઈક એવાં જ છે અને તેથી જ તો તેઓ ગમે તેવા સામાન્ય વિષયને માત્ર અવલોકનના આધારે જ નહિ, પણ સાથે સાથે પોતાની કુદરતી વર્ણન શક્તિના આધારે જીવંત બનાવી શકે છે. જૂના જમાનામાં ગામડે ગામડે પગીઓ મળી રહેતા કે જે પગલાંની છાપનું અવલોકન કરીને ચોરને પકડી પાડવામાં મદદરૂપ થતા હતા. કોઈ નામચીન ચોરનું તો પહેલું જ પગલું જોઈને ચોરનું નામ બતાવી દેતા હતા. આ એમના માટે એ કારણોએ શક્ય બનતું કે તેમની આ કળામાં તેમનો વારસાગત અનુભવ કામે લાગતો હતો અને તેમના સાહજિક કૌશલ્યને કારણે તેમની અવલોકનશક્તિ પણ ધારદાર રહેતી હતી.

સામાન્ય રીતે કહેવાય છે કે લક્ષ્મી અને સરસ્વતી અર્થાત ધનદોલત અને સાહિત્યનો સહનિવાસ જવલ્લે જ જોવા મળે, બસ તેવી જ રીતે વિજ્ઞાન કે ટેકનોલોજીના માણસ અને સાહિત્યને બારમા ચંદ્રમા જેવું હોય એમ માનવામાં આવતું હોય છે. આ ભાયા ઈલેક્ટ્રીકલ એન્જિનિયર હોય અને સાહિત્યસર્જન કરે એ કોઈના પણ માન્યામાં ન આવે તેવી વાત હોવા છતાં એ એક હકીકત છે. છેલ્લાં દસેક વર્ષથી અમેરિકા ખાતે નિવૃત્ત જીવન ગાળતા આ મહાશય પોતાના વિવિધ બ્લોગ ઉપર સઘળા સાહિત્યપ્રકારે એટલું બધું સાહિત્યસર્જન કર્યું છે કે તે સઘળાને ગ્રંથસ્થ કરવામાં આવે તો ડઝનબંધ પુસ્તકો થાય. વળી તેઓશ્રીએ હજારો બ્લોગ ઉપર પોતાના વિદ્વતાસભર પ્રતિભાવો લખીને એ સઘળા બ્લોગર્સને પ્રોત્સાહિત કર્યા છે. હું પોતે વિનયનના અનુસ્તાક સમકક્ષ ભણતરમાં ગુજરાતી અને અંગ્રેજી સાહિત્ય ભણ્યો હોવા છતાં સુરેશભાઈના ભાષાપ્રભુત્વ સામે વામણો જ પુરવાર થાઉં તેવી મારી નિખાલસભાવે કબુલાત છે.

સુરેશભાઈ મારા મિત્ર છે, મારા બ્લોગીંગ કાર્યમાં મને મદદરૂપ થયા છે, મારી એક ઈ-બુક પણ તેમણે બનાવી આપી છે, મારાં લખાણો ઉપર તેમણે સારા સારા પ્રતિભાવો આપ્યા છે, મારા વિષેના પરિચયલેખો તેમણે લખી આપ્યા છે અને હાલ જે બુકની હું પ્રસ્તાવના લખી રહ્યો છું તે જ બુક પણ મને પોતાને તેમણે અર્પણ પણ કરી છે (જો કે સાહિત્યના શિષ્ટાચાર/Protocol વિરુદ્ધની આ વાત ગણાય, અર્થાત પ્રસ્તાવના લખનાર અને બુકના અર્પણને સ્વીકારનાર એક જ વ્યક્તિ હોઈ શકે નહિ.) – આટઆટલી તેમની સેવાઓ મને પ્રાપ્ત થઈ હોવા છતાં તેમને મારા ઉપર અતુટ વિશ્વાસ કે હું આ બુકની પ્રસ્તાવના તટસ્થપણે લખીશ. આ વાતના અનુસંધાને એક આડવાત કહું તો ‘હાસ્યદરબાર’ ઉપરની ‘હાદરત્નો’ શીર્ષકે સઘળાં રત્નો ઉપરની મારી પરિચયલેખ શ્રેણીમાંના એક રત્ન તરીકેનો મારો પરિચય મેં પોતે જ લખ્યો હતો. ત્યાં સુરેશભાઈના અફસોસના શબ્દો આવા હતા : “વાંચતાં વાંચતાં બહુ જ ક્ષોભ થયો કે, સૌ રત્નોના પરિચય આપનારનો પરિચય આપવાનું સૌજન્ય આ આળસુ અને ભૂલકણા જણને કેમ ન સૂઝ્યું?”

સુરેશભાઈનાં અવલોકનોમાં વિષયવૈવિધ્ય જોતાં આપણું દિમાગ કામ ન કરે કે આ બંકાના મગજમાં એવું કોઈક વિશિષ્ટ લોહચુંબક છે કે શું જે માત્ર ધાતુઓને જ નહિ, પણ પ્લાસ્ટિકની કોથળીઓને પણ પોતાના ભણી ખેંચી લે છે! તેઓ હથોડી અને ટાંકણાંથી ઘરગથ્થુ કડિયાકામ કરતાં કરતાં માણસના મન કે મગજની કાર્યપદ્ધતિને અવલોકીને ‘સારી નરસી આદતો કેટલી ઝડપથી પડી જતી હોય છે?!’ જેવાં સનાતન સત્યો પણ તારવી લે છે. ‘ફૂટેલા ફુગ્ગા’, ‘બુટની તુટેલી દોરી’ અને ‘સ્ટ્રો’ જેવા ક્ષુલ્લ્ક પદાર્થો કે ‘પાણીના પરપોટા’ અને ‘પથ્થર ઉપર લીલ’ જેવાં સુંદરતમ દૃશ્યોમાંથી લેખક તત્વજ્ઞાનીય તારણો એવી સિફતપૂર્વક સહજ રીતે તારવી લે છે કે ક્યાંય કૃત્રિમતા વર્તાય નહિ. વળી આ તારણોના સમર્થનમાં આ કવિરાજ (‘કવિરાજ’ સંબોધન એટલા માટે છે કે વાસ્તવમાં પોતે ‘Moody’ કવિ છે જ!) કોઈ અંગ્રેજી કે હિંદી કાવ્યોની પંક્તિઓને એવી રીતે ટાંકી દે છે કે જાણે કે મુદ્રામાં નગીનાનું જડતર કરવામાં આવ્યું હોય!

હાલમાં ભારતમાં કેરીઓની ભરપુર ઋતુ ચાલી રહી છે. અમારા ભોજનમેજે દરરોજ અને ઓછામાં ઓછો એક ટંક તો આમરસ હોય જ. હવે આ રસ એકદમ મીઠો હોય તો દરેકને ભાવે નહિ અને તેજ રીતે ખાટો પણ ભાવે નહિ. કુશળ ગૃહિણીઓની આવડતના પ્રતાપે ખાનારને જેમ ખટમીઠો રસ મળી રહે, તેમ અહીં હું માત્ર વાચકોને અનુલક્ષીને જ નહિ, પણ ખુદ લેખકના આત્મસંતોષ ખાતર અને એક તટસ્થ વિવેચકધર્મ બજાવવાના ભાગરૂપે મારી આ પ્રસ્તાવનાને ખટમીઠી બનાવીશ. આ બુકલેખક ડગલે ને પગલે આત્મશ્લાઘા કે અન્યો દ્વારા થતી પોતાની પ્રશસ્તિથી દૂર ભાગનાર એવા એ જણને હું નખશિખ ઓળખું છું અને તેથી જ અહીં માત્ર ખોતરી કાઢીને નહિ પણ હકીકતમાં તેમની જે ક્ષતિઓ મને માલૂમ પડી છે તેના ઉપર કોઈપણ જાતનો ઢાંક્પિછોડો કર્યા વગર એમનું અનાવરણ કરીશ.

કોઈ ખંડકાવ્યો કે મહાકાવ્યોના અપવાદ સિવાયના અન્ય લધુ કાવ્યપ્રકારોમાં જેટલું લાઘવ તેટલી કવિની સફળતા અને આમ એવાં કાવ્યોમાંનું લાઘવ એ કાવ્યનું ઘરેણું બની જાય છે. કાવ્ય રચ્યા પછી કવિનું કામ પૂરું થઈ જતું હોય છે અને વાચકપક્ષે એ કાવ્યને સમજવાની કે માણવાની પ્રક્રિયા શરૂ થતી હોય છે. કાવ્યનો વાચક નાના બાળક જેવો હોય છે. નાનું બાળક પણ ઈચ્છતું હોય છે કે તેને કેટલાંક કામો જાતે કરવા દેવામાં આવે. સફળ કવિ પોતાના કાવ્યમાંની ઘણી બાબતોને વાચક ઉપર છોડી દેતો હોય છે. આટલા સુધી તો કાવ્ય અને કવિતાઓની વાતો થઈ. આ વાત સુરેશભાઈ કે તેમના ‘અવલોકન’ને ક્યાં લાગુ પડે? અહીં તો તેઓ લેખક (ગદ્યકાર) છે અને તેમના અવલોકનોનાં લખાણો એ ગદ્યખંડો છે. મારી આ પ્રસ્તાવનાના વિદ્વાન વાંચકો અને ખુદ લેખક મહાશય સમજી શક્યા હશે કે હું શું કહેવા જઈ રહ્યો છું! કેટલાંક શિરમોર સમાં અવલોકનોનું વધારે પડતું લાઘવ તેમની મર્યાદા બની જાય છે. એવા લેખોમાં વાચકની પણ અપેક્ષા હોય છે કે અતિવિસ્તારના દોષમાં સપડાયા વગર લેખકે એ વાતને થોડીક લડાવીને થોડોક વિસ્તાર કર્યો હોત તો કેવું સારું થાત! જો કે આ બાબતે હું સુરેશભાઈ તરફ આંગળી ચીંધુ છું, ત્યારે ત્રણ આંગળી મારી તરફ હોય છે અને મને તેમના આ દોષથી વિરુદ્ધ એવો મારાં લખાણોમાં ક્યાંક ક્યાંક અતિવિસ્તારનો દોષ લાગુ પડે છે. મારા આ દોષની સાબિતી માટે આપ સૌ વાંચકોએ ક્યાંય જવાની જરૂર નથી. ‘હાથ કંગનકો આરસી ક્યા?’ – આ પ્રસ્તાવના એ જ મારી કબુલાતનું જીવંત ઉદાહરણ છે!!!

બીજી, જો કે ગૌણ ગણી શકાય એવી, આ પુસ્તકમાંની સંકલન કે સંપાદનની ખામી એ છે કે અવલોકનના મોટા ભાગના લઘુલેખોમાં પોતે કબૂલ પણ કરે છે તે મુજબ દીર્ઘ રચનાઓ મુકાઈ ગઈ છે. ક્યાંક તેમના આ શબ્દો વાંચવા મળે છે: “ચાર જગ્યાએ અવલોકન શૈલીથી વિચલિત થઈને અવલોકનને અનુરૂપ સ્વપ્નકથા/ સત્યકથા/ નિબંધ પણ સ્વતંત્ર લેખ તરીકે મૂક્યાં છે.” મારા હળવા મિજાજે કહું તો ચડ્ડી પહેરીને લખોટીઓ રમતાં છોકરાં ભેળા આ મોટી ઉંમરના ચાર પાટલુનધારી યુવકો સામેલ થઈ ગયા છે. જો કે લેખનું કદ નાનું હોય કે મોટું હોય તેનાથી કોઈ ફરક પડતો નથી હોતો, કેમ કે બંને દ્વારા લક્ષ તો એક સધાય છે. સુરેશભાઈએ મારા ઉપરની પોતાની મેઈલમાં આ બુકનાં વધારે પાનાં થઈ ગયાં છે તેવી વાત લખી હતી એટલે જ મેં એ ગૌણ વાતને અહીં દોહરાવી છે કે ઈ-બુકમાં તો ઠીક, પણ પોતે આ બુકને મુદ્રિત સ્વરૂપે પ્રસિદ્ધ કરવાના હોય, ત્યારે આ ચાર લેખને પોતાની અન્ય કોઈ બુક માટે અનામત રાખીને આ બુકનાં પાનાં ઘટાડી શકે છે.

સંસ્કારસિંચન અને ચારિત્ર્યઘડતરને ઉપકારક એવા આ ‘અવલોકન’ પુસ્તકનો દ્વિતીય ભાગ ‘પરિવર્તન’ પેટા શીર્ષકે આપણી સામે છે. લેખક પોતે જ સ્વીકારે છે તે મુજબ આ વિભાગના લેખોને ભલે ‘પરિવર્તન’ વિભાગ હેઠળ મૂકવામાં આવેલા હોય, પણ વાસ્તવમાં તે બધાં ‘અવલોકનો’ જ છે. આ વિભાગના પંદરેક જેટલા લેખ વાંચવા જેવા છે એમ કહેવાના બદલે હું એમ કહું કે આ વિભાગમાંનું પહેલું જ પ્રકરણ ‘પ્રાસ્તાવિક’ માત્ર વાંચશો તો તે મારા માટે પર્યાપ્ત ગણાશે. મારા આ કથન પાછળનું મારું પરોક્ષ કથન તો એ જ છે કે તમે એ સઘળા લેખો વાંચ્યા વગર રહી શકશો નહિ, કેમ કે એ ‘પ્રાસ્તાવિક’ પોતે જ જાદુઈ છે! મીઠાઈ ઉપરના ચાંદીના વરખની જેમ આ પહેલું જ પ્રકરણ આપ સૌને એ વિભાગના બધા જ લેખો વાંચવા લલચાવશે.

‘પરિવર્તન’ વિભાગે લેખકની રજૂઆતમાં આવેલું પરિવર્તન એ છે કે અહીં લેખકે થોડોક ચિત્રોનો સહારો લીધો છે. કેટલાક લેખો ખગોળશાસ્ત્રીય કે અન્ય વિજ્ઞાનની વિદ્યાશાખાઓ ઉપર આધારિત છે. ‘અમેરિકાની ગાંધીગીરીને સ્વીકૃતિ’ લેખમાં માર્ટિન લ્યુથર કિંગ ઉપર ગાંધીવિચારધારાનો પ્રભાવ હોવાની વાત ઉપર અમેરિકી પ્રતિનિધિસભાનો સર્વાનુમતે ઠરાવ એ ‘પરિવર્તન’ શ્રેણીમાં સંપૂર્ણપણે બંધબેસતો લેખ છે. ‘યુદ્ધ-ઉન્માદી (war-maniac) દેશ’ નું બિરુદ પામેલા અમેરિકા માટે ‘અહિંસા’ની વિચારશરણીનો સ્વીકાર એ તે દેશ માટે પણ પરિવર્તનનું પહેલું સોપાન ગણાય.

સમાપને, એક વાત લખવાથી મારી જાતને પરહેજ નથી કરી શકતો. ‘હાસ્યદરબારનાં રત્નો’ના લેખક તરીકે મેં સુરેશભાઈને ‘હાદરત્ન’ તરીકે નીચેના ફકરા થકી ફૂલોમાં ખેંચ્યા હતા: “દેવો અને દાનવોએ મળીને વિરાટ વલોણા વડે સમુદ્રને વલોવ્યો, જેમાંથી ચૌદ રત્નો પ્રાપ્ત થયાં અને જે પૈકીનું ચૌદમા ક્રમે આવતું રત્ન અમૃત ગણાય છે. આ અમૃતની પ્રાપ્તિ માટે દેવો અને દાનવો વચ્ચે મારામારી થતી અને તેથી જ ‘માર’ કે ‘પ્રહાર’ માટે રૂઢિપ્રયોગમાં ‘ચૌદમું રત્ન’ પ્રયોજાય છે. અમારી વિદ્યાર્થી અવસ્થામાં ગુરુજનો ચૌદમા રતનનો ચમત્કાર બતાવીને ભણાવતા. સુરેશભાઈની પાસે વિવિધ વિષયોનું જ્ઞાન હોવું એ બતાવી આપે છે કે તેઓશ્રી કોઈપણ વિષયના શિક્ષકના ચૌદમા રતનથી વંચિત રહ્યા નહિ હોય!!!” બસ્સો અવલોકનોના વાંચનના અંતે સુજ્ઞ વાંચકો મારી એ વાત સાથે ગંભીરતાપૂર્વક સંમત થશે જ કે ગુજરાતી બ્લોગજગતમાં કોઈ સમયે જો ‘જ્ઞાનરત્ન’નું બિરુદ આપવાનું આયોજન થાય તો તેના હકદાર તરીકે નિ:શંકપણે શ્રી સુરેશભાઈ જ બિનહરીફ પસંદગી પામે.

ધન્યવાદ.

-વલીભાઈ મુસા


 
8 Comments

Posted by on May 28, 2012 in લેખ, વિવેચન

 

Tags:

(૩૨૪) મખમલી સુખશય્યા બની કંટકશય્યા! (નવલિકા)

(૩૨૪) મખમલી સુખશય્યા બની કંટકશય્યા! (નવલિકા)

કાળી કાજળશી રાત્રિ જામી છે. શહેરની શેરીઓ નિદ્રા લઈ રહી છે. શેરીઓના ખોળે શ્વાન પણ નિદ્રાધીન છે. એક ગલીનાં ઘરોની બંને હરોળથી અલિપ્ત એવા છેડાના બંગલા સમા એક મકાનના શયનખંડમાંની મખમલી સુખશય્યામાં એક મુલાયમ નારીજીવ તરફડિયાં ખાય છે, કેમ કે નિંદર તેની વેરણ થઈ ગઈ છે.

એ કમળા છે, સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝમાં નોકરી બજાવતા ગોવર્ધનની અર્ધાંગના. આજે તો તે એક અન્ય અર્થમાં પણ અર્ધાંગના જ છે, કેમ કે ગોવર્ધન નોકરીની ટુર ઉપર હોઈ તે પ્રોષિતભર્તુકા છે! ટાવરે અગિયારના ટકોરા પાડ્યા ત્યાં સુધી તો તે ઓરડાઓમાં આંટા મારતી જ રહે છે. તે ઊંઘવા માટે પથારીમાં કરવટો બદલ્યે જતી અનેકવાર લાઈટ ચાલુબંધ કરે છે, પણ તેની સઘળી કોશીશો મિથ્યા પુરવાર થાય છે. તેના જીવને ચેન નથી, જાણે કે પથારીમાં શૂળો ભોંકાઈ ન રહી હોય!

કમળાની બેચેની એ ગોવર્ધનના વિરહની નિપજ નથી, પણ કેટલાક દિવસથી તેના મનમાં ઘર કરી ગએલી તેની મેલી મુરાદને પાર પાડવાનો આ તો એક તલસાટ છે. આજનો જોગસંજોગ એ તો તેના માટે સાહજિક એવી અનુકૂળતા સમાન છે કે જે થકી જો સામા પક્ષે હકારાત્મક પ્રતિભાવ મળે તો તેમાં તેનું ધાર્યું પાર પડવાની પૂરેપૂરી ક્ષમતા રહેલી છે. સામો પક્ષ  એટલે કે આ  જ  બંગલામાંના  પાસેના ખંડોમાં પોતાની  જેમ ભાડુઆત  તરીકે રહેતો પ્રોષિતપત્નીક પાડોશી આનંદલાલ જ તો! તેની પત્ની વિમળા કોઈક કારણોવશાત્ કેટલાક દિવસોથી પિયર ગએલી છે. કમળા પોતાનાં કલ્પનાચક્ષુઓ વડે વચ્ચેના અવરોધક એક માત્ર બારણાને પાર કરીને તરવરતા યૌવનના સ્વામી એવા આનંદલાલ તરફ લોલુપતાભરી મીટ માંડી રહી છે. વચ્ચેનું બારણું આમ તો બંને બાજુએથી રાત્રિ દરમિયાન પોતપોતાની તરફેથી બંધ જ રહે છે, પણ દિવસ દરમિયાન તો અવરજવર માટે એ બારણું ખુલ્લું જ રહેતું હોય છે. તેમના પારિવારિક આત્મીયતાના એવા સંબંધો છે કે શેરીનાં અન્ય કુટુંબો માટે તેઓ ઈર્ષાનું કારણ બની રહે!

બંને કુટુંબો વચ્ચે વિશ્વાસ અને મિત્રાચારીના સંબંધો છતાં કમળાપક્ષે ચારિત્ર્યવિષયક સ્ખલન થવા માટેનું મલિન વિચારબીજ તેના માનસમાં થોડાક સમયથી રોપાઈ ચૂક્યું છે. ભ્રમરવૃત્તિ એ માત્ર કોઈ એવા પુરુષોનો ઈજારો નથી હોતો એ અહીં કમળા દ્વારા સાબિત થઈ રહ્યું છે. ગોવર્ધન કરતાં આનંદલાલમાં એવું તો શું વિશેષ આકર્ષણ છે કે જેના કારણે પોતે અવૈધ સંબંધો થકી અધ:પતનની ઊંડી ગર્તામાં ધકેલાઈ જવા તત્પર બની છે? ગુણિયલ એવા ગોવર્ધન પક્ષે અપવાદરૂપે ખોતરીને કાઢી શકાય તેવી એકમાત્ર ક્ષતિ કદાચ એ હોઈ શકે કે તે કમળા સાથે સહશયન અને પ્રણયક્રિડાની સઘળી ચેષ્ટાઓ અજમાવતો હોવા છતાં દેહસુખની પરાકાષ્ઠાની બાબતે તે કમળા સાથે જળકમળવત્ જ રહે છે. આ માટે જાતીયવિષયક તેની કોઈ ખામી કે ઉણપ જવાબદાર નથી, પણ મધુરજની વખતે માણેલા અપવાદરૂપ એ રોમાંચક દૈહિક આનંદ પછી કમળાની સંમતિસહ થએલી સમજૂતીના એક ભાગરૂપ તેનું આ આત્મસંયમી વર્તન છે.

બ્રહ્મચર્ય અને તે થકી જ સંતતિનિયમન એવી ગોવર્ધનની અમર્યાદ ઘેલછા જ કમળાની વિકારવૃત્તિને બહેલાવવા માટે જવાબદાર છે. કમળાની સ્ત્રીસહજ શરમાળ પ્રકૃતિ અને વસ્લની રાતે જ મુકાએલી ગોવર્ધન તરફની એકપક્ષી દરખાસ્ત સામે સેવાએલી કમળાની ચૂપકીદીને દિલી સંમતિ સમજી બેઠેલા ગોવર્ધને સ્ત્રીમાનસને સમજવામાં મોટી ભૂલ કરી દીધી છે અને એ જ ભૂલ કમળા પાસે આજની તેમના દાંપત્યજીવન માટેની ગોઝારી એવી આ રાત્રિએ અક્ષમ્ય મહાભૂલ કરાવવા માટે નિમિત્તરૂપ બની રહી છે. કુવિચારોથી ક્લુષિત થએલા કમળાના માનસને વધુ ક્લુષિત કરવા માટે આજની રાતનું આ એકાંત અને અનુકૂળતા ઘીમાં અગ્નિ નાખવાનું કામ કરે છે.

સંયમ અને સંતતિનિયંત્રણની નિત્ય સારંગી વગાડ્યે જતા ગોવર્ધનને એ વાતની પણ ખબર રહેતી નથી કે ભરયુવાનીએ પરીણિત યુગલ અને એમાંય વળી ખાસ તો નારીજીવ વિશેષ કામોત્સુક હોય, ત્યારે સમયાંતરે એ સંવેગનું શમન થતું રહેવું જોઈએ; અન્યથા વ્યક્તિમાં ચારિત્ર્યશૈથિલ્યની મનોવૈજ્ઞાનિક સમસ્યા ઉદભવતી હોય છે. આંતરિક રીતે કામાગ્નિથી બળીઝળી રહેતી, પણ મુખડા ઉપર કૃત્રિમ સ્મિતનો મુખવટો ધારણ કરી રાખતી કમળા ગોવર્ધનને પોતાની ભિન્ન વિચારશરણીથી અજ્ઞાત રાખે તેમાં એ બિચારાનો શો દોષ હોઈ શકે? જે હોય તે પણ કેટલીય રાત્રિઓની કમળાની દૈહિક અતૃપ્ત વાસનાઓ આજે શતમુખે તેના ચારિત્ર્યને ભરખી જવા તત્પર બની છે. આજસુધીની સબળ કમળા આજની આ રાત્રિએ અબળ અબળા બની રહીને ભૂખી વાઘણ સમી હાંફી રહી છે. પોતાનાં વક્ષસ્થળ ઉપર પોતાના બંને હાથ દબાવતી અને ઊના ઊના પોતાના શ્વાસોની આવનજાવન થકી વધ્યે જતા હૃદયધબકાર વચ્ચે કમળા પોતાના દિમાગને સતેજ બનાવે છે અને પોતાના શિકારને ફાંસવાની યોજના વિચારી રહી છે.

બહાર રાત્રિ જામતી જાય છે અને અહીં કમળાના અંતરમાં વિષયવાસના બલવત્તર બની રહી છે. કામાતુર કમળાની કાયા કંપન અનુભવી રહી છે અને એ જ કંપનને બીમારીનું નામ આપી દેવાનો તેના મનમાં વિચાર ઝબકે છે. આનંદલાલના ઉમદા ચારિત્ર્ય અને તેની પત્ની વિમળા સાથેના તેના પ્રેમ અને વફાદારીથી સુપેરે જ્ઞાત એવી કમળાને ખાત્રી છે કે પોતાનું સ્ત્રીચરિત્રનું કોઈ ઉમદા અને અસરકારક નાટક જ આનંદલાલને મહાત કરી શકશે. પાપાચાર પ્રતિ પ્રયાણના પહેલા પગલા રૂપે પોતે ધ્રૂજતા હાથે પોતાના તરફની બારણાની સાંકળને અવાજ થવા દીધા સિવાય મહામુસીબતે ખોલી દે છે, કેમ કે આજે તેને રોજિંદી સહેલાઈથી બંધ થતી અને ખુલતી એની એ જ સાંકળ માનસિક દબાણ હેઠળ ભારેખમ લાગી રહી છે.

અભિસારિકાની પૂર્વતૈયારીની જેમ અડધી રાત્રિએ કમળા શૃંગારમેજે બેસીને અરીસામાં પોતાના દેહસૌંદર્યને નિહાળે છે અને ઊંડો નિસાસો નાખે છે. થોડીવાર સુધી પોતાનાં હાથનાં આંગળાંમાં પોતાના કેશ રમાડ્યા પછી સૌંદર્ય પ્રસાધનો વડે કમળા શૃંગાર સજવા માંડે છે, જાણે કે આજે તેની સોહાગરાત ન હોય! એકબીજાના ઓરડાઓમાં છૂટથી અવરજવર થતી હોવાના કારણે કમળા જાણે છે કે આનંદલાલનો પલંગ વચ્ચેના દરવાજાની દિવાલને સંલગ્ન જ છે અને પોતાનો ધીમો અવાજ પણ તેને જગાડી શકવા સમર્થ છે.

આનંદલાલને તેના ચારિત્ર્યમાંથી ચલિત કરવો આસાન નહિ રહે તેવું માનતી કમળા તેને જગાડવા પહેલાં પોતાના મલિન ઈરાદાને સફળ રીતે પાર પાડવા માટેની જરૂરી માનસિક કવાયત શરૂ કરી દે છે. સર્વ પ્રથમ તો પોતે છાતીમાં દુખાવો અને ગભરાટના બહાનાસર શેક કરવા માટેની રબરની થેલી મંગાવશે. આનંદલાલના પોતાના ખંડમાં આવી જવા પહેલાં તેણે રજાઈ ઓઢીને કૃત્રિમ રીતે કણસવાનું ચાલુ કરવું પડશે. ત્યાર પછી અસહ્ય વેદના સાથે માથું દુખવાના નાટકના ભાગ તરીકે તેણે આનંદલાલ પાસે પોતાનું માથું દબાવડાવવાનું રહેશે. આમ વાસનાની ઉત્તેજનાના કારણે ગરમ થઈ ચૂકેલા લોહી થકી શારીરિક કંપન સાથે પોતાના દાંત કકડાવીને પોતાની બિમારીની વાસ્તવિકતાને વધુ મજબૂત બનાવવી પડશે. પોતે અર્ધબેભાન હોવાના અભિનય સાથે આનંદલાલના બંને હાથોને કાંડામાંથી પકડી લઈને પોતાની છાતી સરસા ચાંપી દઈને મસાજ કરવાનું કહેશે. આટલા સુધીની સફળતા પછી પોતે જાણે કે તાવ મગજમાં ચઢી ગયો હોવાના કારણે લવારા કરતી હોય તેમ નફ્ફટાઈપૂર્વક પોતાને આલિંગન દેવાની માગણી મૂકશે, આવા શબ્દોમાં કે ‘મને ચસચસતા આલિંગનથી હૂંફ આપો તો મને સારું થઈ જશે! ગોવર્ધન પણ આવા સમયે એમ જ કરતો હોય છે!’

પોતાના શબ્દછળ અને તબક્કાવારની ગતિવિધિને ગોઠવવામાં માનસિક રીતે વ્યસ્ત એવી કમળાની આંખો સિલીંગ ફેનના મંદમંદ ફેંકાતા પવનના ઘેનમાં ઘેરાવા માંડે છે અને જોતજોતામાં તો તે ચૂપકે ચૂપકે નિદ્રાવસ્થામાં સરી જાય છે. આમ છતાંય તેની નિદ્રાવસ્થામાં પણ તેનું અજ્ઞાત મન તો તેને નૈતિક અધ:પતન તરફ દોર્યે જવા કાર્યાન્વિત રહે જ છે. જાગૃતાવસ્થામાંના કમળાના બેશરમ વિચારો હવે આશ્ચર્યજનક રીતે નિદ્રાવસ્થાની સ્થિતિમાં આનંદલાલ સાથેના સંવાદોમાં તબદિલ થઈ જાય છે અને તેમની વચ્ચે સ્વપ્નીલ ઉગ્ર વાદવિવાદ શરૂ થઈ જાય છે.

નિદ્રાધીન થવા પૂર્વેના કમળાના આખરી અને આભાસી સંવાદખંડ ‘ગોવર્ધન પણ આવા સમયે એમ જ કરતો હોય છે!’ ની સાથે અકલ્પ્ય અનુસંધાન સધાઈ જતાં આનંદલાલ આક્રોશસહ પોતાના તનમાં ધ્રૂજારી અનુભવતો બોલી ઊઠે છે, ‘પણ, હું ગોવર્ધન નથી! મારી વાત સમજાય છે?’

રજ્જુમાં સર્પની ભ્રાંતિની જેમ કમળાનાં સ્વપ્નસંભાષણો અને તેણીના ધારદાર સંવાદોમાંની પ્રબળ દલીલો સામે પરાજયભાવ અનુભવતા આનંદલાલ પાસે તેણીની મોહજાળમાંથી છૂટવા માટે કમળાના ખંડમાંથી ભાગી જવા સિવાય અન્ય કોઈ વિકલ્પ નથી. પરંતુ કમળા આનંદલાલને બંને હાથોએ બળપૂર્વક જકડી રાખતાં પોતાના ભાથામાંથી નવું એક તીર છોડતી હોય તેમ કહે છે કે ‘જો તમે મને તૃપ્ત નહિ કરો તો તમને વિમળાબહેનના સોગંદ છે. મારા હૃદયની આગ ઠાર્યા વિના અહીંથી જશો તો હું અગ્નિસ્નાન કરીશ. આમેય તમારી આગળ હું હલકી તો પડી જ ગઈ છું, તેથી મારે મારું કાળું મોં તમને બતાવવું ન પડે માટે હું જાતે જ મારા શરીર ઉપર કેરોસિન છાંટું અને પછી તમે દિવાસળી ચાંપીને જ સુખેથી જઈ શકો છો!’

કમળાનું આ છેલ્લું બાણ આનંદલાલના હૃદયસોંસરવું વીજળીની જેમ પસાર થઈ જાય છે. તે શિથિલ બનીને ઊભો રહે છે! સાવ હેબતાઈ ગએલો એવો આનંદલાલ હવે તો રડવાનું જ બાકી રાખે છે! કમળાની આત્મવિલોપનની પોકળ ધમકીને પોતે કદાચ વશ ન થાય, પણ અંશત: પણ તેમ બનીને જ રહે તો પોતાની શી વલે થાય? તાજેતરના એક અખબારની પૂર્તિમાંના સત્યઘટનાત્મક ક્રાઈમને લગતા લેખો પૈકીના એક લેખ મુજબની વિકટ પરિસ્થિતિમાં પોતે ફસાયો છે તેવું માનવાની આનંદલાલને ફરજ પડે છે. પેલી ઘટનામાં એક નિર્દોષ માણસની પત્નીની પ્રસુતિટાણે ઘરકામ સંભાળવા આવેલી તેની સગી સાળી જ આવો સંજોગ ઊભો કરીને છેવટે પોતાના બનેવી ઉપર સ્યુસાઈડ નોટ દ્વારા બળાત્કાર થયાનું આળ નાખીને બળી મરતી હોય છે. અદાલતે અંશત: શકનો લાભ આપતાં અને પેલાની યુવાન વયને ધ્યાનમાં લેતાં દેહાંતદંડના બદલે જન્મટીપની સજા ફરમાવી હતી. સ્યુસાઈડ નોટ અને ડાઈંગ ડેક્લેરેશનને સામાન્ય રીતે અદાલતો સાચાં માનીને ન્યાય તોળતી હોય છે, એ ધારણા ઉપર કે મરવાની અણીએ આવેલ કે મરવાનો નિર્ધાર કરેલ કોઈ વ્યક્તિ પોતાના અંત સમયે કદીય ખોટું બોલે નહિ! આ વાત યાદ આવતાં આનંદલાલના શરીરે પરસેવો વળી જાય છે.

પરંતુ, અચાનક કમળાએ વિમળાના નામના આપેલા સોગંદની વાત યાદ આવી જતાં આનંદલાલના માનસપટમાં એક વિચાર ઝબૂકી ઊઠે છે. આનંદલાલને બે જ દિવસ પહેલાંજ પિયર ગએલી વિમળા સાથે ટેલિફોનિક થએલી વાતચીત યાદ આવી જાય છે. પોતે પિયરથી ક્યારે પાછી ફરશે તેના જવાબમાં તેણે તો સરપ્રાઈઝ જ આપવાની વાત કરી હતી, પણ એ વાતને બદલી નાખતાં આનંદલાલ કમળાને કહે છે કે ‘મને હાલ જ યાદ આવે છે કે રાતના સાડાબાર વાગી ચૂક્યા છે અને વિમળા રાબેતા મુજબ હમણાં જ રાતની છેલ્લી લોકલમાં આવ્યા ભેળી જ છે. હવે તેણી આપણને પાપાચાર આચરતાં રંગે હાથે ઝડપી લે તે કરતાં બહેતર તો એ જ રહેશે કે આપણે…!’

સ્વપ્નમય હાલતમાં ઉચ્ચારાએલો આ આખરી સંવાદ અધવચ્ચે જ કપાઈ જાય છે અને સાચે જ આનંદલાલના ઘરની કોલબેલ અને તેના પલંગ પાસેની ટિપોઈ ઉપરનો સેલફોન એમ બેઉ એકી સાથે રણકી ઊઠે છે! માન્યામાં ન આવે તેવી રીતે કમળાની નિદ્રાવસ્થામાંની સ્વપ્નવત્ પરિસ્થિતિ જોગાનુજોગ વાસ્તવિકતા સાથે ફેરબદલ અને સંકલિત થઈ જાય છે.

આનંદલાલ સફાળો જાગી જતાં કમ્પાઉન્ડના દરવાજા ઉપરની લાઈટ ચાલુ કરે છે અને અહીં કમળા પણ પોતાના દુ:સ્વપ્નમાંથી ઝબકીને જાગી જાય છે. તે પોતાના પલંગમાં પડી પડી પોતાના ખંડની બારીમાંથી દરવાજા તરફ જૂએ છે તો વિમળા જમીન ઉપર સામાન મૂકીને રિક્ષાનું મીટર જોવા માટે વાંકી વળેલી હોય છે. કમળા પોતાના ચહેરા ઉપરના અકથ્ય એવા ભાવ સાથે રિક્ષાવાળાને પોતાના વોલેટમાંથી ભાડું ચૂકવતી વિમળાને અનિમેષ નજરે જોઈ રહે છે!

વિમળાના ઓચિંતા આગમનને નૈતિક અધ:પતનમાંથી ઊગરી જવા માટેની અણધારી ગેબી મદદ સમજતી કમળા હળવેકથી પથારીમાંથી ઊભી થાય છે અને પોતાના તરફની ખોલી નાખેલી સાંકળને ફરી નકૂચે ચઢાવી દે છે. પશ્ચાત્તાપનાં આંસુ સાથે હીબકાં ભરતી અને મનોમન ક્ષમા પ્રાર્થતી કમળા શયનખંડની દિવાલ ઉપરના ગોવર્ધનના ફોટોગ્રાફને ડીમ લાઈટે નિહાળી રહે છે. વેદનામય વિચારોના પ્રભાવે જેની મખમલી સુખશય્યા કંટકશય્યામાં પરિવર્તિત થઈ ચૂકી છે તેવી વ્યથિત કમળા શેષ રાત્રિ દરમિયાન લાખ પ્રયત્ને પણ ઊંઘવા માટે અસમર્થ પુરવાર થાય છે અને સવાર પડી જાય છે.

-વલીભાઈ મુસા


 

Tags: , , ,

(323) 5th Blogversary of ‘William’s Tales’

(323) 5th Blogversary of ‘William’s Tales’

Hello my Good Readers,

Hope you are fine.

It was the 5th day of May in the year 2007 that I had started my blog “William’s Tales” in English; and today, it is five years old as if it is my offspring! I am proud of calling my blog so and me as its parent as I have, in real sense, nourished it with my sincere care and utmost efforts.

On completion of the two years of my blogging and 100 posts, I had upgraded my blog as bilingual and had started writing posts directly in Gujarati and some posts of mine converted into Gujarati version. I have not undergone any accurate counting but, randomly, presume that the ratio of both Gujarati and English posts might be 60% and 40% respectively.

As my assurance in my 4th Blogversary post, I have walked one step further to publish my e-books officially and also in their prescribed formats rather than simply the classified posts in preparatory structure. Just to have the better services regarding Creation, Publication and Distribution, I am associated with MyVishwa Technologies Pvt. Ltd. (BookGanga) of Pune which is engaged in such type of activities with a fully professional approach. As being they people my partners, the Readers of the particular book will have to download it by paying its cost in suggested mode of payment. The posts of the same book/s already exist on my blog and the Readers may continue to have benefit of reading them free of charge thereat.

In the first Phase, the following e-books in number of 07 out of 25 (proposed) are likely to be published before my 71st Birth Anniversary on 7th July, 2012. They are as follows :

(1) જલસમાધિ (નવલિકા સંગ્રહ-૧) (Published)

(2) વિલિયમનાં હાસ્ય હાઈકુ (Published)

(3) વ્યંગ્ય કવન (અછાંદસ હાસ્યકાવ્યો)

(4) મારી કાન્તા (નવલિકા સંગ્રહ-૨)

(5) હળવા મિજાજે (લલિત નિબંધો-પ્રકીર્ણ લેખો)

(6) In Light Mood (Light Essays, Sundry Works and Expositions)

(7) In Thoughtful Mood (Articles & Essays on Human Life)

I am not going to bore you with certain types of figures in this Blogversary Post. I have simply to say that I have completed 321 posts at the average of approximately 5 per month attracting more than 1000 comments with about one lac & forty thousand hits during three Phases of my 5-year-blogging period.

During the initial years of my blogging, I was a fresher in some technical matters and techniques to attract the Readers to my posts; and hence, I presume that many important posts might have been missed by the present regular Readers. During the 6th year of my blogging, I am thinking to republish those posts which have remained un-read or little-read and having no comments thereon, but the best ones, under the Category of ‘Best of 5 years ago this month’.

And finally, I thank you all in general, associated with my blog and me in various capacities.

With warm regards,

-Valibhai Musa

Note : –

Link – My published e-books for preview & review.

 
5 Comments

Posted by on May 5, 2012 in Article, Miscellaneous

 

(322) Best of 5 years ago this month/May-2007 (1)

(322) Best of 5 years ago this month/May-2007 (1)

CLICK ON …

“All’s Well that Ends Well”  (May-2007)

” The Divorce – Legal, but undesirable” (May-2007)

 

(૩૨૧) મારી નજરે – “નિવૃત્તિની પ્રવૃત્તિ” (વિજય શાહ અને ‘હરિપ્રેમી’)

(૩૨૧) મારી નજરે – “નિવૃત્તિની પ્રવૃત્તિ” (વિજય શાહ અને ‘હરિપ્રેમી’)

‘અમે બધાં’ પછી બીજી આ જ કૃતિ મારી નજરે ચઢે છે. ‘અમે બધાં’માં તો હાસ્ય જ વેરવાનું હોઈ મોકળાશ વધુ અને હળવાશ તો તેથીય વધુ હોય તે સ્વાભાવિક છે. જ્યોતીન્દ્ર દવે અને ધનસુખલાલ મહેતા જેવા સિદ્ધહસ્ત લેખકો માટે તો એ ડાબા હાથનો ખેલ જ હોય. જુદાં જુદાં પ્રકરણોમાં સત્તર-પંદર આની ખપી જાય, પણ અહીં આ કૃતિમાં તો ગંભીર વાતો સહજભાવે કહેવાની હોઈ ઘણી બધી સાવધાનીઓ વર્તવી પડે અને તે સઘળું અહીં સુપેરે પાર પડે છે. વચ્ચે એક વાત કહી દઉં કે હવે પછી જ્યાં જ્યાં જરૂર પડશે ત્યાં ત્યાં બંને લેખકો માટે હું ‘દાદા’ અને ‘ભાઈ’ શબ્દો પ્રયોજીશ કે જેથી લખાણમાં લાઘવ લાવી શકાય.

બીજી એક સાવ નિખાલસ વાત કે હું કોઈ વિવેચક નથી કે કોઈ વિદ્વાન વિવેચકોના પેંગડામાં પગ ઘાલવાનો મારો પ્રયત્ન પણ નથી! ‘ભાઈ’ સાથેનો પ્રત્યક્ષ મિત્રભાવ અને ‘દાદા’ સાથેનો માત્ર પરોક્ષ મિત્રભાવ જ નહિ, પણ તેથીય વિશેષ કહી શકાય તેવો અહોભાવ કદાચ જિન સ્વરૂપે મારા વિચારો ઉપર પોતાનાં આધિપત્ય જમાવે છે અને કમ્પ્યુટરના કીબોર્ડ ઉપર મારી આંગળીઓનાં ટેરવાંઓને કાર્યાન્વિત કરે છે. અહીં હું લખતો નથી, પણ લખાઈ જાય છે. ધંધાવ્યવસાયની દોડધામોમાં દાયકાઓ સુધી સાહિત્યનો સંપર્ક ઓછો રહ્યો છે, પણ કપાયો તો નથી જ; જેની પ્રતીતિ કે નવાઈ મને પોતાને પણ લાગે છે કે આ બધું અને આવું બધું મારા મગજના કયા ખૂણામાંથી બહાર આવે છે! ખેર, આપણે આગળ વધીએ તો કેવું સારું!

વિષયવસ્તુ તો કૃતિનાં પાનેપાનાંમાં ઠાંસીઠાંસીને ભરાયેલ છે અને તેને પુનરાવર્તિત કરવાનો મારો લેશમાત્ર ઈરાદો નથી. આમ છતાંય ક્યાંક જરૂર લાગશે, તો જણાવતો રહીશ; પણ, હાલ તો ઊડીને આંખે વળગે તેવી લેખકોની ખૂબીઓને અને ગહન વાતોની ચોટદાર રજૂઆતોને વર્ણવીશ. પ્રકરણ તમે શોધી લેજો, પણ વાત તો હું મૂકી દઈશ કે ‘તમારી પૂજા-પ્રાર્થના… મોટેથી બોલો તો તેની તાકાત ગુમાવે છે. પ્રાર્થના પ્રભુને નહિ, પણ જગતને સંભળાય છે.’ કેવી ધારદાર રજૂઆત! તો વળી, ‘ગ્રહદશા નહિ, આગ્રહદશા નડતી હોય છે.’

‘દીકરો-દીકરી એક સમાન’ સૂત્રની જેમ ‘બાળપણ-ઘડપણ એક સમાન’ ગણી શકાય, પણ વૃદ્ધો બાળકોના જેવી હઠ તો ન જ લઈ શકે. વૃદ્ધત્વ એ તો સમજદારી, વૈચારિક પુખ્તતા અને દરિયાવદિલીના સંગમ સમાન છે. વૃદ્ધ તો કુટુંબમાં દરેકને હૂંફ આપે, સઘળાં કુટુંબીજનો વચ્ચે સેતુ બને અને સૌ ઉપર સરખો સ્નેહ વરસાવે. યુવાનવયે પતિ-પત્ની વચ્ચે પ્રેમ હોય અને એ જ પ્રેમ વૃદ્ધાવસ્થાએ સ્નેહમાં પરિવર્તિત થાય. સ્નેહની આ વાતને યથાર્થ રીતે સમજવી હોય તો ગમે ત્યાંથી શોધીને પણ ર. વ. દેસાઈની નવલિકા ‘વૃદ્ધ-સ્નેહ’ વાંચવી જોઈએ. લેખક બંધુઓએ જીવનસાથીના સાથની વાત ઉપર ભાર મૂકતાં ઘણાં દૃષ્ટાંતો અને પ્રસંગો આપતા રહીને એક વાત ખાસ સમજાવી છે કે વૃધ્ધાવસ્થાએ પતિ-પત્નીએ કોઈ એકે બીજાનો એમ નહિ, પણ બંનેએ અરસપરસ એકબીજાનો હાથ પકડી રાખવો જોઈએ.

લેખક મિત્રોએ ચંચળ મનને કાબૂમાં રાખવાનો મંત્ર વાણિયા અને જિનની બોધકથા દ્વારા એ રીતે સમજાવ્યો છે કે મનને હંમેશાં પ્રવૃત્ત રાખવું. ગુજરાતી પ્રથમ નવલકથા ‘કરણ ઘેલો’ ના લેખક નંદશંકર તુળજાશંકર મહેતાના જીવન વિષેનું પુસ્તક ‘નંદશંકર જીવનચરિત્ર’ માં આલેખાયું છે કે મનને વ્યસ્ત રાખવા માટે નંદશંકર સ્લેટ-પેન લઈને નિવૃત્તિવયે અંકગણિતના દાખલા ગણતા અને બાબરિયા ભૂત જેવા મનને પ્રવૃત્ત રાખતા. મનને અંતરમાં વાળવાની વાત પણ એટલી જ મનનીય છે. વિધાતાએ મનુષ્યને તેના અંતરમાં જ દેવત્વ આપીને પૃથ્વી ઉપર મોકલ્યો છે.

દેવોની તો સલાહ હતી કે દેવત્વને આકાશ કે સમુદ્રમાં છુપાવી રાખવામાં આવે કે જેથી મનુષ્ય તેને સરળતાથી પ્રાપ્ત ન કરી શકે, પણ વિધાતા તો સર્વજ્ઞ હતા. તેમને તો ખબર હતી કે તેમનો સર્જેલો કાળા માથાનો માનવી અવકાશમાં વિહરી શકશે અને સમુદ્રને પણ ફંફોસી લેશે, અને દેવત્વને મેળવી લેશે. છેવટે તેમણે દરેક મનુષ્યના અંતરમાં જ દેવત્વ આપી દીધું. તેમની ધારણા હતી કે મોટા ભાગના લોકો દેવત્વ માટે બહાર ભટકશે અને જવલ્લે જ કોઈક વીરલાઓ અંતર તરફ વળીને દેવત્વ પામી શકશે.

મારા આ કૃતિના અવલોકનના વાંચકો! મને આશા છે કે કેટલીક નવીન માહિતીઓ સૌને રસપ્રદ લાગી હશે. આ અવલોકન લેખ કૃતિની કેટલીક જ બાબતોને સ્પર્શતો હોઈ સાવ મર્યાદિત બની જાય છે. તેમ છતાંય અન્ય વિદ્વાન વાંચકો સમગ્ર રચનાના બાકી રહી જતા કેટલાક મુદ્દાઓને કેન્દ્રમાં રાખીને પોતાનાં અવલોકનો વ્યક્ત કરશે, તો સુખી વૃદ્ધજીવન માટે ઉપકારક થઈ પડે તેવી આ ઉત્તમ રચના વધુ લોકભોગ્ય બની રહેશે.

-વલીભાઈ મુસા


 
 
હાસ્ય દરબાર

ગુજરાતી બ્લોગ જગતમાં રોજ નવી જોક અને હાસ્યનું હુલ્લડ

ગુગમ - કોયડા કોર્નર

વિશ્વભરના ગુજરાતીઓને ચરણે- કોયડાઓ

saania2806.wordpress.com/

Philosophy is all about being curious, asking basic questions. And it can be fun!

sharmisthashabdkalrav

#gujarati #gujaratipoetry #gazals #gujaratisongs #gujarati stories #hindi poetry

ગુજરાતી રસધારા

રસધારા ગરવી ગુજરાતની, સુગંધ આપણી માતૃભાષાની ! © gopal khetani - 2016-21

ગુર્જરિકા

અમેરિકામાં ધબકતું ગુજરાત

દાવડાનું આંગણું

ગુજરાતી ભાષાના સર્જકોના તેજસ્વી સર્જનોની અને વાચકોની પોતીકી સાઈટ

કાન્તિ ભટ્ટની કલમે

મહેન્દ્ર ઠાકરની અભિવ્યક્તિ

Tim Miller

Poetry, Religion, History and Art

Quill & Parchment

I Solemnly Swear I Am Up To No Good

Simerg - Insights from Around the World

With a focus on the artistic, intellectual and textual expressions of the Ismalis and other related Muslim traditions

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

Pratilipi

www.pratilipi.com

DoubleU = W

WITHIN ARE PIECES OF ME

‘અભીવ્યક્તી’

રૅશનલ વાચનયાત્રા (એક જ ‘ઈ અને ઉ’ માં..)

eBayism School of Thought

AWAKENING THE SLEEPING READERS

SUCCESS INSPIRERS' WORLD

The World's leading success industry

સાહિત્યરસથાળ

મારા વિચાર મારી કલમે

vijay joshi - word hunter

The Word Hunter -My English Haiku and Notes on my favourite Non-Fiction Books