RSS

Category Archives: “ભેદભરમની ભીતરમાં” શ્રેણી

(૪૪૦) “લ્યો, હું તો જીવતો રહ્યો, મરી ન ગયો !!!”

[ડિસ્ક્લેમર – આ લેખ સંપૂર્ણતયા એક ‘નિકમ્મા’ માણસનો આત્મલક્ષી (જાત અંગેનો) વાહિયાત લેખ છે. બ્લૉગવાચકના વાંચનની હરેક પળ કિંમતી હોય છે, તે એની જાણ બહાર ન હોવા છતાં; એ આ ધૃષ્ટતાપૂર્ણ હરકત કરવા કૃતનિશ્ચયી છે ! તો વાચકમિત્રો એને બકવા દો ! (‘વલદા’ ઊર્ફે ‘વિલિયમ’ના આત્માનો અવાજ!]

*   *   *   *   *   *

સર્વ પ્રથમ તો હું આપ સૌ વાચકોને માત્ર ભલામણ જ કરું છું (કોઈ આગ્રહ નથી, હોં !) કે આ ‘નિકમ્મા’ માણસનો ‘નિકમ્મો’ લેખ વાંચવા પહેલાં કે પછી પણ અનુકૂળતાએ તેનો એક લેખ મારો જન્મદિવસ –નવી નજરેને નજરતળે કાઢી લેશો. આમ કરવાથી મિરઝા ગાલિબના આ મતલબના એક શેર “મસ્જિદમાં ગુમાવેલા સમયનું સાટું પીઠામાં જઈને વાળો !” – (વાચ્યાર્થ ન લેતાં એના ગૂઢાર્થને પામવા જેવો છે !) પ્રમાણે તમે કંઈક ફાયદામાં રહેશો !

હવે મારા બકવાસને શરૂ કરવા પહેલાં પોતાના ચિંતનપ્રધાન લેખોથી વાચકોના ચારિત્ર્યઘડતર માટે અખબારોમાં મુલ્યવાન વાંચનસામગ્રી પીરસતા વિખ્યાત સાહિત્યકાર શ્રી કૃષ્ણકાન્ત ઉડનકટના (‘સંદેશ’, સંસ્કાર પૂર્તિ, તા. 10 ઓગસ્ટ, 2014. રવિવાર. ‘ચિંતનની પળે’ કોલમ) લેખના એક ઉમદા અંશને તેમની સંમતિની અપેક્ષાએ નીચે આપી રહ્યો છું, જે મારા આગળ આવનારા લખાણને સહ્ય બનાવવા માટે અગાઉથી બેલીરૂપ બની રહેશે !

“રાહ ન જુઓ. રાહ જોવામાં ઘણી વખત બહુ મોડું થઈ જતું હોય છે. જિંદગીની દરેક ક્ષણ એક સરપ્રાઇઝ છે અને દરેક સરપ્રાઇઝ પ્લેઝન્ટ નથી હોતી. સારું સરપ્રાઇઝ હોય એને આપણે ‘વ્હોટ અ પ્લેઝન્ટ સરપ્રાઇઝ’ કહીએ છીએ, સારું ન હોય એ સરપ્રાઇઝ આઘાત બની જતી હોય છે. જિંદગી જીવવી છે ? તો જિંદગી ઉપર ભરોસો ન કરો. જિંદગી જીવી લો. અત્યારે અને આ ક્ષણે જ. જિંદગી તમને છેતરે એ પહેલાં તમે એને છેતરતા રહો. ઘણા લોકો પાસે બધું જ હોય છે, બસ જિંદગી નથી હોતી. ઘરે જવાની ઉતાવળ ન હોય એવા માણસની વેદના ચીસો પાડતી હોય છે પણ કોઈ એ ચીસો સાંભળતું નથી. તમને રોજ ઘરે જવાની ઉતાવળ હોય છે ? જો આવું થતું હોય તો તમે નસીબદાર છો. કોઈ પ્રોમિસને પેન્ડિંગ ન રાખો, કોઈ વાયદાને અધૂરો ન છોડો, કોઈ ઇચ્છાને દબાવી ન રાખો. સમય દગાખોર છે, એનો જરાયે ભરોસો ન કરો. એ ક્યારેય જરાયે ધીમો કે આપણે કહીએ એમ ચાલવાનો નથી. એ તો એની રફતારથી જ ક્યારેક સીધી તો ક્યારેક આડી-ટેડી ચાલ ચાલતો રહેવાનો છે. સમયને પડકારીને કહો કે તારે જે રીતે ચાલવું હોય એ રીતે ચાલ, મને ફર્ક પડતો નથી, કારણ કે મારે જે કરવાનું છે એ હું ક્યારેય મુલતવી રાખતો નથી !”

સર્વપ્રથમ તો મારા ઉપરોક્ત લેખને ન વાંચનારાઓની જાણ માટે કહી દઉં કે મારી જન્મતારીખ ૭મી જુલાઈ છે અને વર્ષ છે, ૧૯૪૧. ચાલુ વર્ષના જ ગત જુલાઈની ૭મી તારીખે હું મારા જીવનનાં ૭૩ વર્ષ પૂરાં કરીને ૭૪મા વર્ષમાં પ્રવેશ્યો હતો. આમ તો હું મારાં સદગત ત્રણેય માવીતરને હરપળે મારા સાન્નિધ્યમાં જીવંત જ અનુભવતો હોઉં છું, પરંતુ એ દિવસે મારાં શ્રીકૃષ્ણનાં દેવકીમા સમાં મારાં નૂરીમા (My biological mother)ની વિશેષ યાદ આવી ગઈ. (અમારાં ‘જશોદામા’ અર્થાત ‘મલુકમા’ વિષેનો એક લેખ જાણે કે તેઓ અમારાં ખરાં મા ન હોય !’ શીર્ષકે મારા બ્લોગ ઉપર વિદ્યમાન છે જ.). નૂરીમાની યાદ આવવાનું કારણ એ હતું કે તેમનું અવસાન ૧૯૭૩ની સાલમાં થયું હતું. જો કે એમની મૃત્યુ તારીખ તો ૦૪-૦૧-૧૯૭૩ જ હતી અને ‘૭૩’ના આંકડા સિવાય અહીં અન્ય કોઈ સામ્ય ન હતું. પરંતુ આંકડાશાસ્ત્રમાં રસ ધરાવતા એવો હું એ તારીખને મારી આદત મુજબ ૭૩-૦૧-૦૪ ગોઠવી બેઠો અને મારા મનમાં એક વિચાર ઝબક્યો કે ‘વલદા, આ તો ૭૩ વર્ષ ૧ માસ અને ૪ દિવસ જેવું થયું ન ગણાય !’ ! પછી તો તરત જ મેં મારી જન્મતારીખમાં ૧ માસ અને ૪ દિવસ ઉમેરી દીધા અને જુલાઈ માસના ૩૧ દિવસને ધ્યાનમાં રાખીને નવીન તા.૧૧-૦૮-૧૪ને તારવી કાઢી. હવે આ તારીખને મારે શું સમજવું, એમ વિચાર કરતાંકરતાં મને લાગ્યું કે આને હું મારી નવીન જન્મતારીખ તો ન જ બનાવી શકું; કેમ કે કોઈ પણ વ્યક્તિની જન્મતારીખ તો નિશ્ચિત હોય છે, અફર હોય છે. મારો વિચાર આગળ ધપ્યો અને હું મનોમન તા.૧૧-૦૮-૧૪ને મારી મૃત્યુ તારીખ ધારી બેઠો.

આજે મારા મૃત્યુ માટેની ધારેલી તા.૧૧-૦૮-૧૪ છે અને આજે આ જ તારીખે આ લેખ લખી રહ્યો છું. હું લખતાંલખતાં આટલા સુધી આવ્યો છું અને કોમ્પ્યુટરના ઘડિયાળમાં જોઉં છું, તો ભારતીય સાંજના ૫:૪૦ નો સમય બતાવે છે. હજુ તો મધ્ય રાત્રિના બાર વાગે તારીખ બદલાશે. જો હું અવસાન પામ્યો તો આજની તા.૧૧-૦૮-૧૪ એ મારી મૃત્યુતારીખ બની રહેશે, જેની સાથે મારા મૃત્યુ પછી મારે તો કોઈ મતલબ રહેશે નહિ; કેમ કે હું તો અનંતની યાત્રાએ પહોંચી ગયો હોઈશ ! વળી હું જીવતો રહ્યો, તો પણ આ તારીખ મારા માટે કોઈ ખપની રહેશે નહિ; સિવાય કે એક હાસ્યાસ્પદ તુક્કા તરીકેની મારા માટેની એક તારીખ ! પણ હા, તા.૧૨-૦૮-૧૪નું મારા માટે એક મહત્ત્વ રહેશે ખરું; કેમ કે મારા અંગત મતે જીવતદાન પામ્યા પછીની ફક્ત મારા માટેની જ એ મારી નવીન જન્મતારીખ તો જરૂર હશે !

આમ આજની મધ્યરાત્રિએ હું કુટુંબીજનો આગળ શાબ્દિક રીતે નહિ, પણ સ્વગત આ શબ્દો તો મારા મનમાં લાવીશ જ કે ‘લ્યો, હું તો જીવતો રહ્યો, મરી ન ગયો !!!’

-વલીભાઈ મુસા

 

Tags: , , , , , , , , , , , ,

(252) ભેદભરમની ભીતરમાં – સાચું કોણ? (6)

અમારા ત્રીસેક વર્ષના ઓટો ટાયર્સના ધંધાકીય સમયગાળામાં અમે કેટલીય ટાયર ઉત્પાદક કંપનીઓ અને અનેક વિક્રેતાઓના સંપર્કમાં આવ્યા હતા. આજે આ લેખમાં જેમને યાદ કરી રહ્યો છું, તેઓશ્રી અમારા જેવા જ પણ અન્ય કોઈ ટાયર કંપનીના Authorized Dealer હતા. સામાન્ય રીતે નાનાં ધંધાકીય સેન્ટરમાં કોઈ એક કંપનીની એજન્સી લઈને બેસી રહેવાય નહિ. ત્રીસેક વર્ષ પહેલાં Exclusive Dealership નો ખ્યાલ (Concept) નહિવત્ પ્રચલિત હતો. સૌ કોઈ Composite Dealer તરીકે એક કરતાં વધારે કંપનીઓના માલનો વેપાર કરતા અને આમ અમારે ઉપભોક્તાઓ ઉપરાંત વ્યાપારીઓ સાથેનો માર્કેટ બિઝનસ વધુ પ્રમાણમાં રહેતો.

મારા આ લેખના Hero તરીકે જેમને હું પ્રસ્થાપિત કરી રહ્યો છું તેમના નામઠામને આપણે ગૌણ સ્થાને રાખીશું. પણ તેમના ચરિત્રચિત્રણ વિષે સાવ સંક્ષિપ્તમાં કહું તો તેઓશ્રી એક ખાસ માણસ તરીકે પહેલા અને અનન્ય વ્યાપારી તરીકે પછીથી હતા અને વળી એ બંને પાત્રે આજે પણ તેઓશ્રી એવા ને એવા જ છે. હું ઘણીવાર તેમને ગમ્મતમાં કહેતો પણ ખરો કે “મારી જાણમાં છે તે મુજબ આખા મર્દમાં જેમને ગણવામાં આવે છે તે છે; વન્ય પ્રાણીઓમાં જંગલનો રાજા સિંહ, પેટે સરકતા જીવોમાં જે આવે છે તેવા નાગરાજ, યુદ્ધભૂમિમાં ઉપયોગી અને સવારી માટે સલામત અને વફાદાર પ્રાણી ગણાય છે તે ઘોડો અને ચોથા છો, ચોથા છો તે અન્ય કોઈ નહિ માત્ર તમે, તમે અને તમે જ મિ. ‘દાસ’! તેમના નામ પાછળ દાસ આવતું અને સૌ કોઈ એમને દાસ તરીકે પણ બોલાવતા હતા. કોઈવાર તેમને નામથી બોલાવવાના થાય તો નામ પાછળ માત્ર ‘દા’ જ બોલાતું, જેમકે રણછોડદા, સુરદા, કાનજીદા વગેરે. એ મિ. ‘દા’ પણ મુડમાં આવી જાય તો મને વલીદા તરીકે પણ સંબોધી બેસે. આખા મર્દોની યાદીમાં ચારણી મીઠી જબાને તેમને જોડવામાં આવતાં તેઓ માત્ર એટલું જ બોલ્યા હતા કે ‘વલીભાઈ, તમે તો મને ચણાના ઝાડ ઉપર ચઢાવી દીધો! (વધારે પડતાં વખાણ કરી દીધાં!)’.

અમારા કાણોદર હાઈવે ઉપર ગેરેજવાળાઓ અને દુકાનદારો મોટા ભાગે મુસ્લીમ હોઈ અઠવાડિક રજા શુક્ર્વાર (જુમ્મા)ના રોજ રહેતી. આ દિવસે હોટલો અને અન્ય ધંધાકીય દુકાનો સિવાય બધેય સૂમસામ વાતાવરણ રહેતું. કાણોદરના અપવાદ સિવાય તમામ સ્થળોએ રવિવારે જ રજા રહેતી. અમારા ટ્રાન્સપોર્ટ્સ કે શટલિયા ટ્રકો દ્વારા કોઈ માલ શુક્રવારે આવતા તો જે તે હોટલોવાળા દુકાનદારો વતી માલની ડિલીવરી લઈ લેતા. હું માનું છું કે મારા લેખની આટલી પૂર્વભૂમિકા પૂરતી થઈ રહેશે અને હવે આપણે મુખ્ય ઘટનાક્રમે આવીએ.

મિ. દાસ અને અમારી વચ્ચે માસિક દ્વિપક્ષીય ખૂબ વેપાર રહેતો. બજારના ધારા મુજબ વારથી વાર (અઠવાડિક) ક્રમસર બિલોનું પેમેન્ટ થતું રહેતું. એક વખતે મિ. દાસ પક્ષે એવું જણાયું કે તેમનું એક બિલ પેમેન્ટ થયા વગર બાકી ખેંચાતું આવે છે અને તે પછીનાં બિલોનું પેમેન્ટ થતું રહે છે. એક દિવસે એમનો ફોન આવ્યો કે આવું કેમ? અમે અમારા પક્ષે ખાત્રી કરીને તેમને જવાબ વાળ્યો કે જે તે તેમના મતે કહેવાતા અને બાકી ખેંચાતા આવતા એ બિલનો માલ કે બિલ અમને મળેલાં જ ન હતાં.

આ વિવાદી બિલ અને તેમાંના માલમાં ટ્રક ટાયરની એક જોડ હતી. 1984ના સમયગાળામાં ટ્રક ટાયરનો જોડીનો ભાવ આઠથી દસ હજાર રૂપિયાનો રહેતો. વળી એ ટાણે નાણાંનું મૂલ્ય હોઈ આ એક મોટી રકમ ગણાય. હવે અમારી વચ્ચે મનદુ:ખનું એક મોટું કારણ ઊભું થઈ રહ્યું હતું. આ એ જ દાસ હતા કે જેમણે તેમની પોતાની એજન્સીવાળી ટાયર કંપનીને અમને સીધી ડીલરશીપ માટેની ભલામણ કરી હતી. અમારી પેઢીની પાલનપુર, ડીસા અને કાણોદર એમ જુદીજુદી જગ્યાઓએ ત્રણ શાખાઓ હતી અને દાસ સાથેનો એમની જ ટાયર કંપનીનાં ટાયરોનો અમારી સાથે વર્ષે દહાડે એકાદ કરોડ રૂપિયાનો વેપાર થતો હતો. આમ પોતાના અંગત હિતને અવગણીને તેમણે વેપારવણજમાં જે બનવું અશક્ય ગણાય તે કરી બતાવ્યું હતું. અમને એ ડીલરશીપ ન મળવાનું એક માત્ર એ કારણ હતું કે અમારા જિલ્લાના એ જ કંપનીના અન્ય એક ડીલરનું પેલી કંપનીમાં એટલું બધું વર્ચસ્વ હતું કે તેઓશ્રી પોતાનો એકાધિકાર (Monopoly) જળવાઈ રહે તે માટે છેલ્લાં પાંચેક વર્ષોથી અમને એજન્સી મળવા દેતા ન હતા. શ્રી દાસે પેલી કંપનીને પોતાના જિલ્લાની એજન્સી છોડી દેવાની ચીમકી આપીને અમારું કામ પાર પડાવ્યું હતું, આ એક મોટું જોખમ તેમણે ઊઠાવ્યું હતું અને તે પણ વિના સ્વાર્થે અમને મદદરૂપ થવા માત્ર ખાતર જ!

સામાન્ય રીતે કોઈ બે જૂથ, વર્ગ કે વ્યક્તિઓ વચ્ચે કોઈ વિવાદ ઉદભવ્યો હોય તો એક વાત નક્કી જ હોય કે કોઈ એક પક્ષ સાચો હોય અને અન્ય જૂઠો હોય. સામાન્યત: બંને પક્ષ સાચા કે બંને પક્ષ ખોટા ન જ હોઈ શકે. અમને બંનેને એકબીજા ઉપર એટલો બધો દૃઢ વિશ્વાસ અને તેથી જ અમે માનીએ કે અમારામાંથી કોઈ પણ અન્ય સાથે બેઈમાની બતાવી શકે જ નહિ. આવા પરસ્પરના વિશ્વાસપૂર્ણ આત્મીય સંબંધોની પરીક્ષા માટેનું આ તેજાબી પરીક્ષણ હતું. અમારી વચ્ચે ઊભી થએલી સમસ્યા અન્વયે કેટલીયવાર લાંબીલાંબી ટેલિફોનિક વાતચીત થયા કરી જેમાંના કેટલાક સંવાદો આ પ્રમાણે હતા:

‘જૂઓ વલીભાઈ, સાચા વેપારીને આવી આડોડાઈ શોભે નહિ. અમે એક વખત ટ્રાન્સપોર્ટને માલ સોંપી દીધો એટલે અમારી જવાબદારી પૂરી થઈ ગણાય!’

‘તમારી વાત સાચી, પણ એ ટ્રાન્સપોર્ટ રજિસ્ટર્ડ અને માલ ખરીદનાર તરફથી સુચવાએલી હોય તો. ભલા માણસ, તમે હાઈવે ઉપરથી પસાર થતા કોઈ પણ અજાણ્યા વાહનને બિલ અને માલ સોંપી દો એ કેવું? શું આ રીતે તમારી જવાબદારી પૂરી થાય? જો તમે અમારી જગ્યાએ હો તો માલ મળ્યા વગર પેમેન્ટ કરી દો ખરા?’

‘મારી પેઢીએથી માલ નીકળ્યો અને તેના પૈસા મારે ભૂલી જવાના?’

‘અમારે પણ તમારા જેવા મહિનાના દસ કિસ્સા બને તો શું અમારે વેપારીઓને પૈસા ચૂકવ્યે જ જવાના અને દેવાળાં ફૂંકીને બાવા બની જઈને હિંદી બોલતા થઈ જવાનું?’ મેં વાતમાં હળવાશ લાવવાનો પ્રયત્ન કરતાં કહ્યું.

‘વલીભાઈ, હું મજાકના મુડમાં નથી. તમારે એ બિલના પૈસા આપવાના છે કે નહિ, ‘હા’ બોલો કે ‘ના’ બોલો!’

હું હજુય મજાકમાં વાત કરી રહ્યો હતો કે તમે કહો તો ખાલી બિલના કાગળિયાના પૈસા આપું, પણ માલ મળ્યા વગર માલના પૈસા તો કેવી રીતે આપું? ભલા માણસ, પેલા ટ્રકવાળાને ઓળખતા હો તો પૂછો કે તેણે માલ ક્યાં ઊતાર્યો?’

‘એ જાણીતી જ પાર્ટી છે. નેશનલ પરમીટવાળો ટ્રક હોવાના કારણે એ ડ્રાઈવર બેત્રણ મહિને આવશે. ટ્રાન્સપોર્ટના માલિકે એક વાર તેનો ફોન આવતાં પૂછ્યું હતું તો તેનું કહેવું હતું કે પાર્ટીની દુકાન બંધ હતી એટલે હોટલવાળાને ટાયર સોંપ્યાં હતાં. તમે તમારી દુકાનની બાજુની હોટલે પૂછ્યું?’

‘અલ્યા ભાઈ દાસ, તમારા બંને માણસો ગયા રવિવારે કાણોદર આવ્યા હતા અને હોટલવાળાને તેમની હાજરીમાં જ પૂછ્યું હતું. હવે તમે રૂબરૂ આવો તો આપણે ફરી પૂછીએ!’

‘વલીભાઈ, તમે હજુ મજાકમાંથી બહાર આવતા નથી. ‘દેડકાનો જીવ જાય અને કાગડાને મજા આવે’વાળી વાત તમે કરો છો!’

હવે હું થોડો ગંભીર થઈને સહેજ કડકાઈની ભાષામાં બોલ્યો,’ ઓ દાસ, દસેક હજારના નુકસાને જીવ જવાની વાત કરો છો! હવે એક જ વિકલ્પ બાકી રહે છે કે હું નુકસાનીમાં અડધા ભાગે ઊભો રહું! સંબંધ આગળ પૈસાની કોઈ કિંમત નથી, સમજ્યા?’

‘વાહ, વલીભાઈ વાહ! તમે તો મહાન માણસ! તમારી મહાનતાની કદર કરું છું, પણ મારી દુકાનમાંથી મારી નજર સામે નીકળેલા માલના મારે અડધા જ પૈસા લેવાના!’

‘તો દાસજી, સાંભળી લો. તમે મોકલેલાં ટાયરોનો ફોટો પણ જોયા વગર હું અડધા પૈસા એટલા માટે ચૂકવું છું કે તમે ખેલદિલ અને દરિયાવદિલ માણસ હોઈ મારે નુકસાનીમાં અડધા ભાગે ઊભા રહેવું જોઈએ.’

‘ચૂકવો તો પૂરા ચૂકવો, અડધા તો હું નહિ જ લઉં!’

‘ચાલો મંજૂર, પણ, એક શરત કે પેલો ટ્રકનો ડ્રાઈવર સફરેથી જ્યારે પણ પાછો ફરે ત્યારે તેને તમે કે તમારો માણસ કાણોદર લઈને આવે અને અમારી જોડેની હોટલના કયા માણસને ટાયર સોંપ્યાં હતાં તે માત્ર દૂરથી બતાવે અને આપણો કેસ ફાઈલ થયો સમજવાનો, પણ આપણે આપણા ધંધાકીય સંબંધો સમાપ્ત થએલા સમજવાના રહેશે.’

હવે દાસ ઢીલા પડ્યા હોય તેમ લાગ્યું. તેમણે કહ્યું,’ આપણે બંને પોતપોતાના પક્ષે સાચા જ છીએ. માલ ક્યાંક સગેવગે થઈ ગયો છે અથવા ગેરવલ્લે ગયો છે! જે હશે તે બહાર આવશે જ, પણ આપણા ધંધાકીય સંબંધોને આપણે શા માટે સમાપ્ત કરવા જોઈએ?’

* * * * *

ત્રણેક અઠવાડિયાં પછીના રવિવારે પેલા ટ્રકના ડ્રાઈવર સાથે એ જ ટ્રકમાં બેસીને મિ. દાસના બે માણસો કાણોદર આવ્યા. પેલા ડ્રાઈવરે અમારી દુકાનની પાસેની જ હોટલના બદલે દૂરની જ ચાર રસ્તા ઉપરની બીજી જ એક હોટલ બતાવી. એ લોકોએ બુદ્ધિ વાપરીને એ હોટલવાળા સાથે સીધી કોઈ વાત કરવાના બદલે મને ફોન કરીને હાઈવે ઉપર બોલાવી લીધો. મેં કેસ મારા હાથમાં લેતાં હોટલના શેઠ સાથે સીધી જ વાતચીત શરૂ કરી.

‘દાઉદભાઈ, ત્રણેક મહિના થયે તમારી હોટલ ઉપર આ ટ્રક ડ્રાઈવરે અમારે જુમ્માની રજા હોઈ અમારાં બે ટ્રક ટાયર અમારી બાજુની હોટલના બદલે તમારા ત્યાં ઊતારેલાં હતાં તપાસ કરો ને કે તમારી વખારમાં એ છે કે નહિ?’

‘લ્યો, મારું બેટું ત્રણ મહિને પણ એ ટાયરોનું કોઈક રણીધણી મળ્યું ખરું! જૂઓ, આ ટ્રકવાળો અને એવા કેટલાય ટ્રકવાળા મારી હોટલના વર્ષો જૂના ઘરાક છે. અમે એક દાગીને માત્ર એક જ રૂપિયો લઈને આ જાતની સેવા આપીએ છીએ. આ કંઈ અમારો ધંધો નથી, પણ લોકો બેદરકારી બતાવીને સમયસર માલ ન લઈ જાય તો મારે તો હોટલના સામાન માટેની આ વખાર ભરાઈ જાય! આમ અઠવાડિયા પછી તમે પેલું ડોમરેજ (demurrage) જેવું કાંક કો’ છો ને તે રોજના એક રૂપિયા લેખે લઈએ છીએ. આમ ડોમરેજની બીકે લોકો જલ્દી પોતાનાં પાર્સલ કે દાગીના લઈ જાય. તમારા કેસમાં બે ટાયરના બે રૂપિયા અમારી ફીના અને ત્રણ મહિનાના ડોમરેજના રૂ|. 180/- મળીને કુલ રૂ|. 182/- થાય, પણ વલીભાઈ શેઠનો માલ હોઈ મારે કશું જ લેવાનું નથી. એ તો અમારા હાઈવેના બોસ છે અને દરેક દુકાનદારના સુખદુખના સાથી છે. હવે તો એ પાલનપુર જ વધારે બેસે છે અને અમારે તો જવલ્લે જ મળવાનું થાય છે. બેસો, તમારે બધાએ ચાપાણી કરીને જ જવાનું છે.’

આ બધી વાતચીત દરમિયાન હું અમારા દાસભાઈના પેલા બે પ્રતિનિધિઓના ચહેરા અવલોકી રહ્યો હતો, જેમના ઉપરના હાવભાવ પૂરા તો સમજાય તેવા ન હતા કેમ કે તે બદલાયે જ જતા હતા; પણ, એક સંવેગ તો અવશ્ય ચાડી ખાતો હતો કે જો મોકળશ મળે તો તેઓ હર્ષઘેલા બનીને રડી પડવા માગતા હતા.

* * * * *

બીજા દિવસે ટેલિફોનનું રિસીવર ગરમ થઈ જાય ત્યાં સુધી દાસજીએ વાત ચાલુ રાખીને મારી ખૂબ ખૂબ માફી માગતાં ઘણું બધું કહ્યું, પણ મુખ્યત્વે તો એ જ વાત રહી કે ‘સાચે જ વલીભાઈ, તમે સંબંધોના મૂલ્યને સમજીને એક ટાયરના પૈસા સાવ ખોટી રીતે માંડી વાળતા હતા! મને જિંદગીભર અફસોસ એ જ વાતનો રહ્યા કરશે કે હું આ આખાય પ્રકરણમાં તુચ્છ એવી વાતમાં ખેલદિલી ન બતાવી શક્યો અને ઊલટાનો તમારા દિલને ઠેસ પહોંચે એવું શી ખબર શુંનું શું બક્યે જ ગયો! તમે લોકો કંઈક શેતાન જેવું માનતા હોવ છો, તેમ મારા મન ઉપર શેતાન સવાર થઈ ગયો. તમને ડીલરશીપ અપાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકનારો અને કોણ જાણે કેટલાય લોકો સાથે ભલાઈથી વર્તનારો આ માણસ આપણા આ નજીવા પ્રસંગમાં ધોખો ખાઈ ગયો! શેતાનની અસર નહિ તો બીજું શું!’ આમ કહેતાં દાસભાઈનો અવાજ રડતા હોય તેમ ફાટી ગયો અને મારી આંખોને પણ ભીની કરી ગયો.

મારા સત્ય ઘટનાત્મક ઉપરોક્ત લેખના આ શબ્દોને સમાપને યાદ કરું છું: ‘સામાન્ય રીતે કોઈ બે જૂથ, વર્ગ કે વ્યક્તિઓ વચ્ચે કોઈ વિવાદ ઉદભવ્યો હોય તો એક વાત નક્કી જ હોય કે કોઈ એક પક્ષ સાચો હોય અને અન્ય જૂઠો હોય. સામાન્યત: બંને પક્ષ સાચા કે બંને પક્ષ ખોટા ન જ હોઈ શકે.’ મારા આ વિધાનમાં ‘સામાન્યત:’ શબ્દથી એ વાત ફલિત થાય છે કે અપવાદરૂપ કોઈ કોઈ કિસ્સાઓમાં બંને પક્ષ સાચા કે બંને પક્ષ ખોટા પણ હોઈ શકે, અહીં બંને પક્ષ સાચા હોવાનું ફલિત થયું!

સત્યમેવ જયતે.

-વલીભાઈ મુસા


.

 

Tags: ,

(240) ભેદભરમની ભીતરમાં – અનીતિના ધંધામાં પણ નીતિમત્તા! (5)


તારીખ 07 ડિસેમ્બર, 2010 ના ‘ગુજરાત સમાચાર’ દૈનિક અખબારમાં “મટકાના ધંધામાં મુંબઈના બૂકીઓ સામે પડેલા ગુજરાતના બૂકીઓ” શીર્ષક હેઠળ એક સમાચાર પ્રસિદ્ધ થયા હતા કે આગેવાન બૂકીઓની મુંબઈમાં યોજાએલી એક બેઠકમાં કલ્યાણ મટકા (પ્રાયોજક – સુરેશ ભગત) સામે સમાંતર કલ્યાણ રાશિ મટકા (પ્રાયોજક – વિનોદ ભગત)ની શરૂઆત કરવામાં આવશે. સુરેશ ભગતની હત્યાના આરોપ હેઠળ કારાવાસ ભોગવતી તેની પત્ની જયા ભગત કે જે જે. જે. હોસ્પિટલ, મુંબઈમાં સારવાર હેઠળ હતી તે ત્યાં ખાતેથી જ છેલ્લા 450 દિવસથી પોતાના પતિના જ શરૂ કરાએલા કલ્યાણ મટકાનું સંચાલન કરતી હતી.

મારા સુજ્ઞ વાંચકોને થશે કે જીવનલક્ષી ચારિત્ર્ય ઘડતરના લેખો લખનાર આ બ્લોગર અનીતિના વરલી (પ્રાયોજક – રતન ખત્રી)/કલ્યાણ/કલ્યાણ રાશિ મટકા નામે ચાલતા જુગાર અંગેનો આ લેખ શા માટે લખી રહ્યા હશે? આના જવાબમાં હું મહાભારતના દુર્યોધનનું એક અવતરણ ટાંકીશ. ‘ધર્મ શું છે તે હું જાણું છું, પણ તેનું આચરણ નથી કર્રી શકતો; અને અધર્મ શું છે તે પણ હું જાણું છું, પણ તેનાથી દૂર નથી રહી શકતો.’ આમ વ્યક્તિએ પોતાના ચારિત્ર્ય ઘડતર માટે કોઈપણ બાબતનાં સારાં કે નરસાં એમ બંને પાસાં વિષેની જાણકારી મેળવવી જોઈએ કે જેથી ઉભયના લાભાલાભ સમજી શકાય અને તે પ્રમાણે અનુસરણ કે આચરણ કરી શકાય. Read the rest of this entry »

 

Tags: ,

(229) ભેદભરમની ભીતરમાં – એક અનોખો દુ:ખદ સ્વાનુભવ (૪)


આજે દીર્ઘ વિરામ બાદ મારી ‘ભેદભરમની ભીતરમાં’ લેખશ્રેણી હેઠળ ચોથો લેખ રજૂ કરતાં હું થોડોક રોમાંચ અને સાથેસાથે થોડીક વ્યથા પણ અનુભવી રહ્યો છું, કેમ કે આજનો વિષય સાવ નવીન જ એવા ‘કૃષિ અને પશુપાલન’ના ક્ષેત્રને લગતો મારા દુખદ એવા સ્વાનુભવ ઉપર આધારિત છે. માનવજીવન એ સંકુલ અર્થાત્ ગૂંચવણભર્યું છે. જીવનરાહે એવા કેટલાય અસાધારણ પ્રસંગો કે ઘટનાઓના આપણે સાક્ષી બનતા હોઈએ છીએ કે જે પ્રથમ દૃષ્ટિએ આપણને અજાયબ લાગે, પણ તેમના ઊંડાણમાં ઊતરતાં અથવા આપમેળે જ્યારે તેમનાં રહસ્યો છતાં થતાં હોય છે, ત્યારે આપણને તે સઘળાં સહજ અને સામાન્ય લાગ્યા વિના રહેતાં નથી. મારા આજના લેખમાં પણ એવું જ કંઈક પ્રથમ નજરે રહસ્યમય લાગે તેવું હોવા છતાં વાસ્તવમાં એવું કંઈ જ નથી કે જે ‘ભેદભરમ’ના વિષય હેઠળ આવી શકે, આમ છતાંય હકીકતે તો અમે જે ઘટનાના સાક્ષી બન્યા, અર્થાત્ તે ઘટી ત્યારે તો અમને તે રહસ્યમય જ લાગી હતી.
Read the rest of this entry »

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

(215) ભેદભરમની ભીતરમાં – ભૂતપ્રેત (3)

મારા વાંચકોએ ‘ભૂતપ્રેત’ ના વિષયે સાવ સંક્ષિપ્ત એવી મારી એક વાર્તા ‘The Proof’ જેનો મેં ‘સાબિતી’ શીર્ષકે અનુવાદ પણ આપ્યો છે તે વાંચી હશે. એ વાર્તા વિષે કહું તો એ માત્ર સાહિત્યિક રચના જ હતી અને તે સંપૂર્ણપણે કાલ્પનિક હતી. ભૂતપ્રેતના અસ્તિત્વ વિષે મતમતાંતરો હોવા છતાં સૌ કોઈ જન ભૂતના વાસ્તવિક કે કાલ્પનિક એવા ભયથી બાકાત રહી શકે નહિ અને આ એક માત્ર થિયરીને પકડીને સાહિત્યસર્જકો કે ફિલ્મ-સિરીયલના નિર્માતાઓએ સાહિત્યના નવ રસો પૈકીના આ ભયાનક રસની નિષ્પત્તી દ્વારા લોકોને મનોરંજનો (કોઈપણ રસ વ્યથાઓનું શમન કરે જ એ અર્થમાં) પૂરાં પાડ્યાં છે અને એવાં સર્જનો પ્રસિદ્ધિ પણ પામ્યાં છે. અહીં મારા આજના લેખમાં હું મારા પોતાના ભૂતપ્રેત વિષેના જાતઅનુભવોને આપવા માગું છું, જેમાં હકીકત વિષે કોઈ જ અતિશયોક્તિ નહિ હોય; પણ હા, તેને સાહિત્યિક ઓપ તો જરૂર આપવામાં આવશે અને એ વાંચકોને વાંચનમાં જકડી રાખવા માટે જરૂરી પણ હોય છે.

મારા લેખમાં આગળ વધવા પહેલાં મારા Disclaimer ને ટૂંકમાં રજૂ કરીશ કે અહીં ભૂતપ્રેતની લોકમાન્યતાને દૃઢ કરવાનો મારો કોઈ ઈરાદો નથી કે વૈજ્ઞાનિક અથવા અવૈજ્ઞાનિક રીતે પણ ભૂતપ્રેતનું અસ્તિત્વ હોવા ન હોવાનો એવો કોઈ દાવો પણ હું કરવા માગતો નથી. ઘણા લોકો મારા જેવા જ હશે કે જેઓ ભૂતપ્રેતના વહેમ કે તેવી અંધશ્રદ્ધામા માનતા નહિ હોય અને છતાંય એવા કોઈ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ અનુભવો થયેથી પોતાની માન્યતામાં થોડા કે વધુ પ્રમાણમાં ચલિત પણ થયા હોય!. લેખની કદમર્યાદાને ધ્યાનમાં રાખીને અહીં હું અનેક પૈકીના મારા એવા બેએક જાતઅનુભવોને રજૂ કરીશ. Read the rest of this entry »

 

Tags: , , , , , , , ,