RSS

Category Archives: રાષ્ટ્રીય એકતા

(૫૩૨) આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ – International Non-violence Day (અનુવાદ)


Click here to read in English.

આજે ૨જી ઓક્ટોબર છે જે સાંપ્રત યુગના મહામાનવ મહાત્મા ગાંધીની ૧૩૮મી જન્મજયંતી છે. તેઓ ૧૮૬૯માં આ દિવસે જન્મ્યા હતા. તેમની શહાદતના છ દસકા પછી જગતને હવે ગાંધીઅન ફિલોસોફીની અને એમાંય ખાસ કરીને તેમના અહિંસા અંગેના વિચારોની પ્રતીતિ થઈ રહી છે, જ્યારે કે આજકાલ આખુંય જગત આતંકવાદ અને એવા ઘણા બધા વાદની ધમકીઓ વચ્ચેથી પસાર થઈ રહ્યું છે. યુનોએ સાચી રીતે જ આજના દિવસને આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ તરીકે જાહેર કર્યો છે અને ખરેખર એ જ તેમના માટેની મોટી શ્રદ્ધાંજલિ છે.

ચાલો, આપણે તેમના એ શબ્દોને યાદ કરીએ કે જે આ પ્રમાણે છે : “સાચે જ જગત નફરતથી થાકી ગયું છે. આપણને આ થાક પશ્ચિમનાં રાષ્ટ્રોમાં વધારે છવાયેલો દેખાઈ રહ્યો છે. આપણે જોઈએ છીએ કે નફરતના આ ગાનથી માનવતાને કોઈ લાભ પહોંચ્યો નથી. ચાલો, ભારતને ઇતિહાસનું એક પાનું ફેરવવાનો અને જગતને બોધપાઠ શિખવવાનો જશ ખાટવા દો.” જગતની પ્રવર્તમાન પરિસ્થિતિ અને સંજોગોમાં તેમના આ શબ્દો કેવા બંધબેસતા  છે! તેમણે જગતને એક માનવ શરીર સાથે સરખાવ્યું હતું. શરીરના કોઈપણ અવયવની વેદના આખા શરીર દ્વારા અનુભવાતી હોય છે. તેમના શબ્દો દૈવી લાગતા હતા પણ તેઓ એટલા નમ્ર અને પ્રમાણિક હતા કે તેમણે કદીય કોઈ તત્ત્વજ્ઞાની કે દેવદૂત હોવાનો દાવો કર્યો ન હતો.

આ દિવસે વિશ્વભરનાં પ્રસાર માધ્યમોએ મહાત્મા ગાંધી વિષે ઘણું બધું કહ્યું છે. આજના ખૂબ જ ભારેખમ વિષયને સ્પર્શવાનો મારો પ્રયત્ન મારા સુજ્ઞ વાચકોને સાવ ક્ષુલ્લક લાગશે અને તે હું સારી રીતે જાણું પણ છું, કેમ કે હું લેખના માફકસરના કદને જાળવી રાખવા માટે બંધાયેલો છું. મારી આ મર્યાદા છતાંય હું માત્ર અહિંસાના આ વિષયને તેના સમર્થનમાંનાં અન્ય અવતરણોની સહાયથી સારી રીતે ચર્ચવાનું પસંદ કરીશ.

ઈસ્લામના પયગંબર (સ.અ.વ. = સલામ હજો તેઉના ઉપર)ની એક હદીસ (કથનની સ્મૃતિ)માં કહેવાયું છે કે ‘માનવ રક્ત પવિત્ર છે અને તેને કોઈપણ સંજોગોમાં અકારણ વહાવી શકાય નહિ. જો કોઈ ઈસમ માનવ રક્તની આ પવિત્રતાને અવગણીને કોઈપણ એક જીવને હણશે, તો પવિત્ર કુરઆન એ કૃત્યને સમગ્ર માનવજાતની હિંસા કર્યા બરાબર ગણે છે.” હિંસાનાં ઘણાં સ્વરૂપો છે, પણ તેમને મુખ્યત્વે બે શ્રેણીમાં વિભાજિત કરી શકાય; શારીરિક અને માનસિક હિંસા. હિંસા જીભ દ્વારા પણ થઈ શકે. જો તમારા કથન દ્વારા કોઈની લાગણી દુભાય તો તેને પણ હિંસા તરીકે ઓળખાવી શકાય. પીર મશાયખ રહમતુલ્લાહ પોતાના એક બયાનમાં ફરમાવે છે કે ‘ખરો આસ્તિક પોતાના હાથ અને  જીભનો ઉપયોગ કરીને કોઈને ઈજા કે દુ:ખ પહોંચાડી શકે નહિ.’ તેઓ આગળ સમજાવે છે કે ‘કોઈને તેની લાગણી દુભાય તેવો ભૂંડો કાગળ લખવો એ તો બેવડી હિંસા છે.’ આ વાત તેઓ એ રીતે સમજાવે છે કે ભૂંડા કાગળના આ હથિયાર થકી સામેવાળાને દુ:ખ પહોંચાડનાર માણસ પોતાના હાથ અને તેની સાથેસાથે જીભનો પણ ઉપયોગ કરતો હોય છે. જીભનો મતલબ એ કે ભૂંડા કાગળનો વાચક જ્યારે એ કાગળ વાંચતો હોય છે ત્યારે તેને એવો ભાસ થતો હોય છે કે જાણે તે લખનારને સાંભળી રહ્યો છે.

ઈલેક્ટ્રોનિક કે મુદ્રિત વાંચન સામગ્રી એ પ્રવચન સમાન છે અને વક્તા કે લેખક તરફથી થતું જરા પણ અસમતુલન જગત માટે માનવીય હોનારત સર્જી શકે છે. અહિંસા દિવસની માત્ર ઉજવણી જગતને શાંતિમય બનાવી શકે નહિ. પરિણામલક્ષી શાંતિસ્થાપન માટે ઘણી બધી સાવધાનીઓ અને સ્વયંશિસ્ત પણ એટલાં જ જરૂરી છે. જ્યારે જ્યારે દુનિયામાં કોઈ સંવેદનશીલ ઘટના બને ત્યારે પ્રસાર માધ્યમની પવિત્ર ફરજ બની જાય છે કે તેઓ લોકોને હિંસા આચરવા માટે ન ઉશ્કેરે. તે એક પ્રસ્થાપિત નૈતિક સત્ય છે કે ધર્માંધતા અને નફરત એ અમાનવીય અને અપ્રમાણિત છે.

સામૂહિક હિંસાને અટકાવવા માટે એ બાબત ધ્યાનમાં લેવાવી જોઈએ કે કોઈ વ્યક્તિ કે નાના જૂથ દ્વારા કોઈ અનિચ્છનીય કાર્ય થયું હોય તો તે કોઈ ખાસ ધર્મની માન્યતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અથવા તો જે તે ધર્મ તેના માટે જવાબદાર છે તેવું ઠરાવી શકાય નહિ. સમાચાર માધ્યમો દ્વારા આવી હિંસાત્મક ઘટનાઓને ઈસ્લામિક, ક્રિશ્ચિયન, યહૂદી કે હિંદુ પ્રેરિત એવી ઓળખ અપાય તે વ્યાજબી નથી. પ્રસાર માધ્યમે હિંસાના માર્ગે જતા મોટા સમુદાયને અટકાવવો જોઈએ અને ઊલટાનો તેને એવી રીતે પ્રોત્સાહિત કરવો જોઈએ કે તે સત્તાવાળાઓને શાંતિ અને સુલેહનું વાતવરણ પ્રસ્થાપિત કરવામાં મદદરૂપ બની રહે. લોકોને એ વિચારધારા અપનાવવા માટે માર્ગદર્શન અપાવું જોઈએ કે બચાવ કે આક્રમણના હેતુસર નિર્દોષ લોકોના જાનમાલને હાનિ પહોંચાડવી તેમાં કોઈ બહાદુરી કે ત્યાગ રહેલાં નથી.

અહિંસાના માર્ગ ઉપર ચાલવું મુશ્કેલ હોય છે અને ઘણીવાર તો તે નિરાશાજનક પણ નીવડે છે. ગાંધીજીએ આ મુદ્દાને આ રીતે સમજાવ્યો છે કે ‘અહિંસા વિષેની મારી શ્રદ્ધા હંમેશાં મજબૂત રહી છે. દુ:ખી જગતને શાંતિ અર્પવા માટે અહિંસાના ટૂંકા અને સરળ માર્ગ સિવાય બીજો કોઈ ઈલાજ નથી. મારા જેવા લાખો લોકો અહિંસાના આ માર્ગ ઉપર ચાલતાં નિષ્ફળતાને પામી શકે, પણ એ નિષ્ફળતા એ વ્યક્તિઓની ગણાવી જોઈએ, નહિ કે અહિંસાના એ સનાતન નિયમની.’

ગાંધીજીએ માનવજીવનને સ્પર્શતા કોઈપણ મુદ્દાને જતો કર્યો નથી. આ વાતની પ્રતીતિ માટે સંશોધકો કે સામાન્ય માનવીઓ ‘ગાંધીજીનો અક્ષ્રરદેહ’ ગ્રંથશ્રેણી જોઈ શકે છે. આમાં તેમનું માત્ર સાહિત્યિક સર્જન જ નથી, પણ તેમનું સર્જનાત્મક અને પ્રવૃત્તિમય જીવન પથરાયેલું છે. વાચકોને એ જાણીને આશ્ચર્ય થશે કે લોકોના સામાન્ય રીતે જીવાતા જીવન સાથે સંકળાયેલી અનેક બાબતોને સંલગ્ન માનવજાતની ભલાઈ માટે એમણે વિપુલ માત્રામાં કામ કર્યું છે. તેઓ ખુલ્લા મનના માનવી હતા અને સાથે સાથે તેઓ ક્રાંતિકારી કર્મશીલ એવા સત્ય અને અહિંસાના માધ્યમે સમાજમાંનાં અનિષ્ટો સામે લડતા લડવૈયા પણ હતા. તેમનું વિચારવું, તેમનું બોલવું અને તે પ્રમાણેનું જ કાર્ય કરવું એ ત્રણેયમાં હંમેશાં એકસૂત્રતા જ રહેતી.

સમાપને, મહાત્મા ગાંધીને આપણા દ્વારા સહેતુક અને સહૃદયતાપૂર્વકની અપાતી શ્રદ્ધાંજલિમાં આપ સૌને પણ મારી સાથે સામેલ કરું છું. ચાલો, આપણે માત્ર શાબ્દિક જ નહિ; પરંતુ ક્રિયાત્મક રીતે તેમણે જગતને ચીંધેલા માનવતાના માર્ગ ઉપર ચાલવાનો પ્રયત્ન કરીએ.

ઈશ્વર વૈશ્વિક માનવતાના વિકાસ માટે આપણાં દિલોને પ્રેમથી ભરી દે એવી પ્રાર્થનાસહ,

-વલીભાઈ મુસા

(તા. ૦૨-૧૦-૨૦૦૭)

(Translated from English version titled as “International Non-violence Day” published on October 02, 2007)

 

 

Tags: , , , ,

(૩૯૮) મારી વાર્તા ‘ભ્રમ ખોટો પડ્યો !’ ઉપરના પ્રતિભાવનો પ્રતિ-પ્રતિભાવ !


મારી ‘વલદાનો વાર્તાવૈભવ’ ઉપરની ‘ભ્રમ ખોટો પડ્યો !’ વાર્તા ઉપર  યુ.એસ.એ.નિવાસી ભાઈશ્રી એમ.ડી. ગાંધીનો મનનીય પ્રતિભાવ નીચે પ્રમાણે સાંપડ્યો હતો :-

“ખરી વાત છે…સામેવાળાની લાગણી ન દુભાય એટલો માત્ર ખ્યાલ રાખવામાં આવે, તો અનૈક્યના કોઈ પ્રશ્નો ઉદભવે જ નહિ. હિન્દુઓ અને મુસલમાનો એકબીજા તરફના ભ્રમને કારણે જ લડ્યા કરે છે. બન્નેએ એકબીજા માટે ઇમેજ બનાવી રાખી છે અને આ ‘માત્ર’ ઇમેજો જ લડ્યા કરે છે. ખરેખર તો સામાન્ય લોકો કોઈ એટલો બધો ભેદભાવ નથી રાખતા. વેપારીઓ, કલાકારો, મજૂરવર્ગ વગેરેને અણગમાના ભેદભાવ નથી હોતા. હોય છે, માત્ર રાજકીય લોકોને અને કટ્ટર ધાર્મિક મુલ્લાઓ – ધર્મગુરુઓને……”

ઉપરોક્ત પ્રતિભાવના પ્રતિ-પ્રતિભાવમાં લખાએલું મારું વિસ્તૃત લખાણ નીચે મુજબ છે, જેમાં ચર્ચાના મુદ્દા ઉપરાંત અન્ય કેટલીક બાબતો પણ સમાવિષ્ટ છે.

==  ==  ==  ==  ==

“માનનીય ગાંધીભાઈ,

આપે પણ સર્વથા સાચી વાત કહી બતાવી. આજકાલ મિડિઆ પ્રભાવક માધ્યમ ગણાય છે, પણ ઘણીવાર તે પોતાનો ધર્મ ભૂલી જાય છે. નકારાત્મક હકીકતોને ઊછાળવી અને સકારાત્મક હકીકતોને દબાવી દેવી એ તેમની આદત બની ગઈ હોય છે. કાયદાની છટકબારીઓના ભાગરૂપે તેઓ એક જૂથ અને બીજું જૂથ એવા શબ્દોનો સહારો લઈને રિપોર્ટીંગ તો એવું સરસ કરતા હોય છે કે કોઈ તેમને પહેલી નજરે એમ ન કહી શકે કે તેઓ કોઈકને ઉશ્કેરી રહ્યા છે; પરંતુ આગળ જતાં વર્ણનમાં ચાલાકીભરી રીતે એવા વિસ્તારને કે લત્તાને ઉલ્લેખ કે પછી ભોગ બનનારાઓનાં નામો આપી દેતા હોય છે કે જેથી સમજવાવાળા સમજી જ જાય. સ્વામી સચ્ચિદાનંદજીએ એક વક્તવ્યમાં પોતાના વિચારો આમ વ્યક્ત કર્યા હતા કે અશાંત પરિસ્થિતિમાં સમાજમાં બે પ્રકારના માણસો ફરતા રહેતા હોય છે; એક પ્રકારના એવા કે જે હાથમાં પાણીની ડોલ લઈને ફરનારા હોય છે કે જે આગને ઠારવાના પ્રયત્નો કરતા હોય છે અને કેટલાક બીજા પ્રકારના પણ હોય છે કે જે પેટ્રોલ, કેરોસીન જેવાં જ્વલનશીલ પ્રવાહી થકી આગને વધારે ભડકાવનારા હોય છે. આ બંને પ્રકારના માણસોના પ્રમાણનો વિચાર કરતાં સકારાત્મક વિચારો ધરાવતા માણસો ઓછા પ્રમાણમાં હોઈ પેલા બહુમતિ નકારાત્મક વિચારોવાળા તેમના શાંતિ પ્રસ્થાપિત કરવાના પ્રયત્નો ઉપર પાણી ફેરવી દેતા હોય છે. કોઈપણ શાંતિપ્રિય માણસને મરવું કે માર્યા જવું કદીય પસંદ હોય નહિ અને છતાંય જ્યારે ચારે બાજુ આગ ભભૂકતી હોય છે ત્યારે તેઓ બિચારા પણ ભોગ પણ બની જતા હોય છે ! માનવસર્જિત આવી આફતોથી કેટલાં કુટુંબો બરબાદ થઈ જતાં હોય છે તેનો ખ્યાલ કરવામાં આવે અને એવાં બરબાદ થતાં કુટુંબોમાં પોતાનું કુટુંબ આવી ગયું હોવાની કલ્પના માત્ર કરવામાં આવે તો પણ જનમાનસમાં બદલાવ લાવવાનું એક મહત્ત્વનું કદમ બની રહે. તહેવારોની ઉજવણીઓમાં શાંતિ જાળવવાના ભાગરૂપે અને ઉદભવી ચૂકેલી અશાંત પરિસ્થિતિઓને ઠારવા માટે સરકારને બિનઉત્પાદક કરોડો રૂપિયાનું આંધણ કરવું પડતું હોય છે. લોકોને ખબર નથી હોતી કે મોંઘવારીના વધારામાં સરકારી કરવેરા પણ એટલા જ જવાબદાર હોય છે. હવે પ્રજા જ જ્યારે સરકારને ખર્ચના ઊંડા ખાડા તરફ ધકેલતી હોય, ત્યારે જે તે સરકારોએ પ્રજા ઉપર વિશેષ કરવેરા તો લાદવા જ પડે ને ! કોઈપણ તહેવારના કેટલાક દિવસો પહેલાં સંવેદનશીલ શહેરોમાં શાંતિ જળવાઈ રહે તે માટે પંદરેક દિવસ પહેલાંથી મિલિટરી ગોઠવાવી શરૂ થઈ જતી હોય છે. મિલિટરીનાં અસંખ્ય વાહનોમાં જવાનોને સ્થળાંતરિત કરવામાં આવતા હોય છે. મિલિટરીમાં મોટા ભાગનાં વાહનો પેટ્રોલથી ચાલતાં હોય છે. કેટલાંક એવાં હેવી વાહનો હોય છે કે જેમની એવરેજ એક લિટરમાંથી માંડ પાંચેક કિલોમીટરની હોય છે. અમારું શાંતિપ્રિય ગામ હાઈવે નજીક હોઈ અમે દાંતીવાડા કેમ્પની મિલિટરીની આવી અવરજવર અનેકવાર જોઈ હોય છે અને અમારો જીવ બળી જતો હોય છે ! અહીં એક અન્ય બાબતનો આપણે શાંતિથી વિચાર કરીએ કે ઈશ્વર ન કરે અને આવા સમયે જ્યારે કે આપણું લશ્કર આંતરિક શાંતિ જાળવવા માટે રોકાએલું હોય અને તે જ તકનો લાભ દુશ્મન દેશો લઈ લે તો આપણું લશ્કર સરહદો સંભાળે કે શેરીઓ સંભાળે !

ગાંધીભાઈ, મારા જવાબી પ્રતિભાવનો અતિ વિસ્તાર થઈ ગયો નહિ ? ભલે થયો હોય, પણ મને સંતોષ એ વાતનો છે કે આપના પ્રતિભાવથી મને આ લખાણ લખવાની પ્રેરણા મળી અને તેનો શુભ આશય તો એ છે કે વાચકોને જાણ થાય કે દેશની તરક્કી સરકારોના હાથમાં નથી, પ્રજાના હાથોમાં છે. મારા આ વાક્યમાંના ‘હાથ’ અને ‘હાથો’ શબ્દો સૂચક છે. બધાં જ રાજ્યો અને કેન્દ્ર સરકારના મળીને એક જ હાથ જેટલી તેમનામાં શક્તિ હોય છે, જ્યારે પ્રજાના ૨૫૦ કરોડ હાથ ગણીએ તો દેશના ભલા માટેનું કેટલું ઝડપી અને સુંદર કામ થઈ શકે ! આપણને નથી લાગતું કે આઝાદી પછીનાં આટલાં બધાં વર્ષો દરમિયાન આપણે આપણા રૂપિયાના મૂલ્યને પણ જાળવી શક્યા નથી ? આપણે પ્રજાએ રૂપિયાને તોડવામાં કોઈ કસર રાખી નથી અને તૂટતા રૂપિયાના પરિણામે આપણે સૌ દિનપ્રતિદિન આર્થિક રીતે તૂટતા જ જઈએ છીએ.

આપણા દેશના આર્થિક સુધારા માટેના અનેક માર્ગો અર્થશાસ્ત્રીઓ ભલે બતાવે, પણ વ્યવાહારુ માર્ગો થકી જ આપણે રાષ્ટ્રીય કરકસરને અસરકારક બનાવી શકીએ. અહીં એક જ સૂચન કરીશ. ઓવરલોડ માલવાહનો કે વધુ પડતા મુસાફરોને લઈ જતાં વાહનોના ઉપર કાયદાકીય પગલાં જેમ લેવાઈ રહ્યાં છે, તેમ ક્ષમતા કરતાં ઓછી સંખ્યામાં માણસોને બેસાડીને કે બેસીને ફરતાં ખાનગી વાહનો ઉપર પણ કેસ થવા જોઈએ. આપણું મોટાભાગનું હૂંડિયામણ પેટ્રોલિયમની પેદાશો પાછળ વેડફાય છે. મારી ઉંમરના માણસોને ખ્યાલ હશે કે જ્યારથી પેટ્રોલિયમના ભાવો ઊંચકાવા માંડ્યા છે, ત્યારથી દુનિયાભરના અવિકસિત અને અર્ધવિકસિત દેશોની પાયમાલી શરૂ થઈ ગઈ છે. ખાનગી વાહનોવાળા અઠવાડિયામાં માત્ર એક જ દિવસ માટે પોતાના વાહનને ઘર બહાર ન કાઢવાનો સંકલ્પ કરે તો પણ ધાર્યું પરિણામ મળી શકે તેમ છે.”

-વલીભીઈ મુસા

 

Tags: ,

 
વેબગુર્જરી

ગુજરાત, ગુજરાતી અને ગુજરાતીઓ માટે વિચાર–મંચ

કાન્તિ ભટ્ટની કલમે

મહેન્દ્ર ઠાકરની અભિવ્યક્તિ

word and silence

poetry & prose by Tim Miller

Quill & Parchment

I Solemnly Swear I Am Up To No Good

MATRUBHASHA

"ઉત્તમ અંગ્રેજી; માધ્યમ ગુજરાતી." -- પ્રા. નિ. ભગત

Simerg - Insights from Around the World

With a focus on the artistic, intellectual and textual expressions of the Ismalis and other related Muslim traditions

The WordPress.com Blog

The latest news on WordPress.com and the WordPress community.

Pratilipi

www.pratilipi.com

DoubleU = W

WITHIN ARE PIECES OF ME

અભીવ્યક્તી

રૅશનલ વાચનયાત્રા (એક જ ‘ઈ અને ઉ’ માં..)

eBayism School of Thought

AWAKENING THE SLEEPING READERS

Success Inspirers World

Where you find help and support to grow

સાહિત્યરસથાળ

મારા વિચાર મારી કલમે

vijay joshi - word hunter

The Word Hunter -My English Haiku and Notes on my favourite Non-Fiction Books

લાગણીઓ નું લાક્ષાગૃહ

'રાજી' રાજુ કોટક

sneha patel - akshitarak

gujarati column writer-author and poet

"બેઠક"

વાંચન દ્વારા સર્જન -બેઠક

શબ્દ સાધના પરિવાર

'યાર,મારું ગામ પણ આખું ગઝલનું ધામ છે.'-'અમર'પાલનપુરી

રાજુલનું મનોજગત

“Languages create relation and understanding”

શબ્દસરિતા

Whatsapp Us : +919408812054