RSS

Tag Archives: અમેરિકા

(૪૦૫) વિશ્વતોમુખી આર્ષદૃષ્ટિ (ઈ.સ.૨૨૨૨)

[તાજેતરમાં જગતજમાદાર અમેરિકા ખાતેનાં ભારતનાં રાજ્દૂત દેવયાની ખોબરાગડેની તેમની સામે મુકાએલા આક્ષેપો અન્વયે કરવામાં આવેલી ધરપકડના પ્રત્યાઘાત રૂપે ભારતે અમેરિકા સામે હૂંકારો કરીને અમેરિકાના ભારતખાતેના રાજદ્વારીઓને આપવામાં આવતી સવલતોને સ્થગિત કરી દઈને જે પડકાર ફેંક્યો છે તે ઘટનાએ વિશ્વભરમાં ‘અહો આશ્ચર્યમ્’, ‘અરે વાહ !’, ‘વાહ, ભારતની ગજબની હિંમત !’ જેવા ઉદ્ગારોની લહેરો પ્રસરાવી દીધી છે. જો કે ભારતે પોતાની પાંગળી વિદેશનીતિ અને દૂરંદેશિતાના અભાવે ‘દેવયાની પ્રકરણ’ કરતાં પણ અનેક ઘણા ગંભીર મુદાઓ ટાણે અમેરિકાનું નાક દબાવવાના અનેક પ્રસંગો ગુમાવ્યા હોવા છતાં, ભલે પહેલી નજરે ક્ષુલ્લક જેવા લાગતા આ મુદ્દાએ પણ ભારતે જે અકલ્પ્ય સાહસ પ્રદર્શિત કર્યું છે; તેને અમેરિકન કૂટનીતિના ભોગ બનેલા પીડિત દેશોએ ઉમળકાભેર આવકાર્યું છે.

આપણા ભારતીય આર્ષદૃષ્ટાઓ મહર્ષિ અરવિંદ, સ્વામી વિવેકાનંદ, મહાત્મા ગાંધી અને તાજેતરમાં મહાનુભાવ અબ્દુલ કલામ જેવાઓએ જે ભવિષ્યવાણીઓ આલેખી છે તે પ્રમાણે એક સમય એવો આવશે  જ્યારે કે ભારત વિશ્વનું નેતૃત્વપદ સંભાળશે. ભારતનું ભવિષ્યનું એ નેતૃત્વ આધ્યાત્મિકતાના પાયાઓ ઉપર મંડાએલું હશે અને તેનાં લક્ષ્યો હશે વિશ્વબંધુત્વ, વિશ્વશાંતિ અને માનવધર્મનો પ્રસાર.

અહીં મેં મારા આ લેખમાં બસો વર્ષ પછીની વિશ્વની સર્વપાંખીય ઉન્નતિમાં ભારતની ભૂમિકા અને પશ્ચિમના દેશોની ઓસરતી જતી પ્રભાવકતાને મારી કલ્પના વડે આલેખવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે; જે ભલે પહેલી નજરે ‘શેખચલ્લીની તરંગી કલ્પનાઓ !’ કે ‘દિલકો બહલાનેકે લિએ ગાલિબી ખયાલ અચ્છે હૈ !’ જેવું લાગશે, પરંતુ હાલ પૂરતા સર્વાંશે નહિ તો અલ્પાંશે પણ આપણે એ સ્વીકારવું જ પડશે કે ‘વિશ્વરાષ્ટ્ર’ના નિર્માણ માટે  અને ‘માનવકલ્યાણ’નાં ઉદ્દાત લક્ષ્યોને સિદ્ધ કરવા માટે ‘વિશ્વશાંતિ એ જ આખરી ઉપાય’ના વિચારને આપણાથી સાવ અવગણી તો નહિ જ શકાય.

તો ચાલો, આપણે ભાવીના ભીતરમાં ડોકિયું કરીએ અને ઈ.સ. ૨૨૨૨ના વર્ષે આપણે સદેહે જીવિત તો નહિ જ હોઈશું, તેમ છતાંય આપણે આપણી જાતને બે સૈકાંઓ પછીની દુનિયામાં હાજરાહજૂર સમજીને એ વખતની સ્વર્ગીયસુખની અનુભૂતિ કરાવતા એવા કલ્પનાતીત લુત્ફ (આનંદ)ને માણીએ.]

                           વિશ્વતોમુખી આર્ષદૃષ્ટિ (ઈ.સ.૨૨૨૨)

ઈ.સ. ૨૨૨૨નું આ વર્ષ છે. છેલ્લી બે સદીમાં વિશ્વનો ભૌગોલિક નકશો તો બદલાઈ જ ચૂક્યો છે. એક કાળે આડોશપાડોશના નાના કે મોટા, અવિકસિત કે વિકસિત દેશો જે ગજા બહારનાં સંરક્ષણ બજેટો થકી સરહદી કે અન્ય વિવાદો માટે લડતાઝઘડતા હતા, તેમાંના મોટાભાગના દેશોનું ૨૨મી સદી સુધીમાં જ વિલિનીકરણ થઈ ચૂક્યું છે. વીસમી સદીમાંના દુનિયાના બસોથી પણ અધિક એટલા દેશો હવે માંડ ચાલીસેકની સંખ્યામાં આવી ચૂક્યા છે. એક જ પ્રકારના ભૌગોલિક અને સાંસ્કૃતિક વિસ્તારના અખંડ દેશો જે કૃત્રિમ રીતે વિભાજિત થઈ ગયા હતા, તે હવે ફરી જોડાઈ ગયા છે. એક સમયે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા (USA), યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ સોવિયેટ રશિયા (USSR), યુનાઈટેડ આરબ એમિરાત (UAE) કે યુનાઈટેડ કિંગડમ (UK) જેવા સ્વાયત્ત રાજ્યો ધરાવતા સંયુક્ત દેશો છેલ્લાં પચાસેક વર્ષોમાં તો વધુ સંખ્યામાં અસ્તિત્વમાં આવી ચૂક્યા છે. દૂરના ભૂતકાળમાં છેક વીસમી સદીનાં બે વિશ્વયુદ્ધો પછી ઘણી વાર તંગદિલી સર્જાઈ હોવા છતાં ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ થયું નથી અને વિશ્વપ્રજાની આધ્યાત્મિક ઉર્ધ્વગામિતાના કારણે આવનારાં હજારો વર્ષો સુધી તેની શક્યતા પણ દેખાતી નથી. વિશ્વના દેશો આંતરિક વર્ગવિગ્રહો કે સરહદી યુદ્ધોથી મુક્ત થયા હોઈ તેમણે ભૌતિક સમૃદ્ધિ અને માનવતાવાદી વિચારધારામાં અકલ્પનીય પ્રગતિ સાધી છે.

વિશ્વભરમાં પરિવર્તનનો જે પવન ફૂંકાઈ રહ્યો છે, તેનું ઉદગમસ્થાન છે ભારત, કે જે બાવીસમી સદીના પૂર્વાર્ધ સુધી તો એ જ નામે ઓળખાતું હતું; પરંતુ એ જ સદીના ઉત્તરાર્ધથી તેના જ નેતૃત્વ હેઠળ થએલા દક્ષિણ એશિયાઈ બધા જ દેશોના વિલિનીકરણથી હવે તે USSA (યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ સાઉથ એશિયા) નામે ઓળખાય છે. જેમ એક કાળે USA  અમેરિકા નામે ઓળખાતું હતું, બસ એ જ રીતે આ USSA પણ લોકજીભે ‘બૃહદ ભારત’ તરીકે ઓળખાય છે. યુનાઈટેડ નેશન્સનું મુખ્ય કાર્યાલય ન્યુયોર્કથી  USSA (બૃહદ ભારત)ની રાજધાની દિલ્હી ખાતે આવી ગયું છે. એક જમાનામાં મહાસત્તાઓની શેહ હેઠળ યુનોનું જે તંત્ર ચાલી રહ્યું હતું, તે હવે મુક્ત રીતે કામ કરે છે; કેમ કે યુનોના બંધારણમાં ધરખમ ફેરફારો કરીને પેલી કહેવાતી મહાસત્તાઓના વિટો પાવરને નિર્મૂળ કરીને તેમને નહોર વિનાના વાઘ બનાવી દેવામાં આવ્યા છે. યુનોને પૂર્વના USSA (બૃ.ભા.) દેશ તરફથી નેતૃત્વ પ્રાપ્ત થતાં યુનોની કાર્યરીતિમાં નોંધપાત્ર  ફેરફારો આવી ચૂક્યા છે. હવે પેલું જૂનું યુનો નવીન એવા ‘ન્યુ યુનો’ નામે ઓળખાવા માંડ્યું છે. વીસમી સદીના પૂર્વાર્ધમાં વિશ્વને મળેલી ગાંધીઅન ફિલસુફી જે લાંબા ગાળા સુધી અપ્રસ્તુત બની ચૂકી હતી, તે હવે વિશ્વના માનવજાતના કલ્યાણ માટે અનિવાર્ય  બની ચૂકી છે.

વિજ્ઞાનના આવિષ્કારોએ થોડીક પીછેહઠ કરવા માંડી છે. ખાસ કરીને કૃષિ ક્ષેત્રે ઓર્ગેનિક ખેતીનું ચલણ ૨૧મી સદીના પચાસના દશકથી લગભગ આખા વિશ્વમાં વ્યાપી ચૂક્યું છે. રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશક દવાઓએ ધરતીનાં રસકસ ચૂસી લીધાં હતાં અને એ ધરતીની ફળદ્રુપતાને પાછી લાવવા માટે છાણિયા ખાતરને વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે પશુપાલનનો મહિમા વધ્યો છે. પશુપાલનના કારણે દૂધનું ઉત્પાદન વધ્યું હોઈ સમગ્ર વિશ્વમાંથી કુપોષણની સમસ્યા કાયમ માટે હલ થઈ ચૂકી છે. વિશ્વભરના દેશોએ મોટી નદીઓને સૂકી કે નાની નદીઓ સાથે સાંકળી દઈને વિશ્વને હરિયાળું બનાવી દીધું છે. જે જે દેશોમાં નદીઓનું અસ્તિત્વ જ નહોતું, ત્યાં નહેરોથી પાણી પહોંચાડવામાં આવી રહ્યું છે. વસુધૈવ કુટુંબકમ્ ની ભાવના જે એક કાળે માત્ર પોકળ આદર્શ તરીકે શબ્દની શોભા ગણાતી હતી, તે હવે વાસ્તવિકતા ધારણ કરી ચૂકી છે. દેશોદેશો કે રાજ્યોરાજ્યો વચ્ચેના જળવિવાદોના સ્થાને સત્તાધીશો અને પ્રજાઓનાં માનસોમાં માનવકલ્યાણની ઉદ્દાત ભાવનાઓ જન્મ લઈ ચૂકી છે અને વિવાદો શમી ગયા છે.

જગત હવે એક જ રાષ્ટ્ર બનવા તરફ જઈ રહ્યું છે અને વિશ્વના કેટલાક રાજનીતિજ્ઞો અને ધારાશાસ્ત્રીઓ તો વિશ્વરાષ્ટ્ર માટેના બંધારણના મુસદ્દાઓ પણ તૈયાર કરવા માંડ્યા છે. કેટલાય ધાતુશિલ્પીઓ અને ડિઝાઈનરો સમગ્ર વિશ્વ માટે સર્વસામાન્ય એવી મુદ્રાઓ કે ચલણી નોટોની ડિઝાઈનો પણ તૈયાર કરવા લાગી ગયા છે. યુનોમાં એક વિચારે જોર પકડવા માંડ્યું છે કે વિશ્વના અર્થતંત્રમાં કોઈ એક વિશિષ્ટ દેશ કે દેશોના ચલણી નાણાનું આધિપત્ય રહેવું જોઈએ નહિ. આમેય ડોલર, પાઉંડ અને યુરોના આભાસી મજબુતીના ફુગ્ગા ફૂટી ચૂક્યા છે. વિશ્વમાનવો બેંકો મારફતની લેવડદેવડની ઘરેડમાં આવતા જતા હોઈ સ્થુળ ચલણનો વપરાશ ઘટવા માંડ્યો છે. વિશ્વબેંકે પણ પોતાની કાર્યરીતિમાં માનવકલ્યાણને અગ્રીમતા આપી હોઈ તે અવિકસિત, અર્ધવિકસિત કે ગરીબ દેશો ઉપર વિશેષ ધ્યાન આપવા માંડી છે. માનવીમાત્રના હવા, પાણી, ખોરાક, વસ્ત્રપરિધાન અને રહેઠાણ ઉપરાંતના આરોગ્યસુવિધા અને શિક્ષણના અધિકાર જેવા માનવ અધિકારોને  માત્ર  સ્વીકારી જ લેવામાં નથી આવ્યા, પણ તેના ઉપર અમલીકરણ પણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

વિશ્વના બદલાઈ રહેલા આ વાતાવરણમાં હજુ સુધી અમેરિકા અને યુરોપીય દેશો અનુકૂલન સાધી શકતા નથી. આ દેશો વિશ્વના અન્ય દેશોની નજરમાં સાવ ઉપેક્ષિત ન બની જાય તે ભયમાત્રથી તેમણે ‘ન્યુ યુનો’ના સભ્યપદને બાહ્ય રીતે તો સ્વીકાર્યું છે, પણ આંતરિક રીતે  USSA (બ્રુ.ભા.)ના ‘ન્યુ યુનો’ના નેતૃત્વથી તેઓ તેજોવધની ભાવના અનુભવી રહ્યા છે. ‘ઝાઝી કીડીઓ સાપને તાણે’ તે ન્યાયે પશ્ચિમી દેશોના ભૂરંગોને વિશ્વના અન્ય દેશોએ USSA (બૃ.ભા.)ના નેતૃત્વને સંપૂર્ણ  સમર્થન આપીને એક સમયના તેમના વિશ્વ ઉપરના નિરંકુશ આધિપત્યને નામશેષ બનાવી દીધું છે. આમ છતાંય અમેરિકા તો હજુપણ પોતાની મુડીવાદી વિચારધારામાંથી બહાર આવી શકતું નથી. વિશ્વ જ્યારે કૃષિને અગ્રીમતા આપી રહ્યું છે, ત્યારે એક અમેરિકા માત્ર જ ઔધોગિક વિકાસને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યું છે. વિશ્વના દેશો સાથે તાલમેલમાં રહેવાના બદલે તે પોતાની મુડીવાદી ઘેલછામાં એવા ખોટા નિર્ણયો લઈ રહ્યું છે કે જેથી તેનું અર્થતંત્ર રોજબરોજ કથળતું જ રહ્યું છે. વિશ્વના મોટા ભાગના દેશો પોતાની ઔદ્યોગિક જરૂરિયાતો માટે આત્મનિર્ભર બની ચૂક્યા હોઈ અમેરિકન કે અન્ય પશ્ચિમી ઉત્પાદનો હવે તેમના ઘરેલુ ઉપભોગ પૂરતાં સીમિત થઈ ચૂક્યાં છે.

અધૂરામાં પૂરું જે અમેરિકાએ અને સાથી દેશોએ તે વખતના જૂના યુનોના કહેવાતા વડીલપદે એકવીસમી સદીના પ્રારંભે મધ્ય પૂર્વના કેટલાક દેશો ઉપર યુદ્ધો લાદીને કે યુદ્ધોનો ભય બતાવીને દુનિયાને ઊંધાં ચશ્માં પહેરાવીને એમ બતાવવાની બેબુનિયાદ કોશિશ કરી હતી કે તેઓ   આણ્વિક, રાસાયણિક અને જૈવિક શસ્ત્રો ધરાવે છે અને છેવટે એ વાત પોકળ સાબિત થઈ હતી; બસ, હવે એ જ રીતે ખુદ અમેરિકા, બ્રિટન અને સાથી યુરોપીય દેશોએ પોતાનાં ચલણ ડોલર, પાઉંડ અને યુરોને સંગીન હોવાનાં પ્રમાણ આપવાની માંગ પૂર્વના અને આફ્રિકાના દેશો તરફથી ન્યુ યુનોના માધ્યમે ઊભી થઈ છે. ન્યુ યુનો દ્વારા નિયુક્ત થએલી તપાસ એજન્સીઓએ એ સઘળા દેશોનો ભાંડો એ તારણ જાહેર કરીને ફોડ્યો છે કે તેમણે છેલ્લી અઢીએક સદીઓથી પર્યાપ્ત હૂંડિયામણની જાળવણી વગર પોતાની ટંકશાળોમાં દિવસરાત પોતાનાં ચલણો છાપ્યે રાખીને જગતને મૂર્ખ બનાવ્યે જ રાખ્યું છે.  આમ ન્યુ યુનોએ એ દેશોની આર્થિક અસલિયતને ખુલ્લી પાડીને દુનિયાને ચોંકાવી દીધી છે. વિશ્વબેંક હવે ન્યુ યુનોના સભ્યપદ હેઠળના લગભગ તમામ દેશો માટેનું એક સમાન ચલણ શરૂ કરવા તરફ જઈ રહી છે. આ ચલણ ન્યુ યુનો ઝોન હેઠળના સત્તાવાર ચલણ તરીકે સ્વીકૃતિ પામનાર હોઈ અમેરિકા અને બ્રિટન સિવાયના દુનિયાના તમામ દેશોએ પોતપોતાનાં ચલણોના બદલે આ નવીન ચલણને પોતપોતાનું સમર્થન આપી દીધું છે.

– વલીભાઈ મુસા

 
5 Comments

Posted by on December 24, 2013 in ભારત, લેખ

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

(૩૫૮) હાસ્યદરબારની અસાધારણ સાધારણ સભાના અસાધારણ ઠરાવો (પ્રહસન – ૪)

(૩૫૮) હાસ્યદરબારની અસાધારણ સાધારણ સભાના અસાધારણ ઠરાવો (પ્રહસન – ૪)

(આજરોજે હાસ્યદરબારની અસાધારણ (Extra-ordinary) સાધારણસભા (General Assembly) અમેરિકા ખાતેના ડલાસ રાજ્ય મધ્યે મેન્સફિલ્ડ નામે ઉપનગરે ‘હાદરત્ન – ૨’  બિરૂદધારી  એવા સુરેશભાઈ જાની ‘સુરદા’ ના નિવાસસ્થાને ડો. રાજેન્દ્ર ત્રિવેદી ઊર્ફે ‘રાત્રિ’ ઊર્ફે ‘હાદરત્ન – ૧’ ઊર્ફે હિંમતલાલ જોશી (આતા)ના સંબોધનાનુસાર ‘રાજાભાઈ’ એટલે કે ‘રાજા’ કે ‘રાજાજી’ ના પ્રમુખસ્થાને અને સુરેશભાઈ જાની (સુરદા)ના સંચાલનપદે Ash-colored (ભૂખરા) કમાન્ડોના કડક બંદોબસ્ત હેઠળ તેમના રહેઠાણના વિશાળ ભોંયરા (Basement)માં મળી હતી, જેમાં અમેરિકાનિવાસી હાદરત્નો સદેહે અને શેષ હાદરત્નો 3-D વિડિયો કોન્ફરન્સે વિદેહે (અર્થાત્ અપ્રત્યક્ષ) હાજર હતાં. અમેરિકાનાં લગભગ તમામ રાજ્યોમાંથી હાસ્યદરબારના ગુજરાતી ચાહકોમાંથી રાજ્યદીઠ એક પ્રતિનિધિની હાજરી રહી હતી. હાસ્યદરબારમાં પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ એમ કોઈ પણ રીતે ન સંકળાએલાં હોય તેવાં મેન્સફિલ્ડનાં સ્થાનિક ગુજરાતી નરનારીઓને મર્યાદિત સંખ્યામાં મફત પાસ આપીને સભાની જીવંત કાર્યવાહી નિહાળવા માટે માળિયામાં ભારતીય બેઠકે બેસવા માટેની વ્યવસ્થા કરી આપવામાં આવી હતી. સભાની કાર્યવાહીના એજન્ડામાં એક માત્ર મુદ્દો એ હતો કે સભાપ્રમુખની મંજૂરીથી હાસ્યદરબારના બંધારણમાં સુધારાથી માંડીને કોઈ પણ ઠરાવ ચર્ચા માટે મૂકી શકાશે. ભૂખરા કમાન્ડોની સેવા લેવા પાછળનો આશયમાત્ર એ હતો કે શાંતિપ્રિય અને ‘હસો અને હસવા દો’ ના  સૂત્રને વરેલા એવા હાદજનોની હસીખુશીની આ સભામાં દિવેલ પીધેલાં અને રૂક્ષ ચહેરાધારી કોઈ નરનારીઓ પ્રવેશી ન જાય અને સભાનું કામકાજ હર્ષોલ્લાસ સાથે સમસૂતર અને નિર્વિઘ્ને પાર ઊતરે. આ સભાની જીવંત કાર્યવાહી વિશ્વભરની માત્ર મનોરંજન પીરસતી ગુજરાતી ચેનલો ઉપર પ્રસારિત કરવામાં આવી રહી છે.)

રાત્રિ (હાદરત્નાંક-૧) : મારા પ્રમુખસ્થાનેથી જાહેર કરવામાં આવે છે કે સાધારણસભાની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવે અને સભાસંચાલનની જવાબદારી ભાઈશ્રી સુરદા નિભાવે.

સુરદા (હાદરત્નાંક-૨) : આ સભામાં ૧ થી ૯ ક્રમાંકનાં આખાં અને ૧૦ અ અને ૧૦ બ ક્રમાંકનાં અડધિયાં એવાં સદેહી અને વિદેહી  તમામ હાદરત્નો, હાસ્યદરબારના ચાહકોના  પ્રતિનિધિઓ, વિવિધ ટી.વી. ચેનલો/અખબારોના રિપોર્ટરો, માળિયા સ્થિત પ્રેક્ષકવૃંદ અને અત્રે સંબોધનમાં બાકી રહી જતાં હાસ્યદરબારને લાગતાં-વળગતાં સુબાનુઓ અને સુમર્દોને આ સભામાં આવકારતાં પરમાનંદ અનુભવું છું. આ સભામાં યથાસમયે Surprise (સાનંદાશ્ચર્ય) આપવાના આશયે એક ભાઈને હાલ પૂરતો તેમનું નામ અધ્યાહાર રાખીને આવકારું છું. સર્વ પ્રથમ તો આપણા હાસ્યદરબારના બંધારણને અનુલક્ષીને કોઈ સભાજન જરૂરી ઠરાવો પસાર કરાવવા માગતા હોય તો હું તેમને વિનંતી કરું છું કે તેઓ વિના સંકોચે મુક્ત ચર્ચા માટે પોતાનો ખરડો મૂકી શકે છે.

ચીમનભાઈ (હાદરત્નાંક-૫) : આપણે ઈંગ્લેન્ડની શાસનપદ્ધતિ અનુસાર હાસ્યદરબારના સર્વોચ્ચ વડા એટલે કે ‘રાજા’ તરીકે ડો. રાજેન્દ્ર ત્રિવેદીનો રાજ્યાભિષેક કરીએ. રાજાને સલાહસૂચન માટે ઉમરાવસભા અને આમસભાની જોગવાઈ કરીએ. મૂળભૂત નવ રત્નો પૈકી ડો. રાજેન્દ્ર ત્રિવેદીને ‘રાજા’ના સ્થાને ગોઠવતાં ખાલી પડતી તેમની જગ્યાએ માનાર્હ રત્ન તરીકે ડો. ચન્દ્રવદન મિસ્ત્રીને ગોઠવતાં આ નવેય રત્નોની ઉમરાવસભા રચવામાં આવે. Mr. Lawyer અને Mr. Liar ને અડધિયાના બદલે આખાં ગણી લેતાં તેઓ બંને અને ભવિષ્યે વિવિધ અને વિશિષ્ઠ પ્રતિભાઓ ધરાવતાં નવીન જે કોઈ રત્નો ઈન્ટર્વ્યુ થકી ઉમેરાતાં જાય તે સઘળાની આમસભા બનતી જાય. આમસભાનાં આ રત્નોની સંખ્યા અમર્યાદિત અથવા આ સાધારણસભાને યોગ્ય લાગે તે રાખવામાં આવે. મારા આ ખરડાને જો નવેય મૂળભૂત રત્નો સર્વાનુમતે સ્વીકારી લે તો આ મુસદ્દા અંગે કોઈ ચર્ચાને સ્થાન ન આપવામાં આવે. પરંતુ તેઓમાંના કોઈ એકાદનો પણ વિરોધ મત હોય તેવા સંજોગોમાં જ આજની આ સાધારણ સભામાં ચર્ચા કરીને મતદાન કરવામાં આવે અને આમ સર્વાનુમતે કે બહુમતીએ ઠરાવ પસાર કરવામાં આવે. હાલ સુધીમાં આમસભામાં માત્ર બે જ સભ્યો છે, પણ ભવિષ્યે જો તેમની સંખ્યા ઉમરાવ સભા કરતાં વધે તેવા સંજોગોમાં કોઈ વાર્ષિક કે અસાધારણ સાધારણ સભા ન બોલાવતાં ‘રાજા’ માત્ર આમસભા અને ઉમરાવસભાના સલાહસૂચન મુજબ હાસ્યદરબારનું સંચાલન કરે તેવી દરખાસ્ત હું મૂકું છું.

(સાધારણ સભાના તમામે તમામ સભ્યો એકી અવાજે આમસભાનાં રત્નોની મહત્તમ સંખ્યાના મુદ્દા સિવાયના    તમામ મુદ્દાઓને અનુલક્ષીને ‘ચીમનભાઈનો ખરડો મંજૂર… મંજૂર’ એમ બોલી ઊઠે છે.)

સુરદા (હાદરત્નાંક-૨) : સર્વ પ્રથમ તો ડો. રાત્રિની ‘રાજા’ તરીકેની નિયુક્તિ બદલ આપણી સાધારણ સભા વતી ‘રાજા’ તરીકેનું તેમનું નામાભિધાન કરનાર વડીલ આતાશ્રીનો અને પછી સર્વાનુમતે ચીમનભાઈના આમસભાની રત્નસંખ્યા સિવાયના સંપૂર્ણ ખરડાને યથાવત્ મંજૂર કરનાર આ સાધારણ સભાનો આભાર માનું છું. આપણી ઉમરાવસભામાં ડો. ‘રાત્રિ’ની ખાલી પડેલી જગ્યાએ નિયુક્ત થએલા ડો. ‘ચમિ’ને હું આવકારું છું. વળી આ પણ કેવો જોગાનુજોગ છે કે ડોક્ટરની જગ્યાએ ડોક્ટર આવે છે. મેં સાધારણ સભાના સંચાલનનો કાર્યભાર સંભાળતાં યથા સમયે Surprise (સાનંદાશ્ચર્ય) આપવાના આશયે એક ભાઈનું નામ અધ્યાહાર રાખીને મેં જેમને આવકાર્યા હતા તેમને હવે તેમના ‘છબરડાદાસ’ નામે પણ હાલ પૂરતા બિનસત્તાવાર હાદરત્ન તરીકે તેમને આવકારતાં આનંદ અનુભવું છું. બિનસત્તાવાર એટલા માટે કે Mr. Lawyer અને Mr. Liar ની જેમ તેમણે આજની હાદસભામાં હાદરત્ન તરીકેની નિયુક્તિ માટે ઈન્ટરવ્યુ આપવો પડશે. ઈન્ટરવ્યુ લેનાર ઓથોરિટી તરીકે ઉમરાવસભા રહેશે અને હવે ઉમરાવસભાને વિનંતી કરવામાં આવે છે કે હાલ તરત જ આજની જ આ સભામાં તેઓશ્રીનો ઈન્ટરવ્યુ લેવાનું શરૂ કરવામાં આવે.

રાજાજી (રાત્રિ) : ભાઈશ્રી આપનું નામ શું અને આપ હાલમાં ગુજરાતમાં વસો છો કે પછી NRG હોઈ વિદેશમાં વસો છો? વળી, એ પણ જણાવી દો કે તમે એવી કઈ વિશિષ્ટતા ધરાવો છો કે જેથી તમને હાસ્યદરબારની આમસભામાં હાદરત્ન તરીકેનું સ્થાન આપવામાં આવે ?

છબરડાદાસ :  મારું નામ ‘છબરડાદાસ’ તો સુજાજીએ જાહેર કરી જ દીધું છે અને હું OSG (Out State Gujarati) છું.  હું  ભારતમાં જ પણ પાડોશી રાજ્ય ગુજરાતમાં, I mean, રાજસ્થાનમાં રહું છું. મારાથી જાણેઅજાણ્યે વાણીએ અને વર્તને  એટલા બધા છબરડા વળી જાય છે કે લોકોએ મને છબરડાદાસનું બિરૂદ આપ્યું છે. તેમણે આપેલું નામ મને યથાર્થ લાગતું હોઈ સરકારી ગેઝેટમાં મારા એ નામને છપાવીને મેં મારા એ જ નામને કાયદેસર બનાવ્યું છે અને મને એ નામનો ગર્વ પણ છે.

પ્રજ્ઞાબેન (હાદરત્નાંક-૮) : ભાઈશ્રી છબરડાદાસજી, તમારા પ્રથમ ઉવાચે જ અને બોડી લેન્ગવેજે અમને એવું લાગે તો છે જ કે તમે મનમાં કંઈક અને બોલવામાં સાવ જુદું જ બોલીને બાફતા હશો. આરોગ્યજાળવણીમાં બાફેલું સઘળું આવકાર્ય ગણાતું હોય છે, પણ બોલચાલમાં બાફેલું હાનિકારક નીવડતું હોય છે. આજની સભા આગળ તમારા જીવનના બેચાર નોંધપાત્ર છબરડા કહી બતાવો કે જેથી તેની ગુણવત્તા નક્કી કરીને તમારા ‘છબરડાદાસ’ નામને અમે માન્ય રાખીએ અને હાદરત્ન તરીકેની તમારી ઉમેદવારી અંગે અમે વિચારી પણ  શકીએ.

છબરડાદાસ : એક વાત પહેલેથી જ જણાવી દઉં કે ભલે હું ગમે તેવા છબરડા વાળતો હોઉં, પણ પછી તરત જ હું વાતને વાળી લેવાની આવડત પણ ધરાવું છું  અથવા તો ઘણીવાર મારા સદનસીબે હું મોટી મુસીબતમાંથી બચી જતો પણ હોઉં છું. એકવાર અમદાવાદની એક  જાહેર મુતરડીમાં વિચારોની ધૂનમાં મહિલા વિભાગમાં  પ્રવેશી ગયા બદલ સફાઈ કરનારી બાઈએ મને હડફાવ્યો, ત્યારે મારે માફી માગતાં કહેવું પડ્યું હતું કે ‘શું કરું બહેન, મને ખબર જ હતી કે હું ખોટા સ્થાને પ્રવેશી રહ્યો છું, પણ પુરૂષ વિભાગની મોટી લાઈનના કારણે તમે મારી મજબુરી સમજી શકશો કે મારે એ કેમ કરવું પડ્યું હશે!’ મારા બચાવનામાને સાંભળીને એ ભલી બાઈ હસી પડી હતી.

હરનિશ જાની (હાદરત્નાંક-૩): જૂઓ ભાઈ, અમે તમારા છબરડાઓના છૂટક બનાવો સાંભળવાના બદલે તમારા જીવનમાં કોઈ એવો દિવસ આવ્યો હોય કે જ્યારે તમે તે આખા દિવસ દરમિયાન છબરડાઓની પરંપરા સર્જી બેઠા હોવ તે સાંભળવું અમને ગમશે. જરા યાદ કરીને એવા કોઈ દિવસના સઘળા ઘટનાક્રમને કહી સંભળાવો અને અમારું માનવું છે કે તમારું એ એક જ દિવસનું પરાક્ર્મ કદાચ તમને હાદરત્ન બનાવી પણ દે!

છબરડાદાસ : મારે એ દિવસને યાદ કરવાની કોઈ જરૂર નથી, કેમ કે એ દિવસ તો મારા જીવનમાં જીવનપર્યંતનો સંભારણાનો દિવસ બની રહ્યો છે. વળી મને આશા પણ છે કે છેક ભારતથી હાદરત્ન બનવા માટેની મારી અહીં સુધીની સફર મારા એ દિવસના બયાનથી જ ફળદાયી બની રહેશે.

કાસિમભાઈ (હાદરત્નાંક-૭) : હવે સમય ગુમાવ્યા વિના અને વાતમાં વધારે પડતું મોણ નાખ્યા વિના સીધે સીધું ભાખી દો અને અમારી ઉત્સુકતાને સંતુષ્ટ કરો.

છબરડાદાસ : એ મારો કોલેજકાળના બી.એ.ના બીજા વર્ષની યુનિવર્સિટી પરીક્ષાનો કમનસીબ પહેલો દિવસ હતો. પરીક્ષાના સમગ્ર કાર્યક્રમમાં એ દિવસ જ એવો બુંદિયાળ હતો કે અમારે બે પેપર હતાં. રાત્રે બાર વાગ્યા સુધી અર્થશાસ્ત્ર – ૧ નું વાંચન કર્યા બાદ પાંચેક કલાકની ઊંઘ મળી રહે તે માટે પાંચ વાગ્યાનું એલાર્મ મૂકીને સૂઈ ગયો. મારો રૂમ પાર્ટનર સાયન્સનો વિદ્યાર્થી હોઈ તેની પરીક્ષા મોડેથી હોવાના કારણે વાંચન માટે તે વતનમાં ગયો હતો અને રૂમમાં હું એકલો હતો. તે દિવસે મારું બીજું પેપર ઈતિહાસ – ૧ નું હતું. સવારે હોસ્ટેલની લોબીમાં કોલાહલના કારણે હું ઝબકીને જાગી ગયો અને મનમાં નરસિંહ મહેતાનું એક પ્રભાતિયું શબ્દાંતરે ગવાઈ ગયું કે ‘જાગીને જોઉં તો એલાર્મની ઠેસી નીચી દીસે નહિ!’. એલાર્મ ન વાગવાનું કારણ સમજાઈ ગયું હતું. ઘડિયાળમાં સાત વાગી ચૂક્યા હતા. હું રઘવાયો થઈને મળત્યાગગૃહે પ્રવેશ્યો. શૌચક્રિયાનો પ્રારંભ થઈ ગયા પછી  ‘પાણી પીને ઘર પૂછવા’ જેવું આત્મજ્ઞાન થયું. નળમાં પાણી આવે છે કે નહિ તેની ચકાસણી કરવા ગરમ અને ઠંડા એમ બંને પ્રકારના નળોને અજમાવી જોયા. પાણીના બદલે હવા નીકળતાં હાઈસ્કૂલ સુધીના વિજ્ઞાનના જ્ઞાને ‘દિલકો બહલાનેકે લિયે ગાલિબી ખયાલ અચ્છે હૈ’વાળી કલ્પના કરાવી કે કાશ બંને નળમાંથી હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજન વાયુઓ નીકળતા હોત તો ઓક્સિજનવાળો અડધો અને હાઈડ્રોજનવાળો પૂરો નળ ખોલીંને ધડાકા સાથે હું પાણી મેળવી શક્યો હોત. લગભગ સવારના સાત અને આઠની વચ્ચે  હંમેશાં આમ જ બનતું હોય છે, કારણ કે હોસ્ટેલના મોટા ભાગના સૂર્યવંશીઓ આ સમયગાળામાં જ સ્નાન કરતા હોઈ ટાંકીનું તળિયું દેખા દેતું હોય છે. સદભાગ્યે હું અર્થસાસ્ત્રની નોટબુક લઈને અંદર ગયો હોઈ પાણી આવ્યું  ત્યાં સુધીમાં મેં મારા વિહંગાવલોકને આજના અર્થશાસ્ત્ર – ૧નું  રિવિઝન કરી લીધું હતું. આમ મારા મુલ્યવાન સમયનો દુર્વ્યય થયો ન હતો, પરંતુ વર્ડ્ઝવર્થની કવિતાની પેલી કડી કે ‘Sweet are the uses of adversity’ ની જેમ મેં સમયનો સદુપયોગ કરી લીધો હતો. ઈતિહાસ – ૧નું પેપર બપોર પછી હોઈ રિસેસનો એક કલાક તેના ઉપર નજર ફેરવી લેવા માટે પૂરતો રહેશે તેમ માનીને ઇતિહાસના પુસ્તકને હું સ્પર્શ્યો પણ ન હતો.

હું એચ.કે. કોલેજનો વિદ્યાર્થી હતો, પણ મારો બેઠક નંબર એચ.એ. કોલેજમાં હતો. મેં દસ વાગે હોસ્ટેલમાં જઈને ઝડપથી જમી લીધું અને તૈયાર થઈને રસ્તા ઉપર જઈ એક ઓટો ઊભી રખાવીને મેં તેને એચ.એ. કોલેજે લઈ જવાનું કહીને મેં મારું વાંચવાનું ચાલુ કરી દીધું. મારા દુર્ભાગ્યે ઓટોવાળાએ મને એચ.એલ.ના દરવાજે ઊભો કરી દીધો. પોણા અગિયાર વાગી ચૂક્યા હતા અને સદભાગ્યે મેં એ ઓટો જતી ન્હોતી કરી.

મેં એને કહ્યું, ‘અરે ભાઈ, આ તો એચ. એલ. કોલેજ છે. જૂઓ ભાઈ, આપણે કોઈ બહસ કરવી નથી કે આપણા બેમાંથી કોની ભૂલ છે, પણ હવે કોઈને પણ પૂછીને તમે જલ્દી મને એચ.એ. કોલેજે પહોંચાડો.

તેણે કહ્યું, ‘મારે એ કોલેજનું કોઈનેય શા માટે પૂછવું પડે? મને ખબર જ છે કે તે લો ગાર્ડન સામે છે. ભલા માણસ, તમે વાંચવાની ધૂનમાં એચ.એલ. કોલેજ જ બોલેલા અને તમને હું અહીં લાવ્યો છું.’

‘મેં તમને કહી જ દીધું છે કે આપણે બહસ કરવી નથી અને મારી પાસે તે માટે સમય પણ નથી. ભાઈ, ઓટો જલ્દી હંકારો. મારી જિંદગીનો અને કેરિયરનો સવાલ છે.’ મેં કહ્યું.

અગિયાર અને દસ મિનિટે હું પરીક્ષાખંડમાં દાખલ થયો અને સુપરવાઈઝરે મને ઉત્તરવહી અને ઇતિહાસનું પ્રશ્નપત્ર આપી દીધું. મેં કહ્યું, ‘અરે સાહેબ, તમારી ભૂલ થાય છે. આજનું પહેલું પેપર તો અર્થશાસ્ત્રનું છે!’ વર્ગમાંના બધા વિદ્યાર્થી ખડખડાટ હસી પડ્યા.

મારી પરીક્ષાના પહેલા જ દિવસે પ્રથમ ગ્રાસે મક્ષિકા જેવું મારે થયું. ખેર, મેં મારા મષ્તિષ્કની બોધાવસ્થાની ઉપલી સપાટી ઉપર અંકિત થએલી અર્થશાસ્ત્રની અટપટી વ્યાખ્યાઓ અને આંકડાઓની માયાજાળને નીચેના સ્તરે ધકેલીને ઇતિહાસના વાંચનને સજીવન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે સંભવત: સ્વર્ગસ્થ મુરે અને પંડિત સુખલાલજી જેવા ઇતિહાસકારોના આત્માઓએ મારા ચિત્તપ્રદેશ ઉપર એવો જડબેસલાક ચોકીપહેરો ગોઠવી દીધો હતો કે પેલા અર્થશાસ્ત્રના વિચારો માથું ઊંચકી શકે નહિ. આમ સમય પૂરો થવાના બપોરના બે વાગ્યા સુધી હું ઉત્તરવહીમાં કોણ જાણે પણ શુંનું શું લખતો જ રહ્યો. મારા સુપરવાઈઝર વચ્ચે વચ્ચે મારા લખાણને જોવા આવતા હતા અને સ્મિત કરતા કરતા પાછા પોતાની ખુરશીમાં ગોઠવાઈ જતા હતા. તેઓશ્રી થોડીકવાર માટે પોતાની આંખો બંધ કરીને જાણે કે મારા માટે પ્રાર્થના કરતા હોય તેવું મને લાગ્યું હતું. તેમની પ્રાર્થના કદાચ વદ્યસ્તંભ ઉપર સ્થિત એવા ઈસુ ખ્રિસ્તની પ્રાર્થના જેવી હોઈ શકે કે ‘હે સરસ્વતી દેવી, તું તારી સહાયક એવી પરીક્ષાદેવીને આ વિદ્યાર્થી વતી ભલામણ કરી દેજે કે તેણી આ છોકરાને માફ કરી દે, કેમ કે તે શું લખી રહ્યો છે તેની તેને બિચારાને કોઈ ખબર હોય તેવું મને લાગતું નથી!’

દસ મિનિટ પહેલાં સમય પૂરો થવા આવ્યાની ચેતવણીના બે ડંકા પડ્યા ત્યારે તો મેં છેલ્લો પ્રશ્ન લખવો જ શરૂ કર્યો હતો. છેલ્લે આખો ઘંટ પડ્યા પછી પણ સુપરવાઈઝર અને મારી વચ્ચે ખેચંખેચના કારણે ઉત્તરવહી ફાટી ન જાય ત્યાં સુધી તેને પકડી રાખીને લખ્યા જ કર્યું હતું.

ખેર, મારી વધારે કરૂણ દાસ્તાન તો હવે શરૂ થાય છે. વચ્ચે એક કલાકની રિસેસ હતી. ગાર્ડનમાંની ‘Busy Bee’ રેસ્ટોરન્ટમાંની એક કડક મીઠી આખી ચા મારા પેટમાં ઠાલવીને હું બગીચાના એક ખૂણા તરફ ગયો. ત્યાં એક ઝાડના છાંયા નીચે બેસીને મારી અર્થશાસ્ત્રની નોટનાં પાનાં ઊથલાવતો હતો, પણ વહેલી સવારથી હાલ સુધીના મારા છબરડાઓ વિષેના વિચારો મારો પીછો છોડતા ન હતા. મારી વિચારકડીઓને ઉચ્છેદવા માટે મેં બગીચાની લોન ઉપર લંબાવીને સહજ રાજયોગની જેમ મારી ભૃકુટી વચ્ચે મારા ધ્યાનને કેન્દ્રિત કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો. હું પરીક્ષાના માનસિક દબાણ હેઠળ હોવા છતાં મારી રાત્રિઓના ઉજાગરાના કારણે કે પછી ગમે તે કારણે હું ચિર નિદ્રામાં પોઢી ગયો હતો. છેક સાંજે લગભગ છએક વાગ્યે બગીચામાં ટહેલવા આવેલાઓના અવાજોના કારણે હું ઝબકીને જાગી ઊઠ્યો. મને કોઈએ કહેવું ન પડ્યું, પણ હું સમજી ગયો હતો હું મારું અર્થશાસ્ત્ર-૧ નું પેપર ગુમાવી બેઠો હતો. જેમ ઢોળાએલા દૂધ અને વેડફાએલા પાણી ઉપર અફસોસ કરવો વ્યર્થ ગણાય, બસ તેમ જ, મેં મારા મનને મનાવી લીધું હતું.

પછી તો હોસ્ટેલે જઈને સરસામાન તૈયાર કરીને વતનના ગામડે ચાલ્યા જવા માટે હું ગીતામંદિર બસ સ્ટેન્ડે થરાદવાળી બસમાં બેસી ગયો હતો. મેં સિદ્ધપુરની ટિકિટ માગી તો મશ્કરા કંડક્ટરે હસતાં હસતાં કહી સંભળાવ્યું કે ‘તમારો આ જ બસમાં સિદ્ધપુર જવાનો આગ્રહ હોય તો માત્ર સોએક રૂપિયાની ટિકિટ થશે અને આવતી કાલે બપોરે તમે સિદ્ધપુર પહોંચી શકશો. મારા ભાઈ, આ તો થરાદ-સુરત બસ છે, નહિ કે સુરત-થરાદ!’

હું કટાણું મોં કરીને બસમાંથી નીચે ઊતરી જઈને બસસ્ટેન્ડના બાંકડે જઈ બેઠો. થોડીવાર પછી શટલિયા જીપગાડીનો કમિશન એજન્ટ આવ્યો, તેણે બસભાડાના ભાવેભાવ બસ કરતાં એકાદ કલાક વહેલો સિદ્ધપુર પહોંચાડી દેવાની લોલીપોપ બતાવીને અને મારો સરસામાન ઊંચકી લઈને  મને રીતસર હાઈજેક જ કરી લીધો હતો. આજનો આખો દિવસ એક એકથી ચઢિયાતા છબરડાઓમાં પસાર થયો હોઈ મને લાગ્યું કે હું ઘરે એકાદ કલાક વહેલો પહોંચી જઈશ અને રાહતનો દમ લઈશ; પણ ના, હજુ સુધી મારી પરેશાનીઓ મારો પીછો છોડવા માગતી ન હતી, કલાકેકની અમારી જીપયાત્રા થઈ હશે અને અમારી જીપગાડીના ટાયરને પંક્ચર થયું. અમને બધાને જીપગાડીમાંથી નીચે ઊતરી જવાનો આદેશ થયો. જીપગાડીના ડ્રાઈવરના સહાયકે ચપટી વગાડતાં કહ્યું કે ટાયર બદલવાનું મારા માટે તો દસ જ મિનિટનું કામ, પણ આ શું? સ્પેર ટાયરમાં હવા જ ન હતી. બીજા મુસાફરો તો એક પછી એક  એમ કરીને નાનાં કે મોટાં વાહનોને રોકતા ગયા અને રવાના થતા રહ્યા. અમારી જીપગાડીમાં ડ્રાઈવર, તેનો સહાયક અને હું એમ ત્રણ જ જણ છેલ્લે વધ્યા હતા. મારી પાસે મારા ગાદલાનો વીંટો હતો અને આ પરિસ્થિતિમાં હું કોઈ બીજું વાહન પકડી શકું તેમ ન હતો. આખરે પેલો સહાયક પંક્ચર પડેલા મૂળ ટાયરને નજીકના હાઈવે ઉપરના કોઈક સ્થળે જઈને  ઠીક કરાવી લાવ્યો. આમ મારી પેલી કહેવાતી એક કલાકની સમયબચત ધોવાઈ ગઈ હતી. લગભગ અડધી રાતે આમ સરસામાન સાથે મને ઘરે આવેલો જોઈને માતાપિતા અને ભાઈભાભી પરેશાન હતાં. મારી ભૂખ મરી ગઈ હોઈ મેં જમવાની ના પાડી દીધી હતી. ‘આમ અચાનક કેમ આવવાનું થયું?’ ના જવાબમાં  તેમને સવારે ખુલાસાવાર વાત કરવાની હૈયાધારણ આપીને મેં પથારીમાં લંબાવ્યું હતું, ત્યારે ભીંતઘડિયાળે રાતના બારના ટકોરા પાડ્યા હતા. એ કાળે હાલની સેમેસ્ટર પદ્ધતિ પ્રચલિત ન હોઈ મારે એક વર્ષ સુધી કૌટુંબિક ખેતીના વ્યવસાયમાં બળદિયાઓનાં પૂંછડાં આમળીને મદદરૂપ થવાનું હતું.

આ છે મારી છબરડાઓની પરંપરાના અપશુકનિયાળ એ એક જ દિવસની કરમકહાણી! હાદની ઉમરાવસભાનાં આપ સૌ વડીલોએ હવે વિચારવાનું રહે છે કે હું મારા ‘છબરડાદાસ’ ઉપનામે  હાદરત્નની પસંદગીને પાત્ર ઠરું છું કે કેમ!

રાજાજી : ભાઈશ્રી છબરદડાદાસજી, મને પેલી ઉક્તિ ક્યાંક વાંચ્યાનું યાદ આવે છે કે ‘ જેની ચા બગડી તેની સવાર બગડી, દાળ બગડી તેનો દિવસ બગડ્યો, પાપડ બગડ્યો તેનો મહિનો બગડ્યો, અથાણું બગડ્યું તેનું વરસ બગડ્યું; પરંતુ જેની સાસુ/વહુ બગડી તેનો જન્મારો બગડ્યો!’ તમારી દાસ્તાન ખરેખર પેલી ‘ચૌબીસ ઘંટે’ જેવી જ બની રહી. કોઈક સરક્યુલર રૂટની બસના પાટિયામાં જેમ લખેલું હોય કે ‘લા.દ.થી લા.દ.’ અથવા ‘પાલનપુરથી પાલનપુર’; બસ, તેવી જ રીતે તમારી ચોવીસ કલાકની દાસ્તાનને પણ ‘રાતના બારથી રાતના બાર સુધી’ તરીકે ઓળખાવી શકાય. ખેર, ઉમરાવસભાનાં ભાઈબહેનો, ભાઈજાન છબરડાદાસને હાદરત્નનું બિરૂદ આપવા તથા તેમને આમસભામાં નિયુક્ત કરવા અંગે આપ સૌનો શો મત છે?

(ઉમરાવસભાના બધા સભ્યો એક અવાજે સ્ટેન્ડીંગ ઓવેશન (Standing ovation) થકી તાળીઓના ગડગડાટ વચ્ચે હાથ ઊંચા કરીને બોલી ઊઠે છે, ‘છબરડાદાસને હાદની આમસભામાં ‘હાદરત્ન’ તરીકે પ્રસ્થાપવામાં આવે છે.’)

Mr. Liar :  આજના અપવાદે હું સાચું બોલું છું અને મારા જોડિયા મિત્ર Mr. Lawyer ને ભલામણ કરું છું કે અમારી આમસભાના અધ્યક્ષ તરીકે મિ. છબરડાદાસને નિયુક્ત કરવામાં આવે, કેમ કે છેવટે જોવા જઈએ તો અમે બંને તો અડધિયાં રત્નો જ કહેવાઈએ ને! આખું રત્ન તો મિ. છબરડાદાસ જ ગણાય! ભાઈશ્રી ‘છદા’ (હાદપ્રણાલિકાએ સંક્ષિપ્ત સંબોધન),  તમને  અધ્યક્ષસ્થાને રહીને પણ છબરડા વાળવાની છૂટ છે, કારણ કે આપણા સાથી Mr. Lawyer તમારા ગમે તેવા છબરડાને પોતાની દલીલો દ્વારા યથાર્થ સાબિત કરી બતાવશે.

Mr. Lawyer : મારા મિત્ર Mr. Liar વડે મૂકવામાં આવેલી મિ. છબરડાદાસને આમસભાના અધ્યક્ષસ્થાને નિયુક્ત કરવાની દરખાસ્તને અનુમોદન આપું છું. વળી, માત્ર એટલું જ નહિ પણ તેઓશ્રી હાલ જ પોતાના હોદ્દાને ગ્રહણ કરવા અધ્યક્ષની ખુરશીમાં બિરાજમાન થાય ત્યાં સુધી કર્ટન કોલ (Curtain Call) રસમે સકળ સભાજનો પોતપોતાના સ્થાને ઊભા થઈ જાય તેવી હું વિનંતી કરું છું. ધન્યવાદ.

ભરતભાઈ પંડ્યા (ભભૈ/હાદરત્નાંક-૪) : ભાઈશ્રી છબરડાદાસને અંગત રીતે હું ખાસ એટલા માટે આવકારું છું કે મારા રમુજી ટુચકાઓ ટાઈપ કરતી વખતે મારાથી પણ જોડણીના છબરડા વળી જતા હોય છે. આમ છબરડા વાળવાના સમાન લક્ષણે અને ‘આવ ભાઈ હરખા, આપણે બેઉ સરખા’ ઉક્તિએ અમે ‘એક ડાલકે પંછી’ જ હોઈ અમારી વચ્ચેના સંબંધો ઠીકઠીક જામશે.

(શ્રીમાન છબરડાદાસ ધૂમ્રપાન માટેના હુક્કાના ધ્વનિની જેમ તાળીઓના ગડગડાટ વચ્ચે અધ્યક્ષની ખુરશી ગ્રહણ કરે છે. છબરડાદાસ પોતે પોતાનો જ  બરડો થાબડતા પોતાની Three – Fold  સિધ્ધિ બદલ ગર્વભરી મુખમુદ્રાએ લોકોનું અભિવાદન ઝીલે છે.)

રાજાજી : આજની આ અસાધારણ સાધારણ સભામાં આમસભાની રત્નસંખ્યા અંગેના બાકી રાખેલા મુદ્દા અન્વયે  ઠરાવ મૂકું છું કે આપણા હાસ્યદરબારની આમસભા માટે આગામી નવીન સુધારો ન કરવામાં આવે ત્યાં સુધી હાદરત્નોની ચૌદની મહત્તમ સંખ્યાને  ઠરાવવામાં આવે. આપણે દેવો અને દાનવોએ કરેલા સમુદ્રમંથનમાંથી પ્રાપ્ત થએલાં ચૌદ રત્નોના આંકને અહીં આપણે સ્વીકારીએ, કેમ કે આપણા હાસ્યદરબાર માટેનાં રત્નો મેળવવા માટે આપણે પણ એવું જ સમુદ્રમંથન નહિ તો મનોમંથન પણ કરવું જ પડશે ને!

(સમગ્ર સાધારણસભા હાથ ઊંચા કરીને આમસભા માટેનાં ચૌદ રત્નોની મહત્તમ સંખ્યાને ગ્રાહ્ય રાખે છે)

મહેન્દ્રભાઈ શાહ (હાદરત્નાંક-૬) : આજની સભાની કાર્યવાહી દરમિયાન ભેદી મૌન ધારણ કરી રહેલા મિ. વલદાને વિનંતી કરું છું કે તેઓશ્રી આજકાલ પોતાની વ્યંગ કવિતાઓ અને હાસ્યહાઈકુઓ દ્વારા અમદાવાદ ખાતે ખૂબ ખીલી રહ્યા હોવાના સમાચાર મળે છે તે મુજબ આજની સભાની સમાપ્તિપૂર્વે વિડિઓ સ્ક્રીને પોતાની કોઈક રચના રજૂ કરીને બધાયનાં દિલ બહલાવે.

વલદા (હાદરત્નાંક-૯) :  તો સાંભળો :

‘હવે ઊઠશો કે?’

(અછાંદસ)

‘હવે ઊઠશો કે?’

ભરનિદ્રાએ હલબલી ઊઠ્યો શ્રીમતી ગર્જને!

’ધરતીકંપ થયો શું?’

’ના, ધરતી ફાટી નથી! ગઈ રાતનું દૂધ ફાટ્યું!’

’તો?’

’તો…શું વળી? ભાગો શેરીનાકે લઈ તપેલી,

લાવી દ્યો દૂધ અડધો લીટર’

‘તપેલી નાની લાવ્યા, સાહેબ,

દઉં ચારસો મિલીલીટર?’

ધનજી દૂધવાળો બોલ્યો.

’ના, ભાઈ, ના

હૂકમ તેણીનો નહિ ઊથાપું.’

’પણ, છલકાશે!’

’ભલે છલકતું, દઈ દે પૂરું તું તારે!’

વાત ખરી પડી, દૂધ છલકતું પ્રત્યેક ડગલે.

’છલકો મા બચુ છલકો મા, મોંઘેરાં તમે!’ વીનવું હું.

પણ, ના માને એ લગીરે!

હવે સહેજ મોટા અવાજે વદું હું,

’ખરીદ્યું તને ચાલીસના ભાવે, મફતિયું નથી તું!’

કોઈ અસર નહિ, એ તો બસ મક્કમ હતું છલકવા!

હવે ક્રોધ મુજ ચરમ સીમાએ અને તાડુકી ઊઠ્યો,

’ક્યારનો વીનવું, છલકો મત, છલકો મત, તો ય તું છલકે!

તો લ્યો ફિર છલકો!’ કહી છલકાવ્યું એને,

બંને હાથોએ તપેલી હલાવી,

જાણે થયો મુજ હસ્તે કંપ!

(અધ્યક્ષસ્થાનેથી સભાસમાપ્તિની ઘોષણા થાય છે.)

– વલીભાઈ મુસા

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , ,

(૩૩૬) ડો. ચન્દ્રવદન મિસ્ત્રી- એક વિશિષ્ટ વ્યક્તિત્વ

(૩૩૬) ડો. ચન્દ્રવદન મિસ્ત્રી- એક વિશિષ્ટ વ્યક્તિત્વ

કેલિફોર્નીઆ (અમેરિકા) સ્થિત નિવૃત્ત ડો. ચન્દ્રવદન મિસ્ત્રી (M.D. – Internal Medicine) ભલે દૈહિક રીતે અમેરિકા ખાતે રહેતા હોય, પણ તેમનો આત્મા અહર્નિશ માદરે વતન એવી ભારત ભોમકાને જ ઝંખ્યા કરતો હોય છે. વિદેશોમાં વસતા મારા અસંખ્ય બ્લોગર-નેટર મિત્રો પૈકીના કેટલાક કે જેમની સાથે મારે રોજબરોજનો વધુ સંપર્ક રહેતો હોય છે, તેમનામાંના એક છે આ મિ. ચમિ. અમે કેટલાક મિત્રો ‘હાસ્યદરબાર’ બ્લોગ સાથે સંકળાએલા છીએ અને ત્યાંની પ્રણાલિ મુજબ અમે એકબીજાને ચમિ, સુજા, રાત્રિ, વમુ, હજા એવાં ટૂંકાં નામે સંબોધતા હોઈએ છીએ.

ઈન્ટરનેટમાં આજકાલ બહુ જ પ્રચલિત અને લોક્ભોગ્ય એવી બ્લોગિંગ પ્રવૃત્તિ વિશ્વભરના લોકોને એકબીજાની નજીક લાવવાનું કામ કરે છે. ભાઈશ્રી ચમિ અને હું (વમુ) બસ આ જ રીતે એક્બીજાને ઓળખતા થયા. ઈ.સ. ૨૦૦૭માં પાલનપુર ખાતે આવી ચૂકેલા તેમને એ વખતે હું ઓળખતો ન હતો. ત્યાર પછી અમારા મિત્રભાવે જોડાણ પછી ૨૦૧૨માં શ્રી પ્રજાપતિ કેળવણી મંડળ, પાલનપુર સંચાલિત માતુશ્રી રાજીબા વિદ્યાસંકુલ દ્વારા યોજાએલા તેમના માટેના સન્માન સમારંભમાં તેમની સાથે અતિથિવિશેષ તરીકે મારે પણ જોડાવાનું થયું હતું. મારા રમુજી સ્વભાવ મુજબ મારા પ્રાસંગિક પ્રવચનમાં મેં જણાવ્યું હતું કે પશુપાલકોની ગાયભેંશની ખરીદી ટાણે જેમ જે તે પ્રાણી સાથે તેનું બચ્ચું મફતમાં મળતું હોય છે, તેમ હું મુખ્ય મહેમાન એવા શ્રી ચન્દ્રવદનભાઈ સાથે આ સમારંભમાં મફતમાં આવ્યો છું.

હવે ડો.શ્રીના વ્યક્તિત્વ વિષે વિશેષ કંઈક લખું તે પહેલાં હું માનનીયશ્રી ગોદડભાઈ સાગરાસણીયા સાહેબ વિષે કંઈક લખવાથી મારી જાતને રોકી નથી શકતો. ડો.શ્રીએ પોતાની પાલનપુરની મુલાકાત પૂર્વે શ્રી ગોદડભાઈ સાહેબને મારો ફોન નંબર આપેલો અને આમ વર્ષો બાદ મને તેમની સાથે વાત કરવાનું અહોભાગ્ય સાંપડ્યું હતું. વર્ષો બાદ શબ્દોને હું સમજાવું તો માનનીય શ્રી ગોદડભાઈ સાહેબે પ્રાથમિક શિક્ષક તરીકેની પોતાની કારકીર્દિ કાણોદર ખાતેથી શરૂ કરી હતી. મારા મોટાભાઈ ઉપલા વર્ગોમાં તેમની પાસે ભણેલા, જ્યારે હું નીચલા વર્ગોમાં હતો અને પ્રત્યક્ષ રીતે તેમના હાથ નીચે ભણવાનું સદભાગ્ય મને પ્રાપ્ત થયું ન હતું. એ વખતે તેઓશ્રીની ભૂગોળ, હિંદી અને ચિત્રકળા વિષયોની નિપુણતા સમગ્ર જિલ્લામાં પંકાતી હતી.

મારી થોડીક આડવાત બદલ મારા સુજ્ઞ વાચકોની માફી માગતાં મારા લેખના મુખ્ય વિષયે આવું તો ડો.શ્રી ચન્દ્રવદનભાઈ આપણા ગુજરાતી બ્લોગજગતમાં જાણીતી હસ્તી છે; બે રીતે, એક તો પોતાના ‘ચન્દ્રપુકાર’ બ્લોગના બ્લોગર તરીકે અને બીજી મોટાભાગના ગુજરાતી બ્લોગ ઉપર પોતાના પ્રતિભાવ આપનાર પ્રતિભાવક તરીકે. એમના પોતાના બ્લોગ ઉપરની પોતાની રચનાઓ ઉપર મારા પ્રતિભાવની તેમને ખાસ અપેક્ષા રહેતી હતી, એટલા માટે કે તેઓશ્રી મને ઈમેઈલ દ્વારા એમ જણાવતા હતા કે મારા પ્રતિભાવો તેમના માટે એક Asset (અસ્ક્યામત) સમાન છે. આની પાછળનો તેમનો ગર્ભિત આશય એ હતો કે તેઓશ્રી પોતાના લેખનકાર્યમાં મારા/અમારા જેવાઓના પ્રતિભાવો થકી ઉત્તરોત્તર પ્રગતિ કરવા ઈચ્છતા હતા.

મારા તેમની સાથેના નવીન પરિચય વખતે તેમના વિષે વધુ જાણવા માટે હું તેમના બ્લોગનાં લખાણોમાં ઊંડો ઊતર્યો ત્યારે તેમના વ્યક્તિત્વનાં અનેક પાસાંઓ પૈકીનાં બે પાસાંઓએ મને વિશેષ આકર્ષ્યો. તેમના વ્યક્તિત્વનું એક પાસું છે લક્ષ્મી પરત્વેની તેમની નિસ્પૃહતા અને બીજું પાસું છે તેમની સરસ્વતીની ઉપાસના. પ્રથમ પાસા થકી આપણને એ જાણવા મળે છે કે તેમણે કોઈક ઉદ્યોગપતિની જેમ શિક્ષણ અને આરોગ્ય ક્ષેત્રે પોતાની તબીબ તરીકેની કારકીર્દિની નિશ્ચિત આવકમાંથી પણ બેસુમાર દાન કર્યું છે. તેમના વ્યક્તિત્વના દ્વિતીય પાસામાં મેં જે તેમની સરસ્વતીની ઉપાસનાની જે વાત કહી છે તેનું તાત્પર્ય એ કે તેમણે ભજનકીર્તન ઉપરાંત વ્યક્તિલક્ષી અને સંસ્કારલક્ષી કોણ જાણે કેટલીય પદ્ય અને ગદ્ય રચનાઓ લખી છે જે થકી આપણને એમ જ લાગ્યા કરે કે એક તબીબીશાસ્ત્ર એટલે કે વિજ્ઞાનના માણસ આવું સાહિત્ય પણ લખી શકે છે! તેમણે એક ડોક્ટર તરીકેના પોતાના જ્ઞાન-વિજ્ઞાનનો લાભ પોતાના આરોગ્યલક્ષી લેખો થકી પોતાના બ્લોગના વાચકો સુધી પહોંચાડ્યો છે અને આમ તેઓશ્રી પોતાની ડોક્ટર તરીકેની ફરજોમાંથી પણ મુક્ત થયા નથી.

વિવેચન સાહિત્યમાં એક પ્રચલિત સૂત્ર છે કે શીલ તેવી શૈલી. ચન્દ્રવદનભાઈની કાવ્યરચનાઓ ભાવસભર માલૂમ પડે છે. તેમનો સંવેદનશીલ સ્વભાવ અને નાના બાળકશો નિખાલસ ભાવ તેમની રચનાઓમાં ડોકાયા સિવાય રહેતો નથી. કોઈ વ્યક્તિના પરિચય વિષે પોતે કંઈક લખતા હોય કે કોઈક મિત્રના સ્નેહીજનના અવસાન નિમિત્તે શ્રદ્ધાંજલી રૂપે કંઈક લખતા હોય ત્યારે આપણને એમ જ લાગે કે આ માણસ દિમાગથી નહિ, પણ દિલથી લખે છે. તેમની તાજેતરની પાલનપુરની મુલાકાતટાણે તેઓશ્રી તેમનાં ધર્મપત્ની કમુબહેનને તેમની નાદુરસ્ત તબિયતના કારણે અમદાવાદથી સાથે લાવ્યા ન હતા. તેમને પાલનપુર લાવવા માટેની કામગીરી મારા પુત્ર અકબરઅલીએ સંભાળી હતી. મારા પુત્રે કમુબહેનની તબિયતને જોતાં તેમને એવી સલાહ આપી હતી કે તેઓ પાલનપુરનો કાર્યક્રમ અન્ય દિવસ ઉપર મુલતવી રાખે, પણ તેમણે પોતાનો નિર્ધાર એ શબ્દોમાં વ્યક્ત કર્યો હતો કે તેઓ પોતાના એ કાર્યક્રમમાં સમયસર ન જઈને પાલનપુરના કેટલાય જણના સમયને તેઓ કેવી રીતે બરબાદ કરી શકે! સમયપાલન અને વચનબદ્ધતા માટે ગમે તેવું જોખમ ખેડી લેવાની તેમની તત્પરતા એ બતાવી આપે છે કે સ્વયંશિસ્તના પાલનમાં તેમની પાસે બાંધછોડને કોઈ અવકાશ રહેતો નથી.

પાલનપુરનો કાર્યક્રમ પતાવ્યા પછી અમદાવાદ પાછા ફરતાં તેમણે સામે ચાલીને કાણોદર ખાતે મારા ઘરની અને મારાં કુટુંબીજનો તેમજ ગામની વિવિધ સંસ્થાઓની ઊડતી મુલાકાત અને ફોટોગ્રાફી કરી લેવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. આ સઘળું બતાવી આપે છે કે તેઓશ્રી પોતાનાં કુટુંબીજનો અને એમાંય ખાસ કરીને પોતાનાં અર્ધાંગનાથી પણ વિશેષ અન્ય માનવીય સંબંધોને પણ વિશેષ પ્રાધાન્ય આપવામાં માને છે. આ પ્રકારના ઉમદા વ્યક્તિત્વને વિકસાવવું એ અલ્પ સમયની નિપજ કદીય હોઈ શકે નહિ. જીવનભરની સાધના જ માનવીને માનવીય સંબંધોના આ મુકામ સુધી લાવી શકે. પોતાનું મોટા ભાગનું જીવન અમેરિકામાં પસાર થયું હોવા છતાં ભારતીય સંસ્કૃતિને અનુરૂપ જીવન જીવી જાણનાર આ જણ સંતોષી તો ખરા જ, પણ સાથે સાથે ઈશ્વરમાં અતુટ શ્રદ્ધા ધરાવતા હોવાના કારણે તેઓ હર હાલતમાં ખુશ રહેવામાં માનતા હોઈ તેમણે પોતાની જિંદગીમાં કદીય કોઈ ગિલાશિકવાને સ્થાન આપ્યું નથી.

તેમના જીવન અને જીવનકાર્ય ઉપર માનનીય ગોદડભાઈસાહેબ એક પુસ્તક લખી રહ્યા હોઈ તેમની દાનભાવના અને દાનધર્મનાં કામો વિષે તેઓશ્રી વિગતે લખવાના હોઈ તેમના વ્યક્તિત્વના એ પાસા વિષે હું અહીં એટલા માટે વિશેષ કંઈ લખતો નથી કે જેથી કરીને લખાણમાં પુનરાવૃત્તિ ન થાય. મુરબ્બીશ્રી સાગરાસણીયા સાહેબે તેમના એક પત્રથી મને જણાવ્યું કે હું ડો.શ્રી ચન્દ્રવદન મિસ્ત્રી વિષે કંઈક લખું કે જેથી તેમના વિષેના પુસ્તકમાં મારા આ લખાણને એક પ્રકરણ તરીકે સ્થાન આપી શકે. ડોક્ટર સાહેબનું સમગ્ર જીવન આ લઘુલેખમાં સમાવવું એ મુશ્કેલ કાર્ય છે, આમ છતાંય મેં ગાગરમાં સાગર સમાવવા જેવી મેં મારી અલ્પ મતિ મુજબની યથાશક્તિ કોશીશ કરી છે. મને આશા છે કે આ પુસ્તકના વાચકોને મારા આ પ્રકરણમાં તેમની અપેક્ષા મુજબનું વાંચવા ન મળ્યું હોય તો મને દરગુજર કરશે.

સમાપને, ડો.શ્રી ચન્દ્રવદન મિસ્ત્રી સાહેબ માટે પરમ કૃપાળુ પરમેશ્વરને પ્રાર્થના કરું છું કે તે તેમને તંદુરસ્તીમય દીર્ઘાયુષ્ય બક્ષે કે જેથી તેમના તન, મન અને ધન થકી વધુ ને વધુ માનવતાનાં કાર્યો થતાં રહે. અસ્તુ.

– વલીભાઈ મુસા (કાણોદર)

“William’s Tales”  (https://musawilliam.wordpress.com)

 

Tags: , , , ,