RSS

Tag Archives: ભોજ્યેષુ માતા

(૪૧૫) મારાં હાસ્યહાઈકુ (તાજો ફાલ) ભાગ -૧૧ (ક્રમાંક ૧૭૦ થી ૧૭૬)

પ્રાસ્તાવિક

મારા માધ્યમિક વિદ્યાભ્યાસકાળે મેં વાણિજ્ય પ્રવાહ પસંદ કર્યો હોઈ મારે સંસ્કૃત વિષયથી વંચિત રહેવું પડ્યું હતું. આમ છતાંય મારા સ્નાતક/અનુસ્નાતક ભણતરમાં ગુજરાતી મારો મુખ્ય વિષય હોઈ અને સંસ્કૃત એ ગુજરાતી ભાષાનો મૂળભૂત સ્રોત હોવાના કારણે હું સંસ્કૃતમાં પણ ખપપૂરતી અને ઉપરછલ્લી  દિલચસ્પી લેતો આવ્યો છું.

મારી નેટસફર દરમિયાન હું સંસ્કૃતના નીચેના શ્લોકના પરિચયે આવ્યો. આ શ્લોકમાં ભાર્યા (પત્ની)ના છ ગુણો ગણાવાયા છે. શ્લોકનું સમાપન એમ દર્શાવે છે કે એ છએ ગુણોનો સંગમ થતો હોય એવી ભાર્યા દુર્લભ હોય છે.

कार्येषु मन्त्री करणेषु दासी
भोज्येषु माता शयनेषु रम्भा ।
धर्मानुकूला क्षमया धरित्री
भार्या च षाड्गुण्यवतीह दुर्लभा ॥

कार्य प्रसंग में मंत्री, गृहकार्य में दासी, भोजन कराते वक्त माता, रति प्रसंग में रंभा, धर्म में सानुकुल, और क्षमा करने में धरित्री; इन छे गुणों से युक्त पत्नी मिलना दुर्लभ है ।

મારી નેટસફરમાં થોડાક આગળ વધતાં ઉપરના શ્લોકને મળતા આવતા અન્ય શ્લોકો પણ મારી નજરે ચઢ્યા. એ બધા શ્લોકોમાં ભાર્યાના ગુણોની સંખ્યા છ તો જાળવી રખાઈ છે, પણ તેઓમાં કોઈ એકના બદલે અન્ય ગુણ દર્શાવાયો છે. આમ ઉપરોક્ત શ્લોકમાંના છ ગુણો ભેળો પત્નીના સૌંદર્યને દર્શાવતો સાતમો ગુણ ‘रुपेषु लक्ष्मी’ને પણ અહીં ગણતરીમાં લેવામાં આવ્યો છે.

મારા ઉપરોક્ત શ્લોકના વાંચન દરમિયાન હાસ્યતત્ત્વગ્રાહી એવા મારા સ્વભાવે મને પ્રેર્યો કે આદર્શ ભાર્યાના આ ગુણોને મદ્દેનજર રાખીને હું કોઈક હાસ્યહાઈકુઓ રચી કાઢું. આ હાઈકુઓના નાયક તરીકે ‘હું’ ને સ્થાપિત કરીને નાયિકામાં પેલા પ્રારંભના છએ ગુણોનો અહીં છએ હાઈકુઓમાં ક્યાંક અભાવ તો દર્શાવાયો છે, પરંતુ છેલ્લા હાઈકુમાં ભાર્યામાં બાહ્ય સૌંદર્યને લગતા સાતમા ગુણનો અભાવ હોવા છતાં પણ તેના આંતરિક ગુણસૌંદર્યને ઉપસાવવામાં આવ્યું છે અને એ રીતે સમાપને આ હાઈકુશ્રેણીનું સુખદ સમાધાન સાધવામાં આવ્યું છે.

તો મારાં મિત્રો, આ હાઈકુઓને માણો અને આપનો પ્રતિભાવ આપવાની કંજુસી કે કરકસર કરશો મા; નહીંતર આવાં વિશેષ હાસ્યહાઈકુઓ રચવાની પ્રેરણા મને ક્યાંથી મળશે, હેં !

કાર્યેષુ મંત્રી ?
ખોટ્ટુ, લટ્ટુ બનાવે,
મને મંતરી ! (૧૭૦)

*   *   *

કરણે દાસી !
ટાંટિયા તૂટે તોય ,
ના પગચંપી ! (૧૭૧)

*   *   *

ભોજ્યેષુ માતા ?
‘પ્રિયે, ફાંદ વિસ્તરી !
થા ઓરમાઈ !’ (૧૭૨)

*   *   *

શયને રંભા ?
શીઘ્ર *નાસિકારંધ્રે,
સહું અનિદ્રા ! (૧૭૩)

*   *   *

ધર્માનુકૂલા ?
મુજ અધર્મધર્મે,
તું દૂર ભાગે ! (૧૭૪)

*   *   *

ક્ષમાધરિત્રી ?
ના, વાંકું પડે ત્યાં  જ
કિટ્ટા કરંતી ! (૧૭૫)

*   *   *

રૂપેષુ લક્ષ્મી ?
ના, તું ગુણે રૂપાળી
સદા ભાવતી ! (૧૭૬)

*   *   *

(*નાસિકારંધ્રે, = નસકોરાંએ)

-વલીભાઈ મુસા

 

 

 

Tags: , ,