RSS

Tag Archives: લેખ

(262) હાસ્ય દરબારનાં રત્નો – 2 (રત્નાંક – 2) * સુરેશ જાની

સુરદા (2)

આમ તો મારી દૃષ્ટિએ આ રત્નની ઓળખાણ આપવી એ ગહન ખાણ ખોદવા જેવું દુષ્કર કામ છે. ગુજરાતી બ્લોગ જગતમાં ‘દાદા’ના હુલામણા નામે ઓળખાતા આ ઈસમને ઓળખાવવા એટલે રંગ પૂરેલા ચિત્રમાં ફરી રંગ થથેડીને તેને ખરડવા અને બગાડવા બરાબર છે. પરંતુ આપણે હાસ્ય દરબારના સંદર્ભે આ શ્રીમાનને ઓળખવાના હોઈ પ્રથમ તો જણાવી દઉં કે તેઓશ્રી ‘ગદ્યસૂર’ નામે મુખ્ય બ્લોગ ઉપર ડઝનબંધ અન્ય બ્લોગ ધરાવે છે. આ બધામાં ‘હાસ્ય દરબાર’ને તેમણે મિત્રધર્મે પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડ્યું છે, જેના રણીધણી, તંત્રી, મંત્રી, સંત્રી જે ગણો તે છે શ્રીમાન રાત્રિ કે જેમને પહેલા રત્ન તરીકે આપણે અગાઉના લેખમાં ઓળખી લીધા છે. મારા પોતાના બ્લોગ ઉપરના એ જ લેખમાં સુરેશભાઈ કોમેન્ટ બોક્ષમાં મને લખે છે :

“આગલા અંકમાં નંબર બે – સુરદા હશે , એમ માની એની બરાબર ફિલમ ઊતારવા વિનંતી. (ટેક્નીકલર, સિનેમાસ્કોપ, બને તો થ્રી ડી)”

તો વળી મારે જવાબમાં આમ લખવું પડ્યું છે કે “હવે વાત રહી તમારી ફિલ્મ ઊતારવાની! 70 mm જ ઊતરશે, જે બેનહર, ટેન કમાન્ડમેન્ટ્સ, ક્લિયોપેટ્રા, ટાઈટેનિકની હરોળમાં આવશે.”

જે માણસ સામેથી પોતાની બરાબરની ફિલ્મ ઊતરાવવા માગતો હોય તે માણસ હસવા હસાવવાની બાબતે કેવો ઝિંદાદિલ હોઈ શકે તે આપ સૌ વાંચકો કલ્પી શકો છો. કોઈક ગુજરાતી કાવ્યમાંની કોઈક પંક્તિમાંના કોઈકના ચરિત્રચિત્રણમાંના ‘ધરાશા ધીરગંભીર, વ્યોમશા વિપુલાત્મ છો’ એવા શબ્દોને અહીં હું જરા જુદી રીતે રમાડતાં સુરદાને કહું છું કે ‘મહિષશા ધીરગંભીર, હિપોપોટેમસશા વિપુલાત્મ છો’.

દેવો અને દાનવોએ મળીને વિરાટ વલોણા વડે સમુદ્રને વલોવ્યો, જેમાંથી ચૌદ રત્નો પ્રાપ્ત થયાં અને જે પૈકીનું ચૌદમા ક્રમે આવતું રત્ન અમૃત ગણાય છે. આ અમૃતની પ્રાપ્તિ માટે દેવ અને દાનવો વચ્ચે મારામારી થતી અને તેથી જ ‘માર’ કે ‘પ્રહાર’ માટે રૂઢિપ્રયોગમાં ‘ચૌદમું રતન’ પ્રયોજાય છે. અમારી વિદ્યાર્થી અવસ્થામાં ગુરુજનો ચૌદમા રતનનો ચમત્કાર બતાવીને ભણાવતા. સુરેશભાઈની પાસે વિવિધ વિષયોનું જ્ઞાન હોવું એ બતાવી આપે છે કે તેઓશ્રી કોઈપણ વિષયના શિક્ષકના ચૌદમા રતનથી વંચિત રહ્યા નહિ હોય!!!

આજે એ જ ચૌદમા રતનના પ્રતાપે તેઓશ્રી હાસ્ય દરબારનાં રત્નો પૈકી દ્વિતીય ક્રમે આવીને ‘ભાભીકી ચૂડીયા’ ફિલ્મના મશહુર ગીતના ‘જ્યોતિ કલશ છલકે’ શબ્દો પ્રમાણે અહીં ચળકી કે છલકી રહ્યા છે. આ લીટી લખાય છે ત્યારે જોગાનુજોગ તો જૂઓ કે સુરેશભાઈનાં અર્ધાંગિનીનું નામ ‘જ્યોતિ’ છે. ‘કળશ’ એટલે ‘લોટો’ થાય અને ‘મંદિરનો ઘુમ્મટ’ પણ થાય. ‘ઘુમ્મટ’ એટલે ‘ઊંધો વિશાળ લોટો’. ઊંધો લોટો ઊંધા માથે ચૂપચાપ સ્થિર પડ્યો રહે, પણ એ સીધો હોય તો ગમે તે દિશા તરફ ગબડી જાય. અસ્થિર વિચારોવાળા માણસને ‘પીઠિકા(!) વગરના લોટા’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ફકરો Absurd શૈલી તરફ સરકી ગયો હોઈ કોઈએ સુરેશભાઈ વિષે આ કે તે સમજવાના બદલે તેટલું જ સમજી લેવાનું કે તેઓ રબર જેવા સ્થિતિસ્થાપક છે, ગમે ત્યાં ગોઠવાઈ જાય, ગમે તે સાથે ભળી જાય, ગમે તે ખાઈ લે; પણ, હા, ગમે તે પાણી ન પીએ! આ એક એવું ઊંટ છે કે જે પેલા ચોપગા ઊંટની જેમ પેટમાં અનામત પાણીની કોથળી રાખે નહિ, પણ જગજાહેર પોતાની સાથે બોટલ જ રાખે, જેને ‘ગંગાજળ’ અને ‘આબે ઝમઝમ’ તરીકે ઓળખાવીને સાચા અર્થમાં યજમાનોને પોતાની ધર્મનિરપેક્ષતાની પ્રતીતિ કરાવે.

હું મારા સ્વાનુભવથી વાંચકો સામે એક પડકાર ફેંકુ છું કે કાચા, શેકેલા કે તળેલા પાપડના જરૂર મુજબના ટુકડા કરીને પોતાના ગાલો ઉપર શેલો ટેપથી ચીપકાવી દીધા પછીથી હાસ્ય દરબાર ઉપર જઈને સુરેશભાઈ જાનીને હેલ્મેટધારી સુભટના સ્વાંગે જૂએ અને સાબિત કરી આપે કે હસવાના કારણે વિસ્તાર પામતા પોતાના ગાલોના સ્નાયુઓ થકી પેલા પાપડખંડો ચડચડાટ કરતા નથી કે હજુ પણ તેથીય નાના ખંડોમાં વિભાજિત પણ થતા નથી! ફિલમ ઊતારવા અંગેની ઉપરોક્ત એ જ કોમેન્ટમાં પોતે આમ લખે છે: “નવ રત્નોના પરિચયનો આ પ્રયત્ન રત્નોને તો ગમે જ ને! પણ તકલીફ એ છે કે આમાંના કોઈ બિરબલ જેવા ચતુર નથી કે ટોડરમલ જેવા હિસાબનીશ નથી અને તાનસેન જેવા ધુરંધર સંગીતકાર પણ નથી! માળા બધા જોકરીયા!!”

સુરદા ભલે એમ લખતા હોય કે ‘માળા બધા જોકરીયા!’, પણ હું તો અકબર બાદશાહનાં નવ રત્નોની વાતને અભરાઈએ ચઢાવીને કહું છું કે પેલાં સમુદ્રમંથનવાળાં ચૌદ રત્નોની ખાસિયતો ધરાવતા મારા મતે આ બધા હાસ્યદરબારના રતનિયાઓ છે! હા, એટલું ખરું કે તેઓમાંનો કોઈ ટાટા નથી કે વરલી મટકાવાળો ખત્રી નથી! હાસ્ય દરબારનાં આ અણમોલ રત્નોમાં કોઈ અમૃત જેવા મીઠાબોલા, તો કોઈ વળી મહેમાન બનીને આવે તો યજમાન માટે ઐરાવત નામે ધોળા હાથી સમાન બની રહે! કોઈક કલ્પવૃક્ષ કે કામધેનુની જેમ માગો તે આપી દેવાવાળા છે, તો કોઈક વળી રાત્રિ જેવા ધન્વન્તરી પણ છે. કોઈ માતેલા વૃષ (આખલા) જેવા બળિયા, તો વળી મોટા ભાગના ‘બળદિયા રળે અને ઘોડાં ખાય’ ઉક્તિ પ્રમાણે છોકરાં રળતાં હોય અને પોતે નિવૃત જીવને ઉચ્ચૈશ્રવા ઘોડા બનીને હણહણાટીઓ બોલાવતા હોય અને ઊભા ઊભા ખાતા હોય1 અહીં ચૌદે ચૌદ રત્નોનો નામોલ્લેખ કરવો એ હું જરૂરી ગણતો નથી, પણ મારે એટલું તો કહેવું પડશે કે લગભગ બધાંય રત્નો લક્ષ્મીનંદન તો છે જ અને એટલું જ નહિ, તેઓ બીજના ચંદ્રની જેમ ઉત્તરોત્તર સુખસમૃદ્ધિમાં વૃદ્ધિ કરતાં કરતાં પૂનમનો ચંદ્ર થવા ભણી ઉર્ધ્વ ગતિ કરી રહ્યાં છે. કેટલાંક રત્નોની પત્નીઓ ભલે અપ્સરીઓ (પાણીમાં સરનારી અર્થાત્ તરનારી સ્ત્રીઓ) ન હોય, પણ મોટા ભાગના ભાયડાઓ અપ્સરા(!) એટલે કે સ્વીમીંગ પુલોમાં પાણીમાં સરકનારા કે તરનારા (એક મારા પોતાના અપવાદ સિવાય) તો છે જ!

દેવાંગ વિભાકરે સુરદાશ્રીને પોતાના ઈન્ટરવ્યુમાં એટલા બધા ચગાવ્યા છે કે તેમની જગ્યાએ મારા જેવો કોઈ હોય તો ફૂલીને ફાળકો થઈ જાય, પણ આ તો સ્થિતપ્રજ્ઞ માણસ! જીવનના ઉત્તરાર્ધે જેમણે “Live this moment Powerfully” ને પોતાનો મુદ્રાલેખ કે જીવનમંત્ર બનાવ્યો છે, તેવા આ નાના છોકરા જેવા રમતિયાળ માણસ મારા ગામની મુલાકાતે આવે છે અને નાનાં ભુલકાંઓ ભેગા બેસી જઈને પેપર આર્ટ દ્વારા ઓરોગામીનો કલાકસબ પોતે બતાવે છે. ગુજરાતીના લગભગ તમામ સાહિત્યપ્રકાર ઉપર હાથ અજમાવી ચુકેલા આ માણસને પુસ્તકપ્રકાશન દ્વારા સંસ્કૃત વિદ્વાન મમ્મટે દર્શાવેલાં સાહિત્યસર્જનનાં પ્રયોજનો પૈકી યશપ્રાપ્તિ કે ધંનપ્રાપ્તિની જરાય લાલસા નથી. થોડીક ઈ-બુક્સ બનાવીને, તેમને કોમ્પ્યુટર સાથેના પ્રિન્ટર ઉપર એક માસ્ટર કોપી છપાવ્યા પછી ઝેરોક્ષ દ્વારા માંડ ડઝનેક પ્રતો બનાવડાવી ખાસ મિત્રોમાં નજરાણા રૂપે વહેંચે છે. અમે બંને એક જ બેલીનાં ધોતિયાં હોઈએ તેમ ભાઈ સુરદા મારાં સર્જનોની પણ ઈ-બુક્સ બનાવી આપવાની તેમના માટે સરળ, પણ મારા માટે કપરી એવી કામગીરી બજાવી આપવાની તત્પરતા બતાવીને ‘વિલિયમનાં હાસ્ય હાઈકુ’ નું શુભ મુહુર્ત કરીને એકી સાથે ત્રણ બ્લોગ (William’s Tales, ગદ્યસૂર અને હાસ્યદરબાર) ઉપર તેને પ્રદર્શિત કરી છે; જેમ કોઈ ચલચિત્રના નિર્માતા એક સાથે અનેક થિયેટરમાં ચલચિત્રને Launch કરે, બસ તેવી જ રીતે!

બ્લોગર તરીકેની આચારસંહિતા મુજબ લેખની લક્ષ્મણરેખા (કદમર્યાદા) આવી ગઈ હોઈ શ્રી સુરેશભાઈ જાની વિષેના આ પરિચયલેખથી મને રતીભાર સંતોષ ન થયો હોવા છતાં, મારે તેમને ખેંચવા જોઈએ તેટલા તેમને કાંટાઓમાં ન ખેંચ્યા હોવા છતાં, 70 mm તો શું 8.75 mmની પણ ફિલ્મ ન ઊતરી હોવા છતાં અમારી મિત્રતાના પ્રારંભે મેં તેમને 4.375 mmની ઊતારેલી ફિલ્મનો ઉલ્લેખ કરીને અહીંથી ચાર્લ્સ ડાર્વિનવાળી ઊભી પૂંછડીએ ભાગી જઈશ. મેં તેમને મેઈલ કરીને પૂછ્યું હતું કે તમને તમારા પેલા બે મિત્રો જહોન અને જનાર્દન મળે છે કે નહિ? અમારો નવોનવો પરિચય એટલે તેમને બિચારાને કલ્પના પણ ક્યાથી આવે કે આ મશ્કરીખોર માણસ તેમની ઉપરના માપવાળી કચકડાની પટ્ટી ઊતારી રહ્યો છે. તેમણે ગંભીરતાપૂર્વક યાદ કરીને લખ્યું હતું કે ‘ઘણા સમય પહેલાં કોઈક જનાર્દન સાથે મારે આછોપાતળો પરિચય તો હતો, પણ તમે કયા જહોનની વાત કરો છો?’ મેં જવાબમાં લખ્યું હતું કે “પેલા ફિલ્મી ગીત – ‘જહોન, જાની, જનાર્દન; રમ્પમ, પપ્પમ, પમ્પ’ વાળા જહોન – વળી બીજા કોણ?” મને એ વખતે જોડામાં કાંકરો ચૂંભે તેમ મારી એ હરકત મને મારા દિલમાં ચૂંભી હતી કે નવાસવા પરિચયમાં મારે આમ કરવું જોઈતું ન હતું!’

પણ આજે તો ગર્વભેર એટલું કહીને વિરમું છું કે અમને બંનેને એકબીજાની ગમે તે કદની ફિલ્મ ઊતારવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે; ભૂતકાળમાં અમે એકબીજાની ઘણી ફિલ્મો ઊતારી છે, હાલમાં ઊતારી રહ્યા છીએ અને ભવિષ્યે ઊતારતા રહીશું.

‘જય હો’ તો સૌ કોઈ કહે; પણ, હું તો ‘પરાજય હો!’ કહીશ એ સઘળા નકારાત્મક સંવેગોને કે જે ઉમદા માનવજીવનને વિષાદમય બનાવે છે.

-વલીભાઈ મુસા

ક્રમશ: 3


 

Tags: ,

(261) હાસ્ય દરબારનાં રત્નો – 1 (રત્નાંક – 1) * રાજેન્દ્ર ત્રિવેદી

(261) હાસ્ય દરબારનાં રત્નો – 1 (રત્નાંક – 1) * રાજેન્દ્ર ત્રિવેદી

પ્રારંભિક :

આ અગાઉ ‘કલારત્નયુગ્મની કલાકમાલ’ ના ત્રણેય ભાગોમાં આપણે 10 A અને 10 B ક્રમે આવતાં હાસ્ય દરબારનાં રત્નો (Mr. Liar & Mr. Lawyer)ની કલાકમાલના સાક્ષી બન્યા. કેટલાક હાદજનોની પુનરાવર્તિત વિનંતી રહી કે હાસ્ય દરબારનાં મૂળ નવ રત્નો વિષેની RTI હેઠળ માહિતી પૂરી પાડવામાં આવે. આ અંગે હાસ્ય દરબારના પ્રવક્તા તરીકે સૌ કોઈને જણાવવાની મારી ફરજ થાય છે કે આ પ્રકારની માહિતી RTI હેઠળ આવી શકે નહિ. કોઈના અંગત જીવન અંગેની માહિતી હાદના પ્લેટફોર્મ ઉપરથી આપી શકાય નહિ. હા, એટલું બની શકે કે હાસ્ય દરબારને સંલગ્ન તેમના વિષેની કોઈ માહિતી હોય તો તેમની પૂર્વ મંજૂરીથી જરૂર આપી શકાય.

નવ રત્ન પરિચય :

‘હું 15મી ઓગસ્ટ, 2010 પહેલાં હું બકરાંની જેમ તમાકુવાળાં પાન ચાવવાનું અક્કલ વગરનું કામ કરતો હતો, ત્યારે કોઈક વાર મારા દુકાનદારને જર્દા તમાકુ ઉપરાંત નવ રત્ન કિમામની સળી ચોપડવાનું કહેતો હતો.’ મારા અમેરિકા સ્થિત મિત્ર સુરદા Remote Link થી મારા કોમ્પ્યુટર સાથે જોડાએલા હોઈ મારા ‘નવ રત્ન પરિચય’ના થોડાક શરૂઆતના લખાણને જોઈને મને તરત જ ફોન જોડીને સટપટાવે છે આ શબ્દોમાં, ‘વલદા તમે તો નવ રત્ન કિમામની Track ઉપર ઊપડ્યા છો! ભલા માણસ, હાદનાં નવ રત્નનો પરિચય આપવાનો છે! અડધી રાત થઈ છે અને જો ઊંઘ આવતી હોય તો થોડોક આરામ કરીને પછી લખજો!’

‘Sorry, Sorry! આભાર, સુરદા’, મેં કહ્યું.

તો સીધા પાટે આવતાં હાસ્ય દરબારનાં નવ રત્નોની પ્રથમ તો યાદી આપી દઉં. તો આ છે હાસ્ય દરબારનાં નવ રત્નો : –

(1) રાત્રિ = ડો. રાજેન્દ્ર ત્રિવેદી (2) સુરદા = સુરેશભાઈ જાની (3) હજા = હરનીશ જાની (4) ભભૈ = ભરતભૈ પંડ્યા (5) ચીમન પટેલ ‘ચમન’ (6) મહેન્દ્ર (એન્ડ મહેન્દ્ર!) શાહ (7) કાસીમ અબ્બાસ Black Banyan-વાળા (8) બહેનશ્રી પ્રગ્ના/પ્રજ્ઞા/પ્રગ્નાજુ વ્યાસ (9) વલદા = વલીભાઈ મુસા

નોંધ : – વલદાએ વલદાનું નામ છેલ્લે આપ્યું છે! શું વિવેક (ઓબેરોય!) ખાતર? ના, ભાઈ ના! મિસીસ વલદાનું નામ LV હોઈ વિદેશોની ખબર નથી, પણ ભારતની યાત્રાળુ/માલવાહક એવી સઘળી ટ્રેઈનના છેલ્લા ડબ્બા ભારત સરકારે ‘LV के नाम’ કરી દીધા હોઈ તેમના માન-ખાન-પાન-સન્માનમાં વલદાએ અહીં પોતાનું નામ મનમાં પેલાં આઠેય જણને લખનવી નજાકતે ‘पहले आप, पहले आप’ કહીને છેલ્લે રાખ્યું છે!

રાત્રિ (1)

‘કલારત્નયુગ્મની કલાકમાલ’માં પરોક્ષ રીતે ચરિત્રચિત્રણ પામેલા હાસ્યદરબારના આ મહાનુભાવ ભલાભોળા, ધીરગંભીર અને સેવાના ભેખધારી છે. તેઓશ્રી પોતે અને તેમનાં ધર્મપત્ની ગીતાબેન બોસ્ટન (અમેરિકા) ખાતે ડોક્ટર છે. આપ સૌ વાંચકોને યાદ અપાવું તો માધ્યમિક શિક્ષણકાળ દરમિયાન અમેરિકાના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ પ્રકરણે બોસ્ટન ટી પાર્ટી વિષે વાંચ્યું હશે, એ જ આ બોસ્ટન! શ્રી રાજેન્દ્રભાઈ અમદાવાદી હોવા છતાં તમે બોસ્ટન ખાતે તેમના મહેમાન થશો તો અડધી ચાની પાર્ટીના બદલે પૂરી લન્ચ કે ડિનર પાર્ટી માણશો તેની ખોંખારો ખાઈને હું ખાત્રી આપું છું. હું મારી પોતાની પીઠ થાબડતાં કહું છું કે મિ. વલદાના મિત્રો જેવા તેવા ન હોય!

શ્રી સુરદા (સુરેશભાઈ જાની) અને પોતે અમદાવાદ ખાતે કોલેજકાળના મિત્રો હતા. મિત્રાચારીનાં મૂળિયાં ત્યાં નંખાએલાં પણ તેનું વટવૃક્ષ તો અમેરિકા ખાતે છેલ્લાં દસ વર્ષમાં બ્લોગ માધ્યમે વિસ્તર્યું. મિ. સુરદાએ પોતાના બ્લોગ ઉપર રાત્રિને ‘હાસ્ય દરબાર’ થકી સમાવી લીધા. રાત્રિના વર્ડપ્રેસના આ બ્લોગના Id માં ધવલરાજગીરા તેમનો જ બનાવેલો એવો સંયુક્ત શબ્દ છે, જેમાં પોતાનાં કુટુંબીજનોના નામોનો સમાવેશ થયો છે. અંધજનમંડળ, વસ્ત્રાપુર, અમદાવાદના સક્રીય ટ્રસ્ટી એવા ડો. રાજેન્દ્ર ત્રિવેદી અમેરિકા બેઠે સંસ્થા માટે ફંડ મેળવી આપવાનું ઉમદા કાર્ય કરી રહ્યા છે. તેમની પ્રેરણાથી જ મારા વતન કાણોદરમાંથી અંધજન મંડળ માટે રોકડ દાન ઉપરાંત ચેરિટી શોપ માટેની એક ટ્રક લોડ જેટલી સામગી પણ પહોંચાડવામાં આવી હતી.

મારી પોતાની બાયપાસ સર્જરી વખતે આ ડોક્ટર યુગલે સંયુક્ત રીતે મેઈલ દ્વારા શુભાશિષ પાઠવી હતી. પોતે ન્યુરો ફિઝિશ્યન હોવા છતાં તેમના દર્દે તેમની શરમ ન ભરી અને તાજેતરમાં તેમની સફળ બ્રેઈન સર્જરી થઈ ત્યારે તેમના ચાહકો દ્વારા ચોદિશાએથી તેમના પરત્વે શુભ લાગણીઓ વ્યક્ત થઈ હતી.

હાસ્યદરબારના સંદર્ભે તેમના યોગદાન વિષે એટલું કહી શકાય કે પોતે આ બ્લોગનું તંત્રીપદ તો સંભાળે છે જ, પણ સાથેસાથે પ્રસંગોપાત પોતાના તરફથી હાસ્યને નિરૂપતી અંગ્રેજી/ગુજરાતી/હિંદીમાં વિષય સામગ્રી પણ આપે છે. ત્રણ લાખ નજીકના વાંચકોના આંકડે આવી પહોંચેલો આ બ્લોગ ઈન્ડીબ્લોગર ગુણાંક 80 આસપાસે જ રહે છે, જે તેની સફળતા અને તેની ગુણવત્તાની સ્થિરતાને સૂચવે છે. આ ગુણાંક (Rank) તમામ ભારતીય બ્લોગો પૈકીમાં આવતો હોઈ તેની સિદ્ધિને નાનીસૂની ન ગણાય.

– વલીભાઈ મુસા

ક્રમશ: (2)


 

Tags: ,

(259) HB 2 ME !

(259) HB 2 ME !

Happy

Birthday

To

Me !!!

My

Dear

Ones,

I have wished my Happy Birthday to me on behalf of you all. I had passed my S.S.C. in 1959 and today I have passed the same S.S.C. once again at the age of 70 i.e. I am now Super Senior Citizen.

Today, I am not going to publish any occasional new Article, but I ask you to find below the Links of my previous Articles published on my 68 th & 69 th Birthday Anniversaries respectively in English & Gujarati.

(1) Customary celebrations of birthdays

(2) (206) પ્રણાલિકાગત જન્મદિવસોની ઊજવણીઓ

Hope you will excuse me for my repetition of the earlier posts as I am in a special mood not to write any more in this regards.

very sincerely Yours

Valibhai Musa


 
3 Comments

Posted by on July 7, 2011 in લેખ

 

Tags:

(258) બેલગામ તરંગતુરંગ – જવલ્લે જ’ આવા લેખ (4)

(258) બેલગામ તરંગતુરંગ – જવલ્લે જ’ આવા લેખ (4)

‘તમે ઓલરાઉન્ડર સાહિત્યકાર જેવા લાગો છો, તો પછી ગઝલ ઉપર તમારો હાથ કેમ અજમાવતા નથી?’

‘કોઈને ખંખેરવાનો હોય તો હાથ અજમાવવાનું કહેવાય, ભલા માણસ! બિચારી ગઝલ તો સાવ નાજુક કહેવાય અને તેને રૂની પૂણીનો પ્રહાર પણ ભારે પડે!’

‘તમારી સાથે જ્યારે પણ કંઈ વાત કરવાનું બને છે, ત્યારે પેલા સંસ્કૃતના પંડિત કુન્તકનો આત્મા ક્યાંકથી તમારામાં પ્રવેશી જતો હોય છે અને તમે વક્રોક્તિ કર્યા સિવાય રહેતા નથી! તમને સીધું બોલવું ફાવતું નથી કે પછી મારી સાથે જ આમ કરો છો?’

‘જે સમજવું હોય તે તમે સમજી શકો છો, પણ એક વાત હાલ હું સીધેસીધી કહેવા માગું છું કે આપણે આપણી વચ્ચેના આટલે સુધીના સંવાદથી સંતુષ્ટ થઈને છૂટા પડીએ તો!’

‘ઓચિંતાનું એમ કેમ? કોઈ કામ આવી પડ્યું કે શું?’

‘તમે વાતવાતમાં મને કામ આપી દીધું છે, કંઈક લખવાનું! શું લખવાનું તેની મને ખબર નથી, પણ જે લખાય તે ખરું! વળી લખનારને જ જ્યારે પોતાના લખાણના સાહિત્યપ્રકારની ખબર ન હોય, ત્યારે બિચારા વિવેચકો તો એ સાહિત્યપ્રકાર શોધવા માટે પોતાનાં માથાં એવાં તો ખંજવાળશે કે તેમના બાલ ખરી જશે અને ટાલ પડી જશે! વળી એથીય આગળ એમ કહી શકાય કે ઈસુ ખ્રિસ્તે વદ્યસ્તંભ ઉપરથી ઈશ્વરને આખરી પ્રાર્થનામાં કહ્યું હતું કે હે ઈશ્વર, આ લોકોને તું માફ કરી દેજે કેમ કે તેમને એ ખબર જ નથી કે તેઓ શું કરી રહ્યા છે; બસ તેવી જ રીતે કોઈક વિદ્વાન વિવેચકને સરસ્વતીદેવીને એમ વીનવવું પડે કે હે દેવી આ લેખકને અને તેના જેવા અન્યોને માફ કરી દેજે કેમ કે તેઓ બિચારાઓને ખબર જ નથી કે તેઓ શું લખી રહ્યા છે!’

‘તમે આપણે છૂટા પડવું જોઈએ તેવી વાત કરી, પણ મારા પક્ષે એક વાત કહીને જ હું છૂટો પડીશ. તમે કંઈક લખવા જઈ રહ્યા છો ત્યારે હું એટલું જ કહીશ કે તમે કંઈક પ્રયોગશીલ લખવા જઈ રહ્યા છો, પેલા સાહિત્યકાર મધુ રાયની ‘હાર્મોનિકા’ જેવું જ, ખરું કે નહિ! તેમણે સાવ સાદા શબ્દોમાં ‘હાર્મોનિકા’ને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે કે ‘હાર્મોનિકા’ એ કાનથી વાંચવાની કૃતિ છે. તમે જે કોઈ ‘ઇકા’ જેવું પ્રયોગશીલ લખવા જઈ રહ્યા છો તેની કોઈ ખાસ ખાસિયત ખરી?’

‘હા, કેમ નહિ! મારા આ કૃતિના શીર્ષકમાં જ મેં જણાવી દીધું છે કે અહીંનું મારું પ્રસ્તુતીકરણ બે-લગામ છે; મહારાષ્ટ્રનું પેલું ‘બેલગામ’ નહિ, પણ લગામ વગરના તુરંગ અર્થાત્ ઘોડા જેવું અને એ ઘોડો પણ તરંગરૂપી ઘોડો, મન ફાવે તેમ કૂદ્યા કરતો સ્વચ્છંદી ઘોડો! સાવ અર્થશૂન્ય અને લક્ષવિહીન કૃતિ કે જેને દિમાગ વેગળું મૂકીને જ વાંચી શકાય! હવે, આપ જરા મને વેગળો મૂકશો, તો જ હું મારું આજનું કંઈક ‘ઇકા’ લખી શકીશ! ધન્યવાદ.’

* * * * *

ગઝલની વાત છેડાઈ અને ગો. મા. ત્રિપાઠીની ‘સરસ્વતીચન્દ્ર’ ની યાદ તાજી થઈ. વચ્ચે વચ્ચે કેવી મજાની ભાવ ટપકતી સીધીસાદી ગઝલો આવે અને આપણે ભાવવિભોર બનીને આપણી પાંપણોને ભીની થવા દઈએ! સરસ્વતીચન્દ્રના મુખે મુકાએલા કે તેના દિલે અનુભવેલા આ સરળ શબ્દો ‘સુખી હું તેથી કોને શું, દુ:ખી હું તેથી કોને શું?’ ગુજરાતી સાહિત્યના પંડિત યુગમાં ગઝલમાં ભારેખમ શબ્દોના બદલે સાહિત્યના ગાંધીયુગી સાદગીપૂર્ણ શબ્દો વહેલા આવી જઈને એવા લાગે છે કે જાણે હીરા, માણેક, મોતી જડિયા રે લોલ! બીજી એક ગઝલની કડીઓ ‘પતંગો ઊડતી જેવી, હવે મારી ગતિ તેવી’; તો વળી પેલા પ્રમાદધનના મુખે મુકાએલા ગઝલના કલ્પિત શબ્દો ‘ મરી જા રે મરી જા રે, મરી મુજથી છૂટી જા રે!’ વાંચતાં કુમુદસુંદરી જાણે કે આપણી બહેન હોય તેમ પેલા જીજા ઉપર આપણને નફરત થયા વગર રહે નહિ! બીજે ઠેકાણે સરસ્વતીચન્દ્રના મુખે લેખકે (કવિએ) શબ્દો મૂક્યા છે ‘ જહાંગીરી ફકીરી એ લલાટે છે લખાવી મેં!’ આ શબ્દો મનમાં ગણગણું છું અને જોઉં છું તો!

શું જોઉં છું? મારે આંગણિયે ઊભેલો એક લોબાનિયો ફકીર! થાળી જેવા ભિક્ષાપાત્રે જડાએલું ફૂલદાની જેવું પણ અંગારા ભરેલું લોબાનિયું! દરેક ઘરે કે દુકાને બીજા હાથે ચપટી લોબાન નાખતો જાય અને એ જ હાથે નાનકડા પૂંઠા કે પતરાના ટૂકડા વડે હવા ફેંકતો જાય અને લોબાની સુગંધીવાળો અને ગૂંગળામણ કરાવે તેવો તીવ્ર ધુમાડો આંખોને દઝાડે અને આપણને કોઈકવાર ખાંસતા પણ કરી દે! પણ શું થાય? આ બધું આપણે એટલા માટે મને કે કમને સહી લેવું પડે કે જેથી આપણે આપણા ઘરમાં કરકસર કરતા થઈએ અને દુકાને વધુ કમાતા થઈએ તેવી દ્વિમુખી દ્રવ્યવૃદ્ધિની પ્રક્રિયા થકી આપણને શુભ લાભ (બરકત) થતી રહે અને આવા લોબાનિયા કે અલોબાનિયા ફકીરોને ખેરાત મળતી રહે! આ લોબાનિયા ફકીરો ઘણું કરીને ગુરૂવાર (જુમેરાત) ના દિવસે આવતા હોય છે અને તેમની ટહેલના નિર્ધારિત શબ્દો હોય છે ‘જુમેરાત, ભરી મુરાદ!’; યાને કે પછીના દિવસ શુક્રવાર (જુમ્મા)ની રાત. મુસ્લીમ કેલેન્ડર ચન્દ્ર આધારિત હોઈ રાત્રિ પહેલી ગણાય છે અને આ દિવસે દરેકની મુરાદ (તમન્ના) પૂર્ણ થાય તેવી ફકીરની પણ શાબ્દિક ‘મુરાદે દિલ’ હોય છે, પેલી નાણાંકીય સિક્કાઓની સખાવતની અવેજીના સામે જ તો!

ફકીરો પણ કેવા જાતજાતના અને ભાતભાતના હોય છે; સાદા ફકીર, ઉપર વર્ણવાએલા લોબાનિયા ફકીર, જલાલી ફકીર, કોઈ ફકીરચંદ શેઠ ફકીર, કોઈ ભાઈલોગ ‘ફકીરા’, કોઈ ફકીરભાઈ કે ફકીરમીયાં વગેરે વગેરે. જલાલી ફકીર ગુસ્સાવાળો અને જિદ્દી હોય, પગે જંજીરો અને હાથે કડાં હોય. સહેજ બીહામણો અવાજ કાઢે, સરિયામ રસ્તે ચાલ્યો જાય, ‘અનલહક્ક’ જેવા સુફી ઉદગારો કાઢતો જાય, જે મહેલ્લો કે માર્કેટ પકડી હોય ત્યાં જ આંટાફેરા મારતો જાય. એના મનમાં કોઈક અપેક્ષા હોય, નાણાંની કે ચીજવસ્તુની. ઘણી વાર તેનો સવાલ (અપેક્ષા) જાણવા માટે પૂછનાર ન મળી આવે તો કલાકો સુધી કે પછી અર્ધા કે આખા દિવસ સુધી એ નિશ્ચિત કરેલી હદ વચ્ચે ટહેલતો જાય. સામાન્ય માણસ તો આવા જલાલી ફકીરની મોટી માગણી હશે તેવા ભયથી પૂછે નહિ. પણ છેવટે તો કોઈક માઈનો લાલ મળી આવે અને પેલાની માગણી સંતોષાય અને ખેલ પૂરો થઈ જાય, બાંધી મુઠ્ઠી જળવાઈ રહે!

સામાન્ય રીતે આવા જલાલી ફકીરોના સવાલને પૂરો કરનારા કોઈક જુગારિયા કે બે નંબરિયા જ હોય છે. તેઓને આવા ફકીરો કે સાધુબાવાઓમાં અપાર શ્રધ્ધા હોય છે અને એવો સટ્ટાનો આંકડો તેઓ પેલાઓના ઉદગારોમાંથી તારવી લેતા હોય છે. સટોડિયાઓના માનસને સમજવા માટે મનોવિજ્ઞાનના કોઈ અભ્યાસુઓએ સંશોધન કરવું પડે. કોઈક દરગાહ કે મજાર ઉપર એવો કોઈક દિવાનો ફકીર ગાળો ભાંડતો જાય અને તેમાંથી સટોડિયાઓ આંકડા કાઢે અને આંકડા રમે. ઘોડાગાડીના જમાનામાં ફૂટપાથ ઉપર સૂતેલો કોઈ સટોડિયો આંખ ખુલતાં જ જે ઘોડાગાડી નજરે પડે અને તે ગાડીનો નંબર ખેલે અને કાકતાલીય ન્યાયે કાં તો કંઈક કમાય કે ખુએ. એક જુગારિયો આંકડો લખાવવા જતો હતો અને કોઈકે કહ્યું કે ‘ભાઈ, આગળ જતાં તને બિસુ બારડોલી મળે તો કહેજે કે તને કાકા બોલાવે છે.’ અને પેલાએ રાતના પોતે નક્કી કરી રાખેલા આંકડાને બદલી નાખીને ‘બિસુ બારડોલી’ ઉપરથી 212 એટલે કે 122 નું પાનું તારવીને તે પાના ઉપર પાંચ રૂપિયા લગાવી દે છે અને બીજા દિવસે તેનો બુકી તેના હાથમાં પાંચસો રૂપિયા પકડાવી દે છે.

આંકડાઓની પણ જબરી માયાજાળ હોય છે. A.R.T.O. (પ્રાદેશિક વાહન નિયામક) ની કચેરી પણ લોકોની આવી મનોવૃત્તિનો પૂરો લાભ ઊઠાવીને પસંદગીના વાહન નંબર માટે વધારાનાં નાણાં ખંખેરી લે છે. લોકો 13 અને 420 જેવા આંકડાઓથી ભાગતા હોય છે. ચલણી નોટોમાં પણ શુકનવંતા 786 જેવા આંકડાવાળી નોટોને લોકો પોતાના Wallet કે તિજોરીમાં રાખી મૂકતા હોય છે કે જેથી પોતાની પાસે નાણાંની વૃદ્ધિ થયા જ કરે!

નાણાંની વૃધ્ધિની વાત આવી છે ત્યારે આપણે સાદા અને ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજને સમજી લઈએ. 10%ના દરે 1000 રૂપીઆનું ત્રણ વર્ષનું સાદું વ્યાજ રૂ|. 300 થાય. જ્યારે ચ.વૃ. વ્યાજ રૂ| 331 થાય. આ લેખકે જીવન વ્યવહારમાંથી વ્યાજની પ્રથાને સદંતર નાબુદ કરવા માટેનો એક તઘલખી કે શેખચલ્લી વિચાર અગાઉ પોતાના લેખ “’ ૬૦+ગુજરાતીઓ’ ના ચર્ચાચોરે ‘ધન-સંચય’નું ગાંઠાળું લાકડું – ભાગ ૧ અને ૨” માં વહેતો મૂકેલો જે વહેતો વહેતો સમુદ્રે ગયો અને ત્યાં જ ડૂબી ગયો અને વાદળો સાથે વરસ્યો જ નહિ. ઉમાશંકર જોષીના કાવ્ય ‘નદી દોડે’ માં પણ કવિએ એવી જ કલ્પના કરી છે કે દવ લાગેલા ડુંગરને ઠારવા માટે નદી પોતે વાદળ બનીને આવી વરસે, પણ કાવ્યની આખરી પંક્તિમાં આવે છે કે ‘પણ અરે, એ તે ક્યારે, ભસમ સહુ થઈ જાય પછીથી!’

કવિઓની કવિતાઓમાં કે લેખકોની નવલકથાઓમાં આખરી પંક્તિ કે પ્રકરણ આવે, પણ સટોડિયાઓ અને દારૂડિયાઓ માટે તેઓ જીવે ત્યાં સુધી અનુક્રમે તેમનો દરેક દાવ કે ઘૂંટડો કહેવા પૂરતો આખરી જ હોય છે. મારા મામા દક્ષિણ ગુજરાતમાં હાથવણાટની સાડીઓની ફેરી કરતા ત્યારે બસોમાં મુકાએલા દારૂનિષેધ માટેના Ad-ચિત્ર નીચેના સૂત્રને નાટકના ડાયલોગની જેમ Mimicry કરતાં બોલતા કે ‘તું શું મને પીવાનો હતો, હું જ તને પી જઈશ!’ જૂઓને મારા સુજ્ઞ વાંચકો, મારું વાલીડું વાતમાંથી વાત નીકળે જ જાય છે. લોકશાહીમાં વિવિધ ખાતાંઓના પ્રધાનો તરીકે જે તે ક્ષેત્ર કે વિષયના અનુભવીઓને જ જે તે ખાતાં સોંપવામાં આવતાં હોય છે. તો પછી, દારૂબંધી ખાતામાં દારૂડિયા પ્રધાનો જ નીમવામાં આવતા હશે, કેમ ખરું ને!

ભ્રષ્ટાચાર આચરતા પ્રધાનો, સરકારી બાબુઓ, કાળા બજારીઆઓ, કરચોરો કે એવા બધા દેશના અર્થતંત્રને ઊધઈ લગાડતા એવા શાસકો કે શાસિતોએ હવે ચોમાસુ બેસવા આવ્યું છે તો ગરોળીઓની જીવડાંને ભક્ષ કરવાની રીત ઉપરથી બોધપાઠ લેવો જોઈએ કે જેવડું મોંઢું તેવડો કોળિયો લેવાય. બોધપાઠ માટે વિશ્વસાહિત્ય અને ધર્મપુસ્તકોમાં બેસુમાર બોધકથાઓ જોવા અને સાંભળવા મળે છે. ફકીરો વિષેની ઉપરોક્ત વાતોમાં એક વાત કહેવાની રહી ગઈ હતી જે ભુલાઈ જાય તે પહેલાં અહીં આ ફકરામાં જ ઠપકારી દઉં! ફકરો અને ફકીરમાં કંઈક મળતાપણું લાગે છે પણ તેની વાત ફરી કોઈકવાર! તો વાત છે કોઈક હિંદી ચલચિત્રની, નામ યાદ આવતું નથી અને નામ યાદ પણ રાખતો નથી! એ તો કોમેન્ટ બોક્ષમાં કોઈક સિને-રસિયો લખશે જ! તો ભાઈ, તે ફિલ્લમના Hero છે દેવજીભાઈ. એ ગાયનના શબ્દો છે “…. ઝિંદગીકા સાથ નિભાતા ચલા ગયા, હર ફિક્રકો ધુએંમેં ઉડાતા ચલા ગયા!’ એટલે પેલો લોબાનિયો ફકીર પણ તેના જીવનની તમામ ફિક્ર (ફિકર)ને લોબાનના ધુમાડામાં ઉડાડતો રહે છે. એક વાર તો એક લોબાનિયો ફકીર મોંઢામાં સળગતી બીડી સાથે મારા આંગણે આવેલો, મેં હળવે રહીને તેની થાળીમાં રડો રૂપીઓ નાખવા પહેલાં તેની બીડીને તેના મોંઢામાંથી ખેંચી લેતાં કહ્યું હતું કે બે જાતના ધુમાડા ભેગા થાય તે ઠીક નહિ અને બીજી વાત કે ભલા માણસ, માગી ખાવાના આ ધંધા સાથે બીડી ફૂંકવાનો ધંધો શોભા આપે નહિ અને કોઈ નિર્વ્યસની દાતા તને કશું આપે નહિ અને તારા જ ધંધામાં પછી બરકત ક્યાંથી રહે!’

આ Free Style લેખ કોમ્પ્યુટર ઉપર ડ્રાફ્ટ કરી રહ્યો છું અને નીચે પાંચમું પાનું અડધે આવેલું દેખાતું હોઈ મને લાગે છે કે મારે લગામ વગરના તરંગ રૂપી આ ઘોડાની પીઠ ઉપરથી નીચે ભૂસકો મારવો જોઈએ અને મારા લખાણના અતિ વિસ્તારને મારે ખાળી લેવો જોઈએ, જો હું ઈચ્છતો હોઉં કે મારા બ્લોગને લોકો ઈચ્છાથી નહિ તો ભૂલથી પણ વાંચે!

સમાજવાદ, સામ્યવાદ અને મૂડીવાદના દૂરના સગે આવતા એવા ‘ધન્ય-વાદ’ના વિદાયસૂચક શબ્દ સાથે વિરમું છું. મેં ‘ધન્યવાદ’ ના બદલે ‘ધન્ય-વાદ’ એટલા માટે લખ્યું છે કે આ એવો ‘ધન્ય’ વાદ છે કે જે બંને પક્ષને ધન્ય ધન્ય કરી દેવા સમર્થ છે. લેતીદેતીના ભ્રષ્ટાચાર વખતે બંને પક્ષ તરફથી બોલાતો આ શબ્દ બોલતાં કે સાંભળતાં એવા અર્થનો પડઘો પાડે છે કે ‘મૈં ભી ખુશ, આપ ભી ખુશ! જય હો! ધન્ય-વાદ!’

– વલીભાઈ મુસા


 
6 Comments

Posted by on July 2, 2011 in લેખ, હાસ્ય

 

Tags: , ,

(255) મદિરાદૈત્યે બન્યો અંધ (ખંડ-હાઈકુ-કાવ્ય)

(255) મદિરાદૈત્યે બન્યો અંધ (ખંડ-હાઈકુ-કાવ્ય)

શ્યામ નિશીથ
ધસતી પળપળે
નિશાંત ભણી. (1)

ભક્ષણ કાજ.
ઊડાઊડ કરતાં
નિશાચર સૌ. (2)

સકળ જીવ
તલસે, ક્યારે ફૂટે,
રમ્ય પ્રભાત? (૩)

પણ, હાય એ
આધેડ નારી રડે
ભરી હીબકાં. (૪)

ખેતર તણા
ઘુવા મહીં લપાઈ,
ન ઝંખે ઉષા! (5)

અડધી રાતે
મરજાદ લોપાઈ
વૈધવ્ય તણી! (6)

જારકર્મી ન
બીજો કોઈ, લંપટ
નિજ આત્મજ! (7)

મદિરાદૈત્યે
બન્યો અંધ, વિફલ
સૌ કાકલૂદી! (8)

લાચાર, હાય!
રાડારાડ શેં કરે?
સ્વ દુગ્ધ ભણી! (9)

પ્રતિકાર સૌ
વ્યર્થ, લચી જ પડી,
કામી સમીપે! (10)

કુકર્મ કેડે,
અબળા કર ગ્રહે,
અવળા મુખે! (11)

હીબકે વદે :
”સિકલ તવ વર્જ્ય
મરણ લગ! (12)

ચાલ્યો જા શીઘ્ર
મુલક તજી યા તો
થાઉં અંધ હું!” (13)

“માફી દે માડી,
કૂવોહવાડો કરું
હા, પ્રાયશ્ચિતે.” (14)

‘માડી’ ન બોલ
શબ્દ ન શોભે, તુજ
ગંધાતા મુખે! (15)

‘વચન દે તું,
જીવે મરણ લગ,
એ તવ સજા!’ (16)

* * *

પેલો લાપતા,
આધેડા ન્યાં પ્રસારે
વાત જ એવી- (17)

આત્મકલ્યાણે
નિજ આધ્યાત્મ ભાવે
સાધુ ભયો એ! (18)

વીનવ્યો છતાં
કોક જતિ સંગાથે
ચાલ્યો ગયો એ! (19)

શીઘ્ર તેડાવી
સાસરિયેથી બેટી
જે એક માત્ર. (20)

સઘળી પુંજી,
કરી તેને હવાલે
થૈ હળવી એ! (21)

ને નિજ ઈચ્છા
જતાવી સાધ્વી થવા
આત્મજ માર્ગે! (22)

સઘળું સોંપ્યું
દરદાગીના રાખ્યા
ધરમ કાજે! (23)

અખંડ ધૂન
યોજી ભજનો તણી
પૂર્ણ મહિનો. (24)

જમણવાર
હોમહવન થકી
વ્યાપી શુચિતા! (25)

આવ્યો દિ એ,
ગામપાદરે મેળો,
વિદાય ટાણે! (26)

અશ્રુ સૌ ખાળે
વિવિધભાવયુક્ત
વળામણાંએ. (27)

* * *

મનેકમને
થયું જે પાપ, પાપ
એ તો પાપ છે. (28)

મહાપાપ તો
પ્રગટ્યા વિણ કાંઈ
રહે ખરું કે? (29)

કો યાત્રાધામે,
ગર્ભાધાન એંધાણેં,
વ્યથિત દીના! (30)

રાગ ને ત્યાગ
દ્વંદ્વે, રાગ પ્રાબલ્યે
જાયી તનયા! (31)

માનસન્માન,
સ્વજનશી લાગણી
પામ્યાં આશ્રમે. (32)

આશ્રમમાતા,
લાડલી ગુરુપુત્રી,
એ સંબોધને! (33)

ગુરુજન સૌ
ગૃહસ્થાશ્રમે જીવે
આશ્રમ મહીં! (34)

મહાગુરુને
સોંપી મુગ્ધાને, થઈ
વૃદ્ધા નચિંત! (35)

ઉછરેભણે
ગુરુકુળે, યૌવત
જાગે મસ્તિષ્કે! (36)

એકદા પૂછે
યૌવના: ‘કોણ, ક્યાંથી
અહીં આપણે!’ (37)

પ્રૌઢા વિમાસે,
કૈં બોલવું કે પછી
ધરવું મૌન? (38)

અંતરવાણી
પ્રગટી, અર્ધ સત્યે
ગેબી કારણે! (39)

‘ધરતીકંપે
સઘળું નષ્ટ, કર્યું
નિર્વાસન હ્યાં!’ (40)

‘દસકા થયે
ફલાં ગામે ને ઠામે
વસતાં હતાં!’ (41)

વહે દિવસો
એમ, પણ એકદા
હાય, હાય રે! (42)

આશ્રમમાતા
સર્પદંશે તત્ક્ષણે
પામી મરણ!. (43)

* * *

કુંભમેળેથી,
મહાગુરુ પધાર્યા,
સાધુ સાથ લૈ! (44)

યુવાન સાધુ,
મહાગુરુઆજ્ઞાએ
નમી પડ્યો ત્યાં! (45)

અગનસાખે
મુગ્ધા અને સાધુ ત્યાં
ગયાં પરણી. (46)

કન્યા વિદાયે
સૌ રડે ને સ્મરે
આશ્રમમાતા. (47)

અંતરિયાળે
મઠાધિપતિ પેલો
યુવાન સાધુ. (48)

મધુરજની
કુટિરે, યુવાન સાધુ
પૂછી ત્યાં બેઠો.(49)

ચમકી ગયો
ગામ ઠામ સાંભળી
યુવાન સાધુ! (50)

દુલ્હા સાધુએ
ફૂલહાર હઠાવી
દાગીના જોયા! (51)

કંઠહાર ને
મુદ્રિકા જોઈ પૂછ્યું,
’આ કોણે આપ્યાં?’ (52)

‘થાપણ હતી
ગુરુપિતા પાસ ત્યાં
મુજ માતની.’ (53)

‘અરરર હે,
પ્રભુ, આ શું જોઉં હું?
અગ્નિપરીક્ષા! (54)

‘ત્રિવિધ રૂપે,
એક જ સ્ત્રી ઊભી છે,
સામે અરેરે!’ (55)

‘કુકર્મે સુતા,
સમાન કૂખે બેના,
પરણ્યે ભાર્યા!’ (56)

* * *

મહાગુરુએ
સુણી બયાન, કહ્યું
’છૂટાં પડો રે!’ (57)

પરમેશ્વર
કરૂણાસાગર, બક્ષે
ઘોર પાપોને. (58)

પસ્તાવો કરે,
ના પુનરાવર્તન,
શરત એ જ! (59)

‘આપણે ત્રણ
જાણીએ આ ભેદને
ગુપ્ત જ રાખો’ (60)

મહાગુરુ તો,
શુભ આશયે, એક
અસત્ય દાખે : (61)

‘કો’ એક મરે,
મહાકાળ યોગે, હા
નહિ ઉપાય!’ (62)

’અન્ય સુ-વરે
કન્યાદાન દેશે આ
વત્સ હરખે!’ (63)

– વલીભાઈ મુસા

નિશીથ = મધ્ય રાત્રિ; નિશાંત = પ્રભાત; આત્મજ = પુત્ર;  દુગ્ધ = દૂધ; તનયા = પુત્રી; સુતા = પુત્રી; ભાર્યા = પત્ની; દીના = ગરીબડી

નોંધ : –

(1) પ્રાચીન ગુજરાતી લિપિએ હસ્તલિખિત ધાર્મિક ગ્રંથે મદ્યપાન નિષેધ અંગેના રિવાયત (પરંપરાગત દંતકથા કે કહાણી) આધારિત બોધ-બયાનના કથા-અંશ માત્રમાં યથોચિત ફેરફાર સાથેની આ સ્વતંત્ર રચના છે.

(2) સાહિત્યમાંના વિવિધ કાવ્યપ્રકારોને હાઈકુ માધ્યમે અજમાવવાની દિલે ભાવના જન્મી. સ્વતંત્ર હાઈકુરચનાઓ પછી “મિષ્ટ દાંપત્યે” હાસ્યહાઈકુ સોનેટ (સુનીત, સ્વનીત કે ધ્વનિત) રચ્યા બાદ નેટર-બ્લોગર મિત્રો તરફથી સંતોષજનક પ્રતિભાવો મળતાં ખંડ-હાઈકુ-કાવ્ય રચવાની હિંમત કરી શક્યો છું.

(3) ખંડકાવ્યની જેમ અહીં હાઈકુમાં છંદવૈવિધ્ય શક્ય ન હોઈ ખંડકાવ્યના એ લક્ષણંને અવગણતાં માત્ર કથાતત્વના આધારે મારા માટે આ સાવ નવીન એવા ખંડ-હાઈકુ-કાવ્યને હું મારા બ્લોગ ઉપર મૂકવાની હિંમત કરી રહ્યો છું. આશા રાખુંછું કે વાંચકો “મિષ્ટ દાંપત્યે” – હાસ્યહાઈકુ સોનેટ ની જેમ આ ખંડ-હાઈકુ-કાવ્ય ઉપર વિવેચનાત્મક પ્રતિભાવો આપશે તો ભવિષ્યે તે સઘળા મારા માટે દિશાસૂચક બની રહેશે.

(4) આ ખંડકાવ્યને મારા બ્લોગ ઉપર શીઘ્ર મૂકી દેવાના અતિ ઉત્સાહના કારણે પુખ્ત વિચારણા કર્યા વગર  “મદિરાદૈત્યે બન્યો અંધ” શીર્ષક આપી તો દીધું છે. વ્હાલા વાચકો જો કોઈ વૈકલ્પિક શીર્ષક સૂચવશે તો ફેરબદલી માટે પુન: વિચારણા કરવાની મારી પૂર્ણ તૈયારી છે. .

.

 
15 Comments

Posted by on June 16, 2011 in લેખ

 

Tags: