RSS

Tag Archives: હાસ્ય

(270) હાસ્ય દરબારનાં રત્નો – 4 (રત્નાંક – 4) * ભરત પંડ્યા

(270) હાસ્ય દરબારનાં રત્નો – 4 (રત્નાંક – 4) * ભરત પંડ્યા

ભરતભાઈ પંડ્યા (4)

મારા અગાઉના લેખ “કલારત્નયુગ્મની કલાકમાલ! (પ્રહસન) – 3” માં “રાત્રિ”એ જાહેર કર્યા મુજબ આગામી બેઠકોમાં નવીન 10 A અને 10 B એ બે પૂરક રત્નો સિવાયનાં મૂળભૂત નવેય દરબારી રત્નોએ પોતપોતાની વિશિષ્ઠતાઓ સ્વમુખે જણાવવાની હતી. મારા હરનિશભાઈ જાની ઉપરના પરિચયલેખના પ્રતિભાવમાંના તેઓશ્રીના કથન ‘મહાભારતમાં શ્રી ક્રૃષ્ણે આત્મશ્લાઘાને આપઘાત ગણાવ્યો છે’ મુજબ દરેક રત્નથી જાણેઅજાણે આત્મશ્લાઘા ન થઈ જાય તેની સાવચેતીના ભાગરૂપે બધાય (મારા સુદ્ધાં) ના પરિચયલેખ મારે જ લખવા તેમ નક્કી થયા મુજબ આજે શ્રી ભરતભાઈ પંડ્યા (ભાવનગર) ઉપરનો હું ચોથો પરિચયલેખ લખી રહ્યો છું.

સુરેશભાઈ જાનીએ પોતાના બ્લોગ ઉપરની ‘મિત્રો મળ્યા’ શ્રેણીમાં ભરતભૈને ‘સદા જવાન’ અને ‘હસતારામ’ જેવાં બિરૂદોથી નવાજ્યા છે, પણ હું તો મારા તેમના વિષેના આ પરિચયલેખમાં તેમને ‘ભભૈ’ તરીકે જ ઓળખાવીશ અને સંબોધીશ. તેઓશ્રીની ખેલદિલી તેમના જ આ શબ્દોમાં જોવા મળશે : “વલીભાઇ, જરાય કાળજી રાખવાની જરુરત નથી. ને વળી તમે કરી કરીને શું કરી લેવાના? જે લખવુ હોય તે લખજો. બહુ બહુ તો એમ લખશો કે ભભૈમાં બુદ્ધિનો અભાવ છે ને અક્કલનો છાંટોય નથી. હું તો એને કોમ્પ્લીમેન્ટ ગણીશ ને પ્રીન્ટઆઉટ ફ્રેમ કરી ને રાખીશ. વળી તમારાં બેન તો તમને લાપશી ખવડાવશે, કારણકે આવું તો ઈં અમે પૈણ્યાં તે દિ’નાં માને છે.(એને કોણ કે’ કે અક્કલ હોત તો કોક બીજીને નો પૈણત! આ તારા પનારે ક્યાંથી પડત!). માટે બિન્ધાસ્ત જે ભરડવું હોય તે ભરડજો. ચાલો આ બહાને આપણું નામ તો તમે લીધું! આનંદ છે એ વાતનો!”

મેં પ્રત્યુત્તરમાં કહ્યું હતું, આ પ્રમાણે : “ભભૈ, હાદનાં નવ રત્નોના પરિચયલેખના ડ્રાફ્ટ પ્રસિદ્ધ કરવા પહેલાં વાંચન માટે જે-તે ને મોકલવા અને ન મોકલવા તેવા બે વિભાગો મેં મનોમન વિચાર્યા હતા, તેમાં ‘ન મોકલવા’ ના વિભાગમાં તમને ગણેલા જ હતા. વાત સાચી છે અમે કરી કરીને શું કરી લેવાના હતા? કદાચ કંઈક ભાંડવાનું મન થાય તો પણ તે માટેનો વૈકલ્પિક માર્ગ હોય છે જ. આ માર્ગ એટલે ‘સુસંસ્કૃત શબ્દચાતુર્યસભર ગાલિપ્રદાન માર્ગ’. એકાદ મહિના માટે પશ્ચિમના પ્રવાસે જાઉં છું, આવ્યા પછી તમારી વાત!”

અમારો વાર્તાલાપ આટલેથી ન અટકતાં આગળ આમ વધ્યો હતો : “આ માર્ગ એટલે ‘સુસંસ્કૃત શબ્દચાતુર્યસભર ગાલિપ્રદાન માર્ગ.’ – વ્હાલીડા વલીદા, અર્થાત્ ‘તારા બાપનુ કપાળ’ના બદલે ‘તમારા પુજ્ય પિતાશ્રીનો ભાલપ્રદેશ!’. પણ એક વાત કહી દઉ! ચોખવટ કરવી સારી! આ સુસંસ્કૃત શબ્દચાતુર્યસભર ગાલિપ્રદાન મને બહુ નહિ સમજાય! ફાયદો એ થશે કે તમને ગાળ દીધાનો સંતોષ અને મને એમ થશે કે કો’ક મારા માટે સારું બોલ્યા!.ચન્દ્રકાન્ત બક્ષી ગાળને પુરુષનું શું કહે છે તે અહી લખાય તેમ નથી! પશ્ચિમમાં ફરી આવો અને પછી પાછા આવી, ફરી આવો નેટ પર અને ”ફરિયાદ” કરશો તોય “ફરી યાદ” તો કરશોજ ને? તબિયત સંભાળજો. ભ.મ.પં. ઉર્ફે ભભૈ”

સુરેશભાઈએ ભભૈનાં શ્રીમતીજીનું નામ ‘સીતાદેવી’ બતાવ્યું છે તે ‘હસતારામ’ નામના અનુસંધાને કે પછી ખરેખર તે નામ છે તે મારાથી નક્કી થઈ શક્યું નથી; જે હોય તે, પણ ધન્યવાદ ઘટે છે એ સન્નારીને કે જે આવા સદાય હસતા-હસાવતા માટીડાને વેંઢાર્યો છે! એક જ જાતના મિજાજવાળી કોઈ પણ વ્યક્તિ સમયાંતરે અભાવી થતી હોય છે. મારી આ વાત ન મનાય તો તમને મનગમતી કોઈ પણ શ્રીખંડ જેવી મિષ્ટ વાનગી બેત્રણ મહિના સુધી સતત સવારસાંજ ખાવાનો પ્રયત્ન કરી જોજો અને છેલ્લે વમન ન થાય તો સમજજો કે તમે સીતાબેન જેવી (હાસ્યપ્રતિકાર શક્તિ) પ્રકૃતિ ધરાવો છો!

ભૂતકાળમાં હિંદી ચલચિત્રોના જમાનામાં હાસ્ય કલાકાર તરીકે ‘જોનીવોકર’નું નામ સુવિખ્યાત હતું. સુરેશભાઈએ તેમને ‘હાસ્યદરબાર’ના જાની જોકર તરીકે ઓળખાવ્યા છે તે સરખામણીને હું યથાર્થ હોવાની મહોર મારું છું. કોઈકે તેમને સલાહ આપી હતી કે હાદ ઉપરની તેમની જોક્સ મર્યાદિત સંખ્યામાં આપવામાં આવે કે જેથી લાંબા ગાળે પુરવઠો ખૂટી ન પડે! તેમણે સાવ બેફિકરાઈથી જવાબ આપ્યો હતો કે તેમની પાસે જોક્સનો પાતાળકૂવો છે, જે કદીય સુકાનાર નથી અને ઊલટાનો તેમાંથી જેમ જોક્સ ખેંચવામાં આવશે તેમ વધુ ને વધુ ઊભરાતો જશે.

ભભૈ પોતાની Global Profile ઉપર પોતાના પીઢ વૈજ્ઞાનિક જેવા લાગતા ફોટા નીચે સંક્ષિપ્તમાં લખે છે : “Retired (નિવૃત)– Navro (નવરો/At leisure) – Banker – Prashnoro (પ્રશ્નોરા બ્રાહ્મણ) : Like to tell and hear Jokes. સુરેશભાઈના અવલોકને જોઈએ તો તેમના રૂમે રૂમે પડેલા ચોપડીઓના ઢગલા અને ખાસ તો તેમના ઉતારાના રૂમમાં ચોપડીઓથી ખીચોખીચ ભરેલું કબાટ એમની સાહિત્યરસિકતાની સાક્ષી પૂરે છે. આ બાબત ભલે સાચી હોય પણ તેમની સાહિત્યિક અભિવ્યક્તિ અન્વયે વિચારતાં એવું લાગે છે કે તેઓ મિતભાષી છે અને તેથી જ લાઘવ્યનું પાયાનું જેનું લક્ષણ છે એવા રમુજી ટુચકાઓમાં તેમને વિશેષ દિલચસ્પી છે. હાસ્યદરબાર અને અન્ય બ્લોગોએ તેમની નિખાલસ કબુલાત છે કે તેઓ લાંબુ લખી શકતા નથી. તેમની ટુચકાઓ અને પ્રતિભાવોની ગુણવત્તા અને અભિવ્યક્તિ દમદાર હોઈ વાંચક પોતાના હાસ્યને ખાળી શકે નહિ એ તો બરાબર, પણ તેમની એક બીજી લાક્ષણિકતા એ હોય છે કે તેઓશ્રી ભાષાશુદ્ધિ અને જોડણીમાં એવા બેદરકાર રહેતા હોય છે કે જે તેમનું નકારાત્મક પાસું મુદ્દલે ન રહેતાં ઊલટાનું હાસ્યને પુરક અને પોષક બની રહે છે. મારા આ વિધાનના સમર્થને એક જ ઉદાહરણ પર્યાપ્ત ગણાશે : “એક બેનને સારા દિવસો રહ્યા.પ્રસુતી ગ્રહ મા દાખલ થયા.ડાક્તરે પહેલા પૈસા મગ્યા,.વરે ચેક આપ્યો.પ્રસુતી થઈ ગયી.વર ડાક્તર્ને કે ” આવું કેવું સાહેબ બાબો તો ખોટો છે – પ્લાસ્તીક નો છે” ડાક્તર કે તમારો ચેક ખોટો હતો, પાછો થયો છે.ખોટા ચેક મા આવુ જ મળે ! રોકડા લઈ આવો ને સાચો લઈ જાવ !”

તેમના આતિથ્યભાવ વિષે સુરેશભાઈએ નોંધ્યું છે કે એમનું દિલ એમના ફ્લેટ કરતાં પણ વિશાળ છે. મને પોતાને તેઓ આમંત્રતાં લખે છે : “ત્યાં (અમેરિકા) તો જતાં જશો, પણ ભાવનગર  સુધી તો  આવો’. મેં  પ્રત્યુત્તરમાં  જણાવ્યું  હતું, આ  શબ્દોમાં કે “ભભૈ, તમારા આમંત્રણને વાંચીને રૂબરૂ મળ્યા જેટલી ખુશી થઈ. મારા પ્રતિનિધિ તરીકે સુભૈને મોકલ્યા હતા. વચ્ચે ક્યાંક “મેહાંણાની માસી” ની જેમ ખોવાઈ ગયા કે શું? ’મારા ભાગ્યમાં તમારા ત્યાંનાં દાણાપાણી લખાએલાં હશે તો મારી તાકાત નથી કે હું ત્યાં ન આવું!” એ તમને પણ કહું છું.’

હાદમાંના મારા ‘મિતભાષી મુસાફરો’ લેખમાં ભભૈને એક પાત્ર બનાવ્યા હતા જેમાં મેં આમ લખ્યું હતું : “એવામાં ગાડા આગળથી એક ચોપગું પસાર થતાં એક મહારાજ બોલ્યા, ‘જોયું? આડું કૂતરું પસાર થયું!’ બસ, આટલું જ વાક્ય અને ફરી પાછી ચૂપકીદી. બીજા અડધાએક કલાક પછી બીજાએ ઉવાચ્યું, ‘અલ્યા, બિલાડું હતું!’ વળી પાછી ચૂપકીદી! હવે, ત્રીજા અડધા કલાકે પેલા ત્રીજા જે ભાવનગરવાળા હતા તેમને પોતાનું ગામ આવી જતાં ગાડામાંથી ઊતરી જવાનું થયું. ઊતરતાં ઊતરતાં તેઓ કંટાળીને બોલ્યા વગર ન રહી શક્યા, ‘આખા રસ્તે તમે બે જણાએ બોલબોલ કરીને મારા માથાની નસો ખેંચી કાઢી!’

મારા હાસ્ય હાઈકુ- 7 ઉપરના પ્રતિભાવમાં ભભૈ આમ ખીલ્યા હતા: “ઍક ભર ઉનળાના દીવસે બપોર બાર વાગે (ચોરને કાંધે મારે એવો સમય )જાય વલીભાઇ મારંમાર ધોડતા ને વાહેં ભરતભાઇ ધોડતા ધોડતા બુમો મારે ” ઉભાર્યો વલીભાઇ. મારા સમ છે ઉભાર્યો” પણ એ તો જાય ફ્રન્ટીઅરમેલ સ્પીડે. ત્યાં વળી કોક સુરેશભાઇ જેવા સજ્જન મળી ગયા.વલીભાઇ ને ઉભા રાખી કહે ”શુ છે વલીભાઇ આમ દોડતા ક્યાં જાવ છો?”.”જાનીભાઇ આ ભરતીયા થી બચાવો મારે મોદું થાય છે ને એ કવીતા સંભળાવવા બેઠો છેઃ? “ત્યા ભરતભાઇ પણ પહોંચી ગયા .” તે તમે મને નોતી સંભળાવી, મેં સાંભળીતી ને ? હવે તમારો વારો” જાનીભાઇ ‘ વાતતો ભરતભાઈ ની સાચી છે તમારે સાંભળવી જોઇએ” મુસાભાઇ ” પણ સુરેશ્ભૈ મેં તો એને હાયકુ સંભળાવ્યું ને એ તો મને ખન્ડકાવ્ય સંભળાવે છે !”

મારે મારું બચાવનામું આ શબ્દોમાં રજૂ કરવું પડ્યું હતું : “સુરેશભાઈ, હજુ મને પૂરો સાંભળો તો ખરા! એ ખંડકાવ્ય The Late His Highness Gohel સાહેબનું કે પછી રાષ્ટ્રપિતાના જન્મ વર્ષ 1869માં જન્મેલા અને વચાળે ક્રિશ્ચીયન બની ગએલા ખંડકાવ્યપિતા મણાકાકાનું હોય તો કોણ ન સાંભળે?

પણ, ભરતભાઈ તો કહે કે મારું ખંડકાવ્ય અમારા કુટુંબનાં આબાલવૃદ્ધ સૌનું વિજયકુમાર શાહવાળું સહિયારું Remix સર્જન છે, જેમાં Twinkle Twinkle થી માંડીને ભજનની કડીઓ અને ભાનવગરના કાઠિયાવાડી ચોહરા તથા પેલું કંઈક ખંડાલાવાળું પણ ભેગું ગોઠવેલું છે.

હવે મારા વાલીડા ખાવાની દુકાનોવાળા(હોટલોવાળા) વધ્યું ઘટ્યું દહીંમાં નાખીને ‘દિલ્હી ચાટ’ જેવું રૂડું નામ આપીને આપણને ઊંચા દામે ખવડાવવા માગે તો આપણે ખાઈએ ખરા?

વળી નામ પણ કેવું? ચાટ! ગામડાંઓમાં મહેલ્લાના નાકે કૂતરાં માટેની ચાટમાં પણ Remix જ હોય છે ને!

માટે ભરત ભાઈને કહી દો કે તે તેમનાં કાવ્યો ખંડ હોય કે અખંડ હોય શેરીનાં કૂતરાંને ઘેનની શીશી સૂંઘાડીને સંભળાવે, નહિ તો પાછું તેમનું કંઠ્ય (ભસ્ય) સંગીત સાંભળવાના દહાડા આવશે હા! શું કહ્યું?”

ભભૈ વિષે ઘણું લખી તો શકાય, પણ મારે વાંચકોના ધૈર્ય અને સહનશક્તિનો પણ વિચાર કરવો પડે ને! આ લઘુલેખને થોડો કંઈ દીર્ઘ નવલકથામાં પર્રિવર્તિત કરવાનો હોય!

ભભૈ કી જૈ! ભભૈ કી જૈ! ભભૈ કી જૈ!

ધન્યવાદ.

-વલીભાઈ મુસા

ક્રમશ: 5


 

Tags: ,

(269) હાસ્ય દરબારનાં રત્નો – 3 (રત્નાંક – 3) * હરનિશ જાની

(269) હાસ્ય દરબારનાં રત્નો – 3 (રત્નાંક – 3) * હરનિશ જાની

હરનિશ જાની (3)

‘હાસ્યદરબાર’નાં નવ રત્નોની પરિચયલેખમાળામાં માનનીય શ્રી હરનિશભાઈ જાનીને રત્નાંક – 3 તરીકે આવકારતાં-ઓળખાવતાં- બિરદાવતાં-છંછેડતાં-શું શું કરતાં અને શું શું ન કરતાં- હું અકથ્ય એવી કોઈક લાગણી અનુભવી રહ્યો છું. રેલ્વેના સીંગલ ટ્રેકના જમાનાના જૂના નિયમોમાં હતું કે સામસામેની દિશાએથી આવીને કોઈ સ્ટેશને ભેગી થતી ટ્રેઈનો પૈકી મોડી આવનારી ટ્રેઈન વહેલી ઊપડે (અર્થાત્  તેને અગ્રીમતા અપાય), બસ તેવી જ રીતે    ‘હાસ્યદરબાર’માં મોડેથી દાખલ થનાર એવા મને એ બ્લોગના ધણીધોરીઓએ અગ્રીમતા આપી છે તેમ કહું તેના કરતાં એમ કહેવું વધારે યોગ્ય ગણાશે કે એ વાલીડાઓએ મને એ પ્રતિભાશાળી રત્નો સામે ભીડાવ્યો છે!

સુરેશભાઈ જાનીએ પોતાના બ્લોગ ઉપર પુસ્તક પરિચય શ્રેણી હેઠળ હરનિશભાઈના હાસ્યગ્રંથ “સુશીલા” વિષે બે શબ્દો (પહેલા અને છેલ્લાને જ ગણીએ તો!) લખતાં તેમના વિષેનો આછેરો પરિચય આપ્યો છે. વળી એ જ બ્લોગ ઉપર પ્રતિભાપરિચય વિભાગે હરનિશભાઈએ પોતે જ હાસ્યની છોળો ઉડાડતા પોતાના જ શબ્દોમાં પોતાનો પરિચય આપ્યો હોઈ તેમના પરિચય વિષે મારે વિશેષ કશું કહેવાપણું રહેતું નથી. આમ છતાંય “હાસ્યદરબાર”ના પરિપ્રેક્ષ્યમાં અને મારા તેમની સાથેના અંગત પરિચયના ભાગરૂપે આવડે તેવું લખવાનો પ્રયત્ન કરું છું અને આશા રાખું છું કે આપ સૌ વાંચકો પણ યથાશક્તિ હસી લેવા કે આ લખાણને હસી કાઢવા પ્રયત્ન કરશો.

એક શહેરની દરજીગલીમાંના દરજીભાઈઓએ પોતપોતાની દુકાને પાટિયાંના ચિતરામણમાં ‘શહેરનો શ્રેષ્ઠ દરજી’, ‘તાલુકા-જિલ્લા-રાજ્ય-દેશ-દુનિયાનો શ્રેષ દરજી’ જેવાં સુત્રો લખાવેલાં; પણ ગલીના છેડેના એક ખૂણામાંના એક દરજીભાઈએ સાવ નમ્ર ભાવે લખાવ્યું હતું કે ‘આ ગલીનો શ્રેષ્ઠ દરજી!’. કોઈ નોબલ પ્રાઈઝ વિજેતાનું છોકરડાંઓ દ્વારા પેન્સિલ, રબર કે કંપાસ બોક્ષ જેવાં ઈનામો થકી બહુમાન કરવામાં આવે તો તેમાં જરાય અજુગતું એટલા માટે નથી કે તેમાં ભાવ(હૃદયના)નું મહત્વ છે; નહિ કે વસ્તુના ભાવ(કિંમત)નું! પોતાના પિતાના નામે નામ એવા પ્રથમ ‘સુધન’ હાસ્યપુસ્તકે અને માતાના નામે નામ એવા દ્વિતીય ‘સુશીલા’ હાસ્યપુસ્તકે સાહિત્યજગતમાં હાસ્યલેખક અને હાસ્યકાર તરીકે જેમની ધજા ફરકતી હોય, તેવા હાસ્યસમ્રાટ એવા હરનિશભાઈ જાનીને  ‘હાસ્યદરબાર’ જેવા ક્ષુલ્લક બ્લોગડાના દરબારી રત્ન તરીકે સન્માનવા કે ઓળખાવવા એ ‘અહો વૈચિત્ર્યમ્!’ જેવું લાગશે, પણ ‘ભાવ’ભાવે વિચારતાં આ ચેષ્ટા યથોચિત ગણાશે.

‘હાસ્યદરબાર’ બ્લોગ ઉપર ‘પ્યાર-તકરાર’ લઈને હરનિશભાઈ આવ્યા અને મેં મારા પ્રતિભાવ દ્વારા ઉભય(કૃતિ અને કર્તા)ને પોખીને તેમનું સામૈયું કર્યું. આમ અમે બંને દ્વિપગાં સામાજિક પ્રાણીઓ એકબીજાના પરિચયમાં આવ્યાં. આગળ સમય જતાં અમે ગુણાનુબંધના ચુંબકે એકબીજા પ્રતિ ખેંચાતા રહ્યા. મારા હૃદયની બાયપાસ સર્જરી ટાણે તેમણે પોતાનો ‘એક દિલ સો અફસાને’ હાસ્યલેખ મને મોકલી આપ્યો, જે મારા માટે હાસ્યથેરાપી બનવાથી  હું સર્જરી માટે માનસિક રીતે તૈયાર થયો. તાજેતરના મારા અમેરિકાના પ્રવાસ દરમિયાન હરનિશભાઈએ મને જાણ કરી હતી કે હું તેમનાથી ક્યાંક નજીકમાં હોઉં તો તેઓ તેમનાં શ્રીમતીજી સાથે મને મળવા આવી શકે. મારા સુજ્ઞ વાંચકોએ હવે જાતે જ નક્કી કરી લેવું પડશે કે હરનિશભાઈની મને રૂબરૂ મળવાની અદમ્ય ઈચ્છા એ શું બતાવે છે – અમારી વચ્ચેનો પ્યાર કે પછી તકરાર!

સુરેશભાઈ જાની તેમના વિષે લખે છે કે તેમના લેખોમાં વ્યંગ જરૂર છે, પણ ક્યાંય કડવાશ નથી! હાસ્યલેખકે કે હાસ્યકારે મીઠડા બનવું જ પડે, અન્યથા દિવસરાત કમાન્ડો સાથે ફરવું પોષાય નહિ!  જો કે જ્યોતીન્દ્ર દવેની સરખામણીએ હરનિશભાઈ અલમસ્ત લાગતા હોઈ કોઈકવાર કમાન્ડો જ પિટાતા હોય તો તેમને બચાવવા માટે તેઓશ્રી સક્ષમ સાબિત થઈ શકે!

‘હાસ્યદરબાર’ની આવરદાને અવલોકતાં જાણવા મળે છે કે હરનિશભાઈએ પ્રસંગોપાત નાનામોટા પોતાના યોગદાન દ્વારા બ્લોગની બહોળી પ્રસિદ્ધિ માટે તેને લાભ પહોંચાડ્યો છે; જે સામાન્ય રીતે શક્ય બને નહિ, કેમકે કોઈ સાગરખેડુ ખાબોચિયામાં કાગળની હોડીઓ તરતી મૂકે નહિ! મોટા ગજાના હાસ્યલેખકનું નાનાઓ સાથે ભળી જવું એ તેમની નાનમ નહિ, પણ મોટપ છે. ‘હાસ્યદરબાર’ ઉપર તેમનાં હાસ્યપુસ્તકોમાંના કેટલાક ધર્મ, લગ્ન અને ધંધાકીય જાહેરાતો વિષેના ચમકારા જો કોઈએ માણવા હોય તો તેમણે તે બ્લોગ ઉપર જઈ ‘હરનિશ જાની’ શબ્દોએ ‘શોધ’ આદરવી પડે! ક્યાંક વળી આ મહાશય અંગ્રેજીમાં કોઈક Jokes મોકલી આપે, તો વળી “ગોલ્ડન એઈજ” જેવી પોતાની કોઈ હાસ્યકવિતા દ્વારા વાંચકોને તેમની અનિચ્છા છતાંય હસવાની ફરજ પાડે!

આ લઘુ પરિચયલેખને આટોપવા પહેલાં ‘હાસ્યદરબાર’ ઉપરના હરનિશભાઈના હાસ્યલેખ ‘જાગો સોનેવાલો’માંના મારા પ્રતિભાવને ભાવપૂર્વક એટલા માટે અહીં રજૂ કરું છું કે તેઓશ્રીને પોતાના હાસ્યગ્રંથ ‘સુશીલા’ સબબે ‘જ્યોતીન્દ્ર હ. દવે પારિતિષિક’ થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા તે બદલ તેમાં મેં મારો એક વિચાર પ્રદર્શિત કર્યો હતો :

“જ્યોતીન્દ્ર હ. દવેને ‘રણજીતરામ સુવર્ણચંદ્રક’ મળેલો. ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદે વળી ‘જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક’થી તમને સન્માનિત કર્યા. આ સિલસિલો આગળ વધતો રહે તો કેવું સારું! શુભેચ્છા પાઠવું છું અને અપેક્ષા સેવું છું કે હાસ્ય સાહિત્યને તમારા તરફથી હજુ પણ વધુને વધુ યોગદાન મળતું રહે કે જેથી ‘હરનિશ જાની પારિતોષિક’ ની ઘોષણા જલદી થાય!”

મારા ઉપરોક્ત વિચાર અને મનોભાવને શ્રી હરનિશભાઈ નીચેના શબ્દોમાં આવકારે છે, જેને લઈને હાલ પૂરતો તો હું મારી જાતને મનાવું છું એ રીતે જાણે કે મને ‘હરનિશ જાની પારિતોષિક’ થી ખુદ હરનિશભાઈએ નવાજી દીધો છે! તેમના શબ્દો આ પ્રમાણે છે :

“વલીભાઇ, તમે તો સિક્સર મારી! આવા અભિનંદન તો તમે જ આપી શકો અને આ એક અનોખા અભિનંદન ગણાય! પરંતુ તમે મને એક નવી દૃષ્ટિ બક્ષી છે. આવો વિચાર મને કદી નથી આવ્યો. આજે ને આજે પત્ની અને બાળકોને આ આઇડિયા આપીશ કે જેથી ‘હરનિશ જાની સુવર્ણચંદ્રક’ મારા ગયા પછી યોગ્ય વ્યક્તિને મળે. જુઓ, મારામાં આ વિચારના પ્રણેતા વલીભાઇ મુસા છે. એટલે આમ અચાનક જ આપ આવા નેક કામમાં ભાગીદાર બનશો. જોયું! ભગવાન કેવી કેવી રીતે કામ કરે છે! હવે તબિયત કેમ છે-ઓપરેશન પછી દસ વરસ જુવાન થઈ ગયા ને!”

સમાપને, શ્રી હરનિશભાઈ જાની અને મારા સંયુક્ત નિવેદને અંગ્રેજીમાં અને લોકજીભે ચવાઈ ગએલા સુત્ર ‘Laugh and grow fat!’ને આપ સૌ વાંચકોને પુન: યાદ અપાવીને વિરમું છું.

હાસ્ય હો!

– વલીભાઈ મુસા

ક્રમશ: 4

 

Tags: ,

(262) હાસ્ય દરબારનાં રત્નો – 2 (રત્નાંક – 2) * સુરેશ જાની

સુરદા (2)

આમ તો મારી દૃષ્ટિએ આ રત્નની ઓળખાણ આપવી એ ગહન ખાણ ખોદવા જેવું દુષ્કર કામ છે. ગુજરાતી બ્લોગ જગતમાં ‘દાદા’ના હુલામણા નામે ઓળખાતા આ ઈસમને ઓળખાવવા એટલે રંગ પૂરેલા ચિત્રમાં ફરી રંગ થથેડીને તેને ખરડવા અને બગાડવા બરાબર છે. પરંતુ આપણે હાસ્ય દરબારના સંદર્ભે આ શ્રીમાનને ઓળખવાના હોઈ પ્રથમ તો જણાવી દઉં કે તેઓશ્રી ‘ગદ્યસૂર’ નામે મુખ્ય બ્લોગ ઉપર ડઝનબંધ અન્ય બ્લોગ ધરાવે છે. આ બધામાં ‘હાસ્ય દરબાર’ને તેમણે મિત્રધર્મે પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડ્યું છે, જેના રણીધણી, તંત્રી, મંત્રી, સંત્રી જે ગણો તે છે શ્રીમાન રાત્રિ કે જેમને પહેલા રત્ન તરીકે આપણે અગાઉના લેખમાં ઓળખી લીધા છે. મારા પોતાના બ્લોગ ઉપરના એ જ લેખમાં સુરેશભાઈ કોમેન્ટ બોક્ષમાં મને લખે છે :

“આગલા અંકમાં નંબર બે – સુરદા હશે , એમ માની એની બરાબર ફિલમ ઊતારવા વિનંતી. (ટેક્નીકલર, સિનેમાસ્કોપ, બને તો થ્રી ડી)”

તો વળી મારે જવાબમાં આમ લખવું પડ્યું છે કે “હવે વાત રહી તમારી ફિલ્મ ઊતારવાની! 70 mm જ ઊતરશે, જે બેનહર, ટેન કમાન્ડમેન્ટ્સ, ક્લિયોપેટ્રા, ટાઈટેનિકની હરોળમાં આવશે.”

જે માણસ સામેથી પોતાની બરાબરની ફિલ્મ ઊતરાવવા માગતો હોય તે માણસ હસવા હસાવવાની બાબતે કેવો ઝિંદાદિલ હોઈ શકે તે આપ સૌ વાંચકો કલ્પી શકો છો. કોઈક ગુજરાતી કાવ્યમાંની કોઈક પંક્તિમાંના કોઈકના ચરિત્રચિત્રણમાંના ‘ધરાશા ધીરગંભીર, વ્યોમશા વિપુલાત્મ છો’ એવા શબ્દોને અહીં હું જરા જુદી રીતે રમાડતાં સુરદાને કહું છું કે ‘મહિષશા ધીરગંભીર, હિપોપોટેમસશા વિપુલાત્મ છો’.

દેવો અને દાનવોએ મળીને વિરાટ વલોણા વડે સમુદ્રને વલોવ્યો, જેમાંથી ચૌદ રત્નો પ્રાપ્ત થયાં અને જે પૈકીનું ચૌદમા ક્રમે આવતું રત્ન અમૃત ગણાય છે. આ અમૃતની પ્રાપ્તિ માટે દેવ અને દાનવો વચ્ચે મારામારી થતી અને તેથી જ ‘માર’ કે ‘પ્રહાર’ માટે રૂઢિપ્રયોગમાં ‘ચૌદમું રતન’ પ્રયોજાય છે. અમારી વિદ્યાર્થી અવસ્થામાં ગુરુજનો ચૌદમા રતનનો ચમત્કાર બતાવીને ભણાવતા. સુરેશભાઈની પાસે વિવિધ વિષયોનું જ્ઞાન હોવું એ બતાવી આપે છે કે તેઓશ્રી કોઈપણ વિષયના શિક્ષકના ચૌદમા રતનથી વંચિત રહ્યા નહિ હોય!!!

આજે એ જ ચૌદમા રતનના પ્રતાપે તેઓશ્રી હાસ્ય દરબારનાં રત્નો પૈકી દ્વિતીય ક્રમે આવીને ‘ભાભીકી ચૂડીયા’ ફિલ્મના મશહુર ગીતના ‘જ્યોતિ કલશ છલકે’ શબ્દો પ્રમાણે અહીં ચળકી કે છલકી રહ્યા છે. આ લીટી લખાય છે ત્યારે જોગાનુજોગ તો જૂઓ કે સુરેશભાઈનાં અર્ધાંગિનીનું નામ ‘જ્યોતિ’ છે. ‘કળશ’ એટલે ‘લોટો’ થાય અને ‘મંદિરનો ઘુમ્મટ’ પણ થાય. ‘ઘુમ્મટ’ એટલે ‘ઊંધો વિશાળ લોટો’. ઊંધો લોટો ઊંધા માથે ચૂપચાપ સ્થિર પડ્યો રહે, પણ એ સીધો હોય તો ગમે તે દિશા તરફ ગબડી જાય. અસ્થિર વિચારોવાળા માણસને ‘પીઠિકા(!) વગરના લોટા’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ફકરો Absurd શૈલી તરફ સરકી ગયો હોઈ કોઈએ સુરેશભાઈ વિષે આ કે તે સમજવાના બદલે તેટલું જ સમજી લેવાનું કે તેઓ રબર જેવા સ્થિતિસ્થાપક છે, ગમે ત્યાં ગોઠવાઈ જાય, ગમે તે સાથે ભળી જાય, ગમે તે ખાઈ લે; પણ, હા, ગમે તે પાણી ન પીએ! આ એક એવું ઊંટ છે કે જે પેલા ચોપગા ઊંટની જેમ પેટમાં અનામત પાણીની કોથળી રાખે નહિ, પણ જગજાહેર પોતાની સાથે બોટલ જ રાખે, જેને ‘ગંગાજળ’ અને ‘આબે ઝમઝમ’ તરીકે ઓળખાવીને સાચા અર્થમાં યજમાનોને પોતાની ધર્મનિરપેક્ષતાની પ્રતીતિ કરાવે.

હું મારા સ્વાનુભવથી વાંચકો સામે એક પડકાર ફેંકુ છું કે કાચા, શેકેલા કે તળેલા પાપડના જરૂર મુજબના ટુકડા કરીને પોતાના ગાલો ઉપર શેલો ટેપથી ચીપકાવી દીધા પછીથી હાસ્ય દરબાર ઉપર જઈને સુરેશભાઈ જાનીને હેલ્મેટધારી સુભટના સ્વાંગે જૂએ અને સાબિત કરી આપે કે હસવાના કારણે વિસ્તાર પામતા પોતાના ગાલોના સ્નાયુઓ થકી પેલા પાપડખંડો ચડચડાટ કરતા નથી કે હજુ પણ તેથીય નાના ખંડોમાં વિભાજિત પણ થતા નથી! ફિલમ ઊતારવા અંગેની ઉપરોક્ત એ જ કોમેન્ટમાં પોતે આમ લખે છે: “નવ રત્નોના પરિચયનો આ પ્રયત્ન રત્નોને તો ગમે જ ને! પણ તકલીફ એ છે કે આમાંના કોઈ બિરબલ જેવા ચતુર નથી કે ટોડરમલ જેવા હિસાબનીશ નથી અને તાનસેન જેવા ધુરંધર સંગીતકાર પણ નથી! માળા બધા જોકરીયા!!”

સુરદા ભલે એમ લખતા હોય કે ‘માળા બધા જોકરીયા!’, પણ હું તો અકબર બાદશાહનાં નવ રત્નોની વાતને અભરાઈએ ચઢાવીને કહું છું કે પેલાં સમુદ્રમંથનવાળાં ચૌદ રત્નોની ખાસિયતો ધરાવતા મારા મતે આ બધા હાસ્યદરબારના રતનિયાઓ છે! હા, એટલું ખરું કે તેઓમાંનો કોઈ ટાટા નથી કે વરલી મટકાવાળો ખત્રી નથી! હાસ્ય દરબારનાં આ અણમોલ રત્નોમાં કોઈ અમૃત જેવા મીઠાબોલા, તો કોઈ વળી મહેમાન બનીને આવે તો યજમાન માટે ઐરાવત નામે ધોળા હાથી સમાન બની રહે! કોઈક કલ્પવૃક્ષ કે કામધેનુની જેમ માગો તે આપી દેવાવાળા છે, તો કોઈક વળી રાત્રિ જેવા ધન્વન્તરી પણ છે. કોઈ માતેલા વૃષ (આખલા) જેવા બળિયા, તો વળી મોટા ભાગના ‘બળદિયા રળે અને ઘોડાં ખાય’ ઉક્તિ પ્રમાણે છોકરાં રળતાં હોય અને પોતે નિવૃત જીવને ઉચ્ચૈશ્રવા ઘોડા બનીને હણહણાટીઓ બોલાવતા હોય અને ઊભા ઊભા ખાતા હોય1 અહીં ચૌદે ચૌદ રત્નોનો નામોલ્લેખ કરવો એ હું જરૂરી ગણતો નથી, પણ મારે એટલું તો કહેવું પડશે કે લગભગ બધાંય રત્નો લક્ષ્મીનંદન તો છે જ અને એટલું જ નહિ, તેઓ બીજના ચંદ્રની જેમ ઉત્તરોત્તર સુખસમૃદ્ધિમાં વૃદ્ધિ કરતાં કરતાં પૂનમનો ચંદ્ર થવા ભણી ઉર્ધ્વ ગતિ કરી રહ્યાં છે. કેટલાંક રત્નોની પત્નીઓ ભલે અપ્સરીઓ (પાણીમાં સરનારી અર્થાત્ તરનારી સ્ત્રીઓ) ન હોય, પણ મોટા ભાગના ભાયડાઓ અપ્સરા(!) એટલે કે સ્વીમીંગ પુલોમાં પાણીમાં સરકનારા કે તરનારા (એક મારા પોતાના અપવાદ સિવાય) તો છે જ!

દેવાંગ વિભાકરે સુરદાશ્રીને પોતાના ઈન્ટરવ્યુમાં એટલા બધા ચગાવ્યા છે કે તેમની જગ્યાએ મારા જેવો કોઈ હોય તો ફૂલીને ફાળકો થઈ જાય, પણ આ તો સ્થિતપ્રજ્ઞ માણસ! જીવનના ઉત્તરાર્ધે જેમણે “Live this moment Powerfully” ને પોતાનો મુદ્રાલેખ કે જીવનમંત્ર બનાવ્યો છે, તેવા આ નાના છોકરા જેવા રમતિયાળ માણસ મારા ગામની મુલાકાતે આવે છે અને નાનાં ભુલકાંઓ ભેગા બેસી જઈને પેપર આર્ટ દ્વારા ઓરોગામીનો કલાકસબ પોતે બતાવે છે. ગુજરાતીના લગભગ તમામ સાહિત્યપ્રકાર ઉપર હાથ અજમાવી ચુકેલા આ માણસને પુસ્તકપ્રકાશન દ્વારા સંસ્કૃત વિદ્વાન મમ્મટે દર્શાવેલાં સાહિત્યસર્જનનાં પ્રયોજનો પૈકી યશપ્રાપ્તિ કે ધંનપ્રાપ્તિની જરાય લાલસા નથી. થોડીક ઈ-બુક્સ બનાવીને, તેમને કોમ્પ્યુટર સાથેના પ્રિન્ટર ઉપર એક માસ્ટર કોપી છપાવ્યા પછી ઝેરોક્ષ દ્વારા માંડ ડઝનેક પ્રતો બનાવડાવી ખાસ મિત્રોમાં નજરાણા રૂપે વહેંચે છે. અમે બંને એક જ બેલીનાં ધોતિયાં હોઈએ તેમ ભાઈ સુરદા મારાં સર્જનોની પણ ઈ-બુક્સ બનાવી આપવાની તેમના માટે સરળ, પણ મારા માટે કપરી એવી કામગીરી બજાવી આપવાની તત્પરતા બતાવીને ‘વિલિયમનાં હાસ્ય હાઈકુ’ નું શુભ મુહુર્ત કરીને એકી સાથે ત્રણ બ્લોગ (William’s Tales, ગદ્યસૂર અને હાસ્યદરબાર) ઉપર તેને પ્રદર્શિત કરી છે; જેમ કોઈ ચલચિત્રના નિર્માતા એક સાથે અનેક થિયેટરમાં ચલચિત્રને Launch કરે, બસ તેવી જ રીતે!

બ્લોગર તરીકેની આચારસંહિતા મુજબ લેખની લક્ષ્મણરેખા (કદમર્યાદા) આવી ગઈ હોઈ શ્રી સુરેશભાઈ જાની વિષેના આ પરિચયલેખથી મને રતીભાર સંતોષ ન થયો હોવા છતાં, મારે તેમને ખેંચવા જોઈએ તેટલા તેમને કાંટાઓમાં ન ખેંચ્યા હોવા છતાં, 70 mm તો શું 8.75 mmની પણ ફિલ્મ ન ઊતરી હોવા છતાં અમારી મિત્રતાના પ્રારંભે મેં તેમને 4.375 mmની ઊતારેલી ફિલ્મનો ઉલ્લેખ કરીને અહીંથી ચાર્લ્સ ડાર્વિનવાળી ઊભી પૂંછડીએ ભાગી જઈશ. મેં તેમને મેઈલ કરીને પૂછ્યું હતું કે તમને તમારા પેલા બે મિત્રો જહોન અને જનાર્દન મળે છે કે નહિ? અમારો નવોનવો પરિચય એટલે તેમને બિચારાને કલ્પના પણ ક્યાથી આવે કે આ મશ્કરીખોર માણસ તેમની ઉપરના માપવાળી કચકડાની પટ્ટી ઊતારી રહ્યો છે. તેમણે ગંભીરતાપૂર્વક યાદ કરીને લખ્યું હતું કે ‘ઘણા સમય પહેલાં કોઈક જનાર્દન સાથે મારે આછોપાતળો પરિચય તો હતો, પણ તમે કયા જહોનની વાત કરો છો?’ મેં જવાબમાં લખ્યું હતું કે “પેલા ફિલ્મી ગીત – ‘જહોન, જાની, જનાર્દન; રમ્પમ, પપ્પમ, પમ્પ’ વાળા જહોન – વળી બીજા કોણ?” મને એ વખતે જોડામાં કાંકરો ચૂંભે તેમ મારી એ હરકત મને મારા દિલમાં ચૂંભી હતી કે નવાસવા પરિચયમાં મારે આમ કરવું જોઈતું ન હતું!’

પણ આજે તો ગર્વભેર એટલું કહીને વિરમું છું કે અમને બંનેને એકબીજાની ગમે તે કદની ફિલ્મ ઊતારવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે; ભૂતકાળમાં અમે એકબીજાની ઘણી ફિલ્મો ઊતારી છે, હાલમાં ઊતારી રહ્યા છીએ અને ભવિષ્યે ઊતારતા રહીશું.

‘જય હો’ તો સૌ કોઈ કહે; પણ, હું તો ‘પરાજય હો!’ કહીશ એ સઘળા નકારાત્મક સંવેગોને કે જે ઉમદા માનવજીવનને વિષાદમય બનાવે છે.

-વલીભાઈ મુસા

ક્રમશ: 3


 

Tags: ,

(261) હાસ્ય દરબારનાં રત્નો – 1 (રત્નાંક – 1) * રાજેન્દ્ર ત્રિવેદી

(261) હાસ્ય દરબારનાં રત્નો – 1 (રત્નાંક – 1) * રાજેન્દ્ર ત્રિવેદી

પ્રારંભિક :

આ અગાઉ ‘કલારત્નયુગ્મની કલાકમાલ’ ના ત્રણેય ભાગોમાં આપણે 10 A અને 10 B ક્રમે આવતાં હાસ્ય દરબારનાં રત્નો (Mr. Liar & Mr. Lawyer)ની કલાકમાલના સાક્ષી બન્યા. કેટલાક હાદજનોની પુનરાવર્તિત વિનંતી રહી કે હાસ્ય દરબારનાં મૂળ નવ રત્નો વિષેની RTI હેઠળ માહિતી પૂરી પાડવામાં આવે. આ અંગે હાસ્ય દરબારના પ્રવક્તા તરીકે સૌ કોઈને જણાવવાની મારી ફરજ થાય છે કે આ પ્રકારની માહિતી RTI હેઠળ આવી શકે નહિ. કોઈના અંગત જીવન અંગેની માહિતી હાદના પ્લેટફોર્મ ઉપરથી આપી શકાય નહિ. હા, એટલું બની શકે કે હાસ્ય દરબારને સંલગ્ન તેમના વિષેની કોઈ માહિતી હોય તો તેમની પૂર્વ મંજૂરીથી જરૂર આપી શકાય.

નવ રત્ન પરિચય :

‘હું 15મી ઓગસ્ટ, 2010 પહેલાં હું બકરાંની જેમ તમાકુવાળાં પાન ચાવવાનું અક્કલ વગરનું કામ કરતો હતો, ત્યારે કોઈક વાર મારા દુકાનદારને જર્દા તમાકુ ઉપરાંત નવ રત્ન કિમામની સળી ચોપડવાનું કહેતો હતો.’ મારા અમેરિકા સ્થિત મિત્ર સુરદા Remote Link થી મારા કોમ્પ્યુટર સાથે જોડાએલા હોઈ મારા ‘નવ રત્ન પરિચય’ના થોડાક શરૂઆતના લખાણને જોઈને મને તરત જ ફોન જોડીને સટપટાવે છે આ શબ્દોમાં, ‘વલદા તમે તો નવ રત્ન કિમામની Track ઉપર ઊપડ્યા છો! ભલા માણસ, હાદનાં નવ રત્નનો પરિચય આપવાનો છે! અડધી રાત થઈ છે અને જો ઊંઘ આવતી હોય તો થોડોક આરામ કરીને પછી લખજો!’

‘Sorry, Sorry! આભાર, સુરદા’, મેં કહ્યું.

તો સીધા પાટે આવતાં હાસ્ય દરબારનાં નવ રત્નોની પ્રથમ તો યાદી આપી દઉં. તો આ છે હાસ્ય દરબારનાં નવ રત્નો : –

(1) રાત્રિ = ડો. રાજેન્દ્ર ત્રિવેદી (2) સુરદા = સુરેશભાઈ જાની (3) હજા = હરનીશ જાની (4) ભભૈ = ભરતભૈ પંડ્યા (5) ચીમન પટેલ ‘ચમન’ (6) મહેન્દ્ર (એન્ડ મહેન્દ્ર!) શાહ (7) કાસીમ અબ્બાસ Black Banyan-વાળા (8) બહેનશ્રી પ્રગ્ના/પ્રજ્ઞા/પ્રગ્નાજુ વ્યાસ (9) વલદા = વલીભાઈ મુસા

નોંધ : – વલદાએ વલદાનું નામ છેલ્લે આપ્યું છે! શું વિવેક (ઓબેરોય!) ખાતર? ના, ભાઈ ના! મિસીસ વલદાનું નામ LV હોઈ વિદેશોની ખબર નથી, પણ ભારતની યાત્રાળુ/માલવાહક એવી સઘળી ટ્રેઈનના છેલ્લા ડબ્બા ભારત સરકારે ‘LV के नाम’ કરી દીધા હોઈ તેમના માન-ખાન-પાન-સન્માનમાં વલદાએ અહીં પોતાનું નામ મનમાં પેલાં આઠેય જણને લખનવી નજાકતે ‘पहले आप, पहले आप’ કહીને છેલ્લે રાખ્યું છે!

રાત્રિ (1)

‘કલારત્નયુગ્મની કલાકમાલ’માં પરોક્ષ રીતે ચરિત્રચિત્રણ પામેલા હાસ્યદરબારના આ મહાનુભાવ ભલાભોળા, ધીરગંભીર અને સેવાના ભેખધારી છે. તેઓશ્રી પોતે અને તેમનાં ધર્મપત્ની ગીતાબેન બોસ્ટન (અમેરિકા) ખાતે ડોક્ટર છે. આપ સૌ વાંચકોને યાદ અપાવું તો માધ્યમિક શિક્ષણકાળ દરમિયાન અમેરિકાના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ પ્રકરણે બોસ્ટન ટી પાર્ટી વિષે વાંચ્યું હશે, એ જ આ બોસ્ટન! શ્રી રાજેન્દ્રભાઈ અમદાવાદી હોવા છતાં તમે બોસ્ટન ખાતે તેમના મહેમાન થશો તો અડધી ચાની પાર્ટીના બદલે પૂરી લન્ચ કે ડિનર પાર્ટી માણશો તેની ખોંખારો ખાઈને હું ખાત્રી આપું છું. હું મારી પોતાની પીઠ થાબડતાં કહું છું કે મિ. વલદાના મિત્રો જેવા તેવા ન હોય!

શ્રી સુરદા (સુરેશભાઈ જાની) અને પોતે અમદાવાદ ખાતે કોલેજકાળના મિત્રો હતા. મિત્રાચારીનાં મૂળિયાં ત્યાં નંખાએલાં પણ તેનું વટવૃક્ષ તો અમેરિકા ખાતે છેલ્લાં દસ વર્ષમાં બ્લોગ માધ્યમે વિસ્તર્યું. મિ. સુરદાએ પોતાના બ્લોગ ઉપર રાત્રિને ‘હાસ્ય દરબાર’ થકી સમાવી લીધા. રાત્રિના વર્ડપ્રેસના આ બ્લોગના Id માં ધવલરાજગીરા તેમનો જ બનાવેલો એવો સંયુક્ત શબ્દ છે, જેમાં પોતાનાં કુટુંબીજનોના નામોનો સમાવેશ થયો છે. અંધજનમંડળ, વસ્ત્રાપુર, અમદાવાદના સક્રીય ટ્રસ્ટી એવા ડો. રાજેન્દ્ર ત્રિવેદી અમેરિકા બેઠે સંસ્થા માટે ફંડ મેળવી આપવાનું ઉમદા કાર્ય કરી રહ્યા છે. તેમની પ્રેરણાથી જ મારા વતન કાણોદરમાંથી અંધજન મંડળ માટે રોકડ દાન ઉપરાંત ચેરિટી શોપ માટેની એક ટ્રક લોડ જેટલી સામગી પણ પહોંચાડવામાં આવી હતી.

મારી પોતાની બાયપાસ સર્જરી વખતે આ ડોક્ટર યુગલે સંયુક્ત રીતે મેઈલ દ્વારા શુભાશિષ પાઠવી હતી. પોતે ન્યુરો ફિઝિશ્યન હોવા છતાં તેમના દર્દે તેમની શરમ ન ભરી અને તાજેતરમાં તેમની સફળ બ્રેઈન સર્જરી થઈ ત્યારે તેમના ચાહકો દ્વારા ચોદિશાએથી તેમના પરત્વે શુભ લાગણીઓ વ્યક્ત થઈ હતી.

હાસ્યદરબારના સંદર્ભે તેમના યોગદાન વિષે એટલું કહી શકાય કે પોતે આ બ્લોગનું તંત્રીપદ તો સંભાળે છે જ, પણ સાથેસાથે પ્રસંગોપાત પોતાના તરફથી હાસ્યને નિરૂપતી અંગ્રેજી/ગુજરાતી/હિંદીમાં વિષય સામગ્રી પણ આપે છે. ત્રણ લાખ નજીકના વાંચકોના આંકડે આવી પહોંચેલો આ બ્લોગ ઈન્ડીબ્લોગર ગુણાંક 80 આસપાસે જ રહે છે, જે તેની સફળતા અને તેની ગુણવત્તાની સ્થિરતાને સૂચવે છે. આ ગુણાંક (Rank) તમામ ભારતીય બ્લોગો પૈકીમાં આવતો હોઈ તેની સિદ્ધિને નાનીસૂની ન ગણાય.

– વલીભાઈ મુસા

ક્રમશ: (2)


 

Tags: ,

(258) બેલગામ તરંગતુરંગ – જવલ્લે જ’ આવા લેખ (4)

(258) બેલગામ તરંગતુરંગ – જવલ્લે જ’ આવા લેખ (4)

‘તમે ઓલરાઉન્ડર સાહિત્યકાર જેવા લાગો છો, તો પછી ગઝલ ઉપર તમારો હાથ કેમ અજમાવતા નથી?’

‘કોઈને ખંખેરવાનો હોય તો હાથ અજમાવવાનું કહેવાય, ભલા માણસ! બિચારી ગઝલ તો સાવ નાજુક કહેવાય અને તેને રૂની પૂણીનો પ્રહાર પણ ભારે પડે!’

‘તમારી સાથે જ્યારે પણ કંઈ વાત કરવાનું બને છે, ત્યારે પેલા સંસ્કૃતના પંડિત કુન્તકનો આત્મા ક્યાંકથી તમારામાં પ્રવેશી જતો હોય છે અને તમે વક્રોક્તિ કર્યા સિવાય રહેતા નથી! તમને સીધું બોલવું ફાવતું નથી કે પછી મારી સાથે જ આમ કરો છો?’

‘જે સમજવું હોય તે તમે સમજી શકો છો, પણ એક વાત હાલ હું સીધેસીધી કહેવા માગું છું કે આપણે આપણી વચ્ચેના આટલે સુધીના સંવાદથી સંતુષ્ટ થઈને છૂટા પડીએ તો!’

‘ઓચિંતાનું એમ કેમ? કોઈ કામ આવી પડ્યું કે શું?’

‘તમે વાતવાતમાં મને કામ આપી દીધું છે, કંઈક લખવાનું! શું લખવાનું તેની મને ખબર નથી, પણ જે લખાય તે ખરું! વળી લખનારને જ જ્યારે પોતાના લખાણના સાહિત્યપ્રકારની ખબર ન હોય, ત્યારે બિચારા વિવેચકો તો એ સાહિત્યપ્રકાર શોધવા માટે પોતાનાં માથાં એવાં તો ખંજવાળશે કે તેમના બાલ ખરી જશે અને ટાલ પડી જશે! વળી એથીય આગળ એમ કહી શકાય કે ઈસુ ખ્રિસ્તે વદ્યસ્તંભ ઉપરથી ઈશ્વરને આખરી પ્રાર્થનામાં કહ્યું હતું કે હે ઈશ્વર, આ લોકોને તું માફ કરી દેજે કેમ કે તેમને એ ખબર જ નથી કે તેઓ શું કરી રહ્યા છે; બસ તેવી જ રીતે કોઈક વિદ્વાન વિવેચકને સરસ્વતીદેવીને એમ વીનવવું પડે કે હે દેવી આ લેખકને અને તેના જેવા અન્યોને માફ કરી દેજે કેમ કે તેઓ બિચારાઓને ખબર જ નથી કે તેઓ શું લખી રહ્યા છે!’

‘તમે આપણે છૂટા પડવું જોઈએ તેવી વાત કરી, પણ મારા પક્ષે એક વાત કહીને જ હું છૂટો પડીશ. તમે કંઈક લખવા જઈ રહ્યા છો ત્યારે હું એટલું જ કહીશ કે તમે કંઈક પ્રયોગશીલ લખવા જઈ રહ્યા છો, પેલા સાહિત્યકાર મધુ રાયની ‘હાર્મોનિકા’ જેવું જ, ખરું કે નહિ! તેમણે સાવ સાદા શબ્દોમાં ‘હાર્મોનિકા’ને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે કે ‘હાર્મોનિકા’ એ કાનથી વાંચવાની કૃતિ છે. તમે જે કોઈ ‘ઇકા’ જેવું પ્રયોગશીલ લખવા જઈ રહ્યા છો તેની કોઈ ખાસ ખાસિયત ખરી?’

‘હા, કેમ નહિ! મારા આ કૃતિના શીર્ષકમાં જ મેં જણાવી દીધું છે કે અહીંનું મારું પ્રસ્તુતીકરણ બે-લગામ છે; મહારાષ્ટ્રનું પેલું ‘બેલગામ’ નહિ, પણ લગામ વગરના તુરંગ અર્થાત્ ઘોડા જેવું અને એ ઘોડો પણ તરંગરૂપી ઘોડો, મન ફાવે તેમ કૂદ્યા કરતો સ્વચ્છંદી ઘોડો! સાવ અર્થશૂન્ય અને લક્ષવિહીન કૃતિ કે જેને દિમાગ વેગળું મૂકીને જ વાંચી શકાય! હવે, આપ જરા મને વેગળો મૂકશો, તો જ હું મારું આજનું કંઈક ‘ઇકા’ લખી શકીશ! ધન્યવાદ.’

* * * * *

ગઝલની વાત છેડાઈ અને ગો. મા. ત્રિપાઠીની ‘સરસ્વતીચન્દ્ર’ ની યાદ તાજી થઈ. વચ્ચે વચ્ચે કેવી મજાની ભાવ ટપકતી સીધીસાદી ગઝલો આવે અને આપણે ભાવવિભોર બનીને આપણી પાંપણોને ભીની થવા દઈએ! સરસ્વતીચન્દ્રના મુખે મુકાએલા કે તેના દિલે અનુભવેલા આ સરળ શબ્દો ‘સુખી હું તેથી કોને શું, દુ:ખી હું તેથી કોને શું?’ ગુજરાતી સાહિત્યના પંડિત યુગમાં ગઝલમાં ભારેખમ શબ્દોના બદલે સાહિત્યના ગાંધીયુગી સાદગીપૂર્ણ શબ્દો વહેલા આવી જઈને એવા લાગે છે કે જાણે હીરા, માણેક, મોતી જડિયા રે લોલ! બીજી એક ગઝલની કડીઓ ‘પતંગો ઊડતી જેવી, હવે મારી ગતિ તેવી’; તો વળી પેલા પ્રમાદધનના મુખે મુકાએલા ગઝલના કલ્પિત શબ્દો ‘ મરી જા રે મરી જા રે, મરી મુજથી છૂટી જા રે!’ વાંચતાં કુમુદસુંદરી જાણે કે આપણી બહેન હોય તેમ પેલા જીજા ઉપર આપણને નફરત થયા વગર રહે નહિ! બીજે ઠેકાણે સરસ્વતીચન્દ્રના મુખે લેખકે (કવિએ) શબ્દો મૂક્યા છે ‘ જહાંગીરી ફકીરી એ લલાટે છે લખાવી મેં!’ આ શબ્દો મનમાં ગણગણું છું અને જોઉં છું તો!

શું જોઉં છું? મારે આંગણિયે ઊભેલો એક લોબાનિયો ફકીર! થાળી જેવા ભિક્ષાપાત્રે જડાએલું ફૂલદાની જેવું પણ અંગારા ભરેલું લોબાનિયું! દરેક ઘરે કે દુકાને બીજા હાથે ચપટી લોબાન નાખતો જાય અને એ જ હાથે નાનકડા પૂંઠા કે પતરાના ટૂકડા વડે હવા ફેંકતો જાય અને લોબાની સુગંધીવાળો અને ગૂંગળામણ કરાવે તેવો તીવ્ર ધુમાડો આંખોને દઝાડે અને આપણને કોઈકવાર ખાંસતા પણ કરી દે! પણ શું થાય? આ બધું આપણે એટલા માટે મને કે કમને સહી લેવું પડે કે જેથી આપણે આપણા ઘરમાં કરકસર કરતા થઈએ અને દુકાને વધુ કમાતા થઈએ તેવી દ્વિમુખી દ્રવ્યવૃદ્ધિની પ્રક્રિયા થકી આપણને શુભ લાભ (બરકત) થતી રહે અને આવા લોબાનિયા કે અલોબાનિયા ફકીરોને ખેરાત મળતી રહે! આ લોબાનિયા ફકીરો ઘણું કરીને ગુરૂવાર (જુમેરાત) ના દિવસે આવતા હોય છે અને તેમની ટહેલના નિર્ધારિત શબ્દો હોય છે ‘જુમેરાત, ભરી મુરાદ!’; યાને કે પછીના દિવસ શુક્રવાર (જુમ્મા)ની રાત. મુસ્લીમ કેલેન્ડર ચન્દ્ર આધારિત હોઈ રાત્રિ પહેલી ગણાય છે અને આ દિવસે દરેકની મુરાદ (તમન્ના) પૂર્ણ થાય તેવી ફકીરની પણ શાબ્દિક ‘મુરાદે દિલ’ હોય છે, પેલી નાણાંકીય સિક્કાઓની સખાવતની અવેજીના સામે જ તો!

ફકીરો પણ કેવા જાતજાતના અને ભાતભાતના હોય છે; સાદા ફકીર, ઉપર વર્ણવાએલા લોબાનિયા ફકીર, જલાલી ફકીર, કોઈ ફકીરચંદ શેઠ ફકીર, કોઈ ભાઈલોગ ‘ફકીરા’, કોઈ ફકીરભાઈ કે ફકીરમીયાં વગેરે વગેરે. જલાલી ફકીર ગુસ્સાવાળો અને જિદ્દી હોય, પગે જંજીરો અને હાથે કડાં હોય. સહેજ બીહામણો અવાજ કાઢે, સરિયામ રસ્તે ચાલ્યો જાય, ‘અનલહક્ક’ જેવા સુફી ઉદગારો કાઢતો જાય, જે મહેલ્લો કે માર્કેટ પકડી હોય ત્યાં જ આંટાફેરા મારતો જાય. એના મનમાં કોઈક અપેક્ષા હોય, નાણાંની કે ચીજવસ્તુની. ઘણી વાર તેનો સવાલ (અપેક્ષા) જાણવા માટે પૂછનાર ન મળી આવે તો કલાકો સુધી કે પછી અર્ધા કે આખા દિવસ સુધી એ નિશ્ચિત કરેલી હદ વચ્ચે ટહેલતો જાય. સામાન્ય માણસ તો આવા જલાલી ફકીરની મોટી માગણી હશે તેવા ભયથી પૂછે નહિ. પણ છેવટે તો કોઈક માઈનો લાલ મળી આવે અને પેલાની માગણી સંતોષાય અને ખેલ પૂરો થઈ જાય, બાંધી મુઠ્ઠી જળવાઈ રહે!

સામાન્ય રીતે આવા જલાલી ફકીરોના સવાલને પૂરો કરનારા કોઈક જુગારિયા કે બે નંબરિયા જ હોય છે. તેઓને આવા ફકીરો કે સાધુબાવાઓમાં અપાર શ્રધ્ધા હોય છે અને એવો સટ્ટાનો આંકડો તેઓ પેલાઓના ઉદગારોમાંથી તારવી લેતા હોય છે. સટોડિયાઓના માનસને સમજવા માટે મનોવિજ્ઞાનના કોઈ અભ્યાસુઓએ સંશોધન કરવું પડે. કોઈક દરગાહ કે મજાર ઉપર એવો કોઈક દિવાનો ફકીર ગાળો ભાંડતો જાય અને તેમાંથી સટોડિયાઓ આંકડા કાઢે અને આંકડા રમે. ઘોડાગાડીના જમાનામાં ફૂટપાથ ઉપર સૂતેલો કોઈ સટોડિયો આંખ ખુલતાં જ જે ઘોડાગાડી નજરે પડે અને તે ગાડીનો નંબર ખેલે અને કાકતાલીય ન્યાયે કાં તો કંઈક કમાય કે ખુએ. એક જુગારિયો આંકડો લખાવવા જતો હતો અને કોઈકે કહ્યું કે ‘ભાઈ, આગળ જતાં તને બિસુ બારડોલી મળે તો કહેજે કે તને કાકા બોલાવે છે.’ અને પેલાએ રાતના પોતે નક્કી કરી રાખેલા આંકડાને બદલી નાખીને ‘બિસુ બારડોલી’ ઉપરથી 212 એટલે કે 122 નું પાનું તારવીને તે પાના ઉપર પાંચ રૂપિયા લગાવી દે છે અને બીજા દિવસે તેનો બુકી તેના હાથમાં પાંચસો રૂપિયા પકડાવી દે છે.

આંકડાઓની પણ જબરી માયાજાળ હોય છે. A.R.T.O. (પ્રાદેશિક વાહન નિયામક) ની કચેરી પણ લોકોની આવી મનોવૃત્તિનો પૂરો લાભ ઊઠાવીને પસંદગીના વાહન નંબર માટે વધારાનાં નાણાં ખંખેરી લે છે. લોકો 13 અને 420 જેવા આંકડાઓથી ભાગતા હોય છે. ચલણી નોટોમાં પણ શુકનવંતા 786 જેવા આંકડાવાળી નોટોને લોકો પોતાના Wallet કે તિજોરીમાં રાખી મૂકતા હોય છે કે જેથી પોતાની પાસે નાણાંની વૃદ્ધિ થયા જ કરે!

નાણાંની વૃધ્ધિની વાત આવી છે ત્યારે આપણે સાદા અને ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજને સમજી લઈએ. 10%ના દરે 1000 રૂપીઆનું ત્રણ વર્ષનું સાદું વ્યાજ રૂ|. 300 થાય. જ્યારે ચ.વૃ. વ્યાજ રૂ| 331 થાય. આ લેખકે જીવન વ્યવહારમાંથી વ્યાજની પ્રથાને સદંતર નાબુદ કરવા માટેનો એક તઘલખી કે શેખચલ્લી વિચાર અગાઉ પોતાના લેખ “’ ૬૦+ગુજરાતીઓ’ ના ચર્ચાચોરે ‘ધન-સંચય’નું ગાંઠાળું લાકડું – ભાગ ૧ અને ૨” માં વહેતો મૂકેલો જે વહેતો વહેતો સમુદ્રે ગયો અને ત્યાં જ ડૂબી ગયો અને વાદળો સાથે વરસ્યો જ નહિ. ઉમાશંકર જોષીના કાવ્ય ‘નદી દોડે’ માં પણ કવિએ એવી જ કલ્પના કરી છે કે દવ લાગેલા ડુંગરને ઠારવા માટે નદી પોતે વાદળ બનીને આવી વરસે, પણ કાવ્યની આખરી પંક્તિમાં આવે છે કે ‘પણ અરે, એ તે ક્યારે, ભસમ સહુ થઈ જાય પછીથી!’

કવિઓની કવિતાઓમાં કે લેખકોની નવલકથાઓમાં આખરી પંક્તિ કે પ્રકરણ આવે, પણ સટોડિયાઓ અને દારૂડિયાઓ માટે તેઓ જીવે ત્યાં સુધી અનુક્રમે તેમનો દરેક દાવ કે ઘૂંટડો કહેવા પૂરતો આખરી જ હોય છે. મારા મામા દક્ષિણ ગુજરાતમાં હાથવણાટની સાડીઓની ફેરી કરતા ત્યારે બસોમાં મુકાએલા દારૂનિષેધ માટેના Ad-ચિત્ર નીચેના સૂત્રને નાટકના ડાયલોગની જેમ Mimicry કરતાં બોલતા કે ‘તું શું મને પીવાનો હતો, હું જ તને પી જઈશ!’ જૂઓને મારા સુજ્ઞ વાંચકો, મારું વાલીડું વાતમાંથી વાત નીકળે જ જાય છે. લોકશાહીમાં વિવિધ ખાતાંઓના પ્રધાનો તરીકે જે તે ક્ષેત્ર કે વિષયના અનુભવીઓને જ જે તે ખાતાં સોંપવામાં આવતાં હોય છે. તો પછી, દારૂબંધી ખાતામાં દારૂડિયા પ્રધાનો જ નીમવામાં આવતા હશે, કેમ ખરું ને!

ભ્રષ્ટાચાર આચરતા પ્રધાનો, સરકારી બાબુઓ, કાળા બજારીઆઓ, કરચોરો કે એવા બધા દેશના અર્થતંત્રને ઊધઈ લગાડતા એવા શાસકો કે શાસિતોએ હવે ચોમાસુ બેસવા આવ્યું છે તો ગરોળીઓની જીવડાંને ભક્ષ કરવાની રીત ઉપરથી બોધપાઠ લેવો જોઈએ કે જેવડું મોંઢું તેવડો કોળિયો લેવાય. બોધપાઠ માટે વિશ્વસાહિત્ય અને ધર્મપુસ્તકોમાં બેસુમાર બોધકથાઓ જોવા અને સાંભળવા મળે છે. ફકીરો વિષેની ઉપરોક્ત વાતોમાં એક વાત કહેવાની રહી ગઈ હતી જે ભુલાઈ જાય તે પહેલાં અહીં આ ફકરામાં જ ઠપકારી દઉં! ફકરો અને ફકીરમાં કંઈક મળતાપણું લાગે છે પણ તેની વાત ફરી કોઈકવાર! તો વાત છે કોઈક હિંદી ચલચિત્રની, નામ યાદ આવતું નથી અને નામ યાદ પણ રાખતો નથી! એ તો કોમેન્ટ બોક્ષમાં કોઈક સિને-રસિયો લખશે જ! તો ભાઈ, તે ફિલ્લમના Hero છે દેવજીભાઈ. એ ગાયનના શબ્દો છે “…. ઝિંદગીકા સાથ નિભાતા ચલા ગયા, હર ફિક્રકો ધુએંમેં ઉડાતા ચલા ગયા!’ એટલે પેલો લોબાનિયો ફકીર પણ તેના જીવનની તમામ ફિક્ર (ફિકર)ને લોબાનના ધુમાડામાં ઉડાડતો રહે છે. એક વાર તો એક લોબાનિયો ફકીર મોંઢામાં સળગતી બીડી સાથે મારા આંગણે આવેલો, મેં હળવે રહીને તેની થાળીમાં રડો રૂપીઓ નાખવા પહેલાં તેની બીડીને તેના મોંઢામાંથી ખેંચી લેતાં કહ્યું હતું કે બે જાતના ધુમાડા ભેગા થાય તે ઠીક નહિ અને બીજી વાત કે ભલા માણસ, માગી ખાવાના આ ધંધા સાથે બીડી ફૂંકવાનો ધંધો શોભા આપે નહિ અને કોઈ નિર્વ્યસની દાતા તને કશું આપે નહિ અને તારા જ ધંધામાં પછી બરકત ક્યાંથી રહે!’

આ Free Style લેખ કોમ્પ્યુટર ઉપર ડ્રાફ્ટ કરી રહ્યો છું અને નીચે પાંચમું પાનું અડધે આવેલું દેખાતું હોઈ મને લાગે છે કે મારે લગામ વગરના તરંગ રૂપી આ ઘોડાની પીઠ ઉપરથી નીચે ભૂસકો મારવો જોઈએ અને મારા લખાણના અતિ વિસ્તારને મારે ખાળી લેવો જોઈએ, જો હું ઈચ્છતો હોઉં કે મારા બ્લોગને લોકો ઈચ્છાથી નહિ તો ભૂલથી પણ વાંચે!

સમાજવાદ, સામ્યવાદ અને મૂડીવાદના દૂરના સગે આવતા એવા ‘ધન્ય-વાદ’ના વિદાયસૂચક શબ્દ સાથે વિરમું છું. મેં ‘ધન્યવાદ’ ના બદલે ‘ધન્ય-વાદ’ એટલા માટે લખ્યું છે કે આ એવો ‘ધન્ય’ વાદ છે કે જે બંને પક્ષને ધન્ય ધન્ય કરી દેવા સમર્થ છે. લેતીદેતીના ભ્રષ્ટાચાર વખતે બંને પક્ષ તરફથી બોલાતો આ શબ્દ બોલતાં કે સાંભળતાં એવા અર્થનો પડઘો પાડે છે કે ‘મૈં ભી ખુશ, આપ ભી ખુશ! જય હો! ધન્ય-વાદ!’

– વલીભાઈ મુસા


 
6 Comments

Posted by on July 2, 2011 in લેખ, હાસ્ય

 

Tags: , ,