RSS

(૪૭૯) ‘વેબગુર્જરી’માં ‘વલદાની વાસરિકા’ શ્રેણીએ મારા લેખો (૧૧)


You may click on

(૩૧) હા-હાહા…હાસ્ય-હાઈકુનાં હાસ્યદર્શન (૧/૩)

(૩૨) હા-હાહા…હાસ્ય-હાઈકુનાં હાસ્યદર્શન (૨/૩)

(૩૩) હા-હાહા…હાસ્ય-હાઈકુનાં હાસ્યદર્શન (૩/3)

-Valibhai Musa

 

Tags: ,

(478) Best of 5 years ago this month July, 2010 (39)


Click on

(204) વૈયક્તિક લાગણીઓનાં જતન અને સામાજિક સંવાદિતા-૧

(205) વૈયક્તિક લાગણીઓનાં જતન અને સામાજિક સંવાદિતા – ૨ (સંપૂર્ણ)

(207) “રૂદન” – માનવજીવનની લાગણીઓની એક અજોડ અભિવ્યક્તિ!

(210) ભેદભરમની ભીતરમાં – આસ્થા કે ઈમાન! (૨)

(214) અપમાનજનક દાંપત્ય સંબંધો કે ઘરેલુ હિંસા

(215) ભેદભરમની ભીતરમાં – ભૂતપ્રેત (3)

-વલીભાઈ મુસા

 

Tags: , , , , ,

(૪૭૭) ‘વેબગુર્જરી’માં ‘વલદાની વાસરિકા’ શ્રેણીએ મારા લેખો (૧૦)


You may click on :

(૨૮) ‘હરનિશ જાનીનું ડાયસ્પોરા હાસ્યરચનાવિશ્વ’માંની વક્રોક્તિઓમાંનું વક્રદર્શન

(૨૯) માનવ-માનવેતર પાત્રોના સંયોજન ઉપરની એક પ્રયોગશીલ વાર્તા

(૩૦) – કે જુલ્મો તેઉના દયામાં ખપે!

-વલીભાઈ મુસા 

 

Tags: , , , , , , ,

(૪૭૬) ‘સૌમ્ય અને સમર્થ’ વ્યક્તિત્વનું મૃત્યુ


‘સૌમ્ય અને સમર્થ વ્યક્તિત્વ (Gentle Giant)’ એ રૂઢિપ્રયોગાત્મક એવા શબ્દો છે કે જે ઊંચા અને પડછંદ, છતાંય શાંત અને વિનમ્ર માણસ માટે પ્રયોજાય છે. આવા માણસો સદાય ભલા, વિચારશીલ અને અન્યોની કાળજી લેવાવાળા હોય છે.

અમારા બહોળા મુસા પરિવારે હાજી અહમદહુસેન એમ. મુસા નામે એવા જ સૌમ્ય અને સમર્થ વ્યક્તિત્વ ધરાવતા જણને તાજેતરમાં તા.૨૫-૦૫-૧૫ના રોજ માત્ર ૫૬ વર્ષની વયે ગુમાવ્યા છે. જો હું તેમને મારા ભત્રીજા તરીકે ઓળખાવું, તો અમારા બેઉ વચ્ચેના ઘનિષ્ટ અને ખાસ પ્રકારના સંબંધને એ અન્યાયકર્તા થઈ પડશે; કેમ કે તેમને તેમના છેક જન્મકાળથી મારા પુત્ર સમાન ગણતો આવ્યો છું. અમારી બે પેઢીઓ વચ્ચે માત્ર ચાર જ વર્ષનો ગાળો રહ્યો હતો. એ અમારી પાછલી પેઢીના સૌથી મોટા હતા. તેમની આંખો દેખાવે માંજરી અને અન્યો પરત્વે અનુકંપા દર્શાવનારી હતી. તેઓ સિદ્ધાંતવાદી અને દૃઢનિશ્ચયી ઈસમ હતા. તેઓ આખાબોલા (સ્પષ્ટ વક્તા) હતા અને મનમોજી મિજાજ ધરાવતા હોવાના કારણે કેટલાક તેમને નિકટથી ન જાણનારા લોકો તેમના વિષે કોઈ ગેરસમજ બાંધી શકે, પણ વાસ્તવમાં તે કોમળ હૃદય ધરાવતા માણસ હતા અને તેથી જ તો તેમના હૃદયમાં કોઈના પરત્વે કોઈ શત્રુભાવ કે ફરિયાદ ન રહેતાં. તેમના સંપર્કમાં આવનાર માણસ સાથે કોઈકવાર મતભેદ સંભવી શકે, પણ તેઓની સાથે એ કદીય કોઈ પૂર્વગ્રહ કે નિશ્ચિત માન્યતા ન ધરાવતા. આમ તેથી જ તો પોતાના શાંત અને સુખદાયક અવસાન પૂર્વે તેમણે અમારા બધાની આગળ પોતાનું માફીનામું જાહેર કર્યું હતું.

PPતેમના અકાળ અવસાનથી અમારાં કુટુંબીજનો, સમાજનાં લોકો, મિત્રો, સંબંધીઓ અને ધંધાકીય રીતે સંકળાયેલાં લોકોનાં હૃદયોએ તીવ્ર આઘાત અનુભવ્યો છે. પરંતુ સાથેસાથે તેઓ ગુણાત્મક જીવન જીવ્યા હોવાનું અમે યાદ કરીએ છીએ, ત્યારે અમારું તેમને ગુમાવ્યાનું દુ:ખ હળવું થાય છે અને અમે સંતુષ્ટ થઈએ છીએ. તેમનું ધાર્મિક, નૈતિક અને પવિત્ર જીવન તેમના સહવાસમાં આવનારા લોકોના ચારિત્ર્યઘડતર માટે ઉદાહરણરૂપ બન્યું છે. તેમણે ધાર્મિક રીતે અનિવાર્ય એવાં દાનધર્મનાં કામો ઉપરાંત ભલાઈનાં વિશેષ કાર્યો માટે નિશ્ચિત ટકાવારીમાં એમણે વધારાની નાણાંકીય જોગવાઈ કરી હતી અને તદનુસાર તેઓ જરૂરિયાતમંદ લોકો અને એમાંય ખાસ કરીને શિક્ષણ અને આરોગ્ય વિષયક મદદવાંછુકોને નિયમિત સહાય આપતા હતા. તેઓની પોતાની રોજિંદી જિંદગીમાંનાં બધાં પાસાંઓમાંની ચોકસાઈ પ્રશંસાપાત્ર હતી; ઉદાહરણ તરીકે તેઓ જ્યારે કાગળોને લાગેલી સ્ટેપલર પીનોને ખોલતા, ત્યારે તેમને બંને છેડેથી દબાવી દઈને તરત જ યોગ્ય રીતે ડસ્ટબિનમાં નાખી દેતા એવા અગમચેતીના વિચાર સાથે કે એ પીનો કોઈને ચૂંભીને હાનિ ન પહોંચાડે.

તેમની બંને કિડનીઓ નિષ્ફળ જવાના કારણે તેમની બીમારી ખૂબ લંબાઈ હતી, આમ છતાય તેઓ કદીય હતાશ થયા ન હતા કે કદીયે કોઈ શિકાયત કરી ન હતી. તેમનાં પત્ની શકીનાએ આપેલી કિડની બદલવાનું ઑપરેશન જો કે સફળ રહ્યું હતું, પણ ઑપરેશન પછીની ઈન્ફેક્શન વગેરેની સમસ્યાઓ નડવાના કારણે આખરે તેઓ અવસાન પામ્યા હતા અને છેલ્લી ઘડીએ પણ તેમના ચહેરા ઉપર દુ:ખ કે વેદનાની કોઈ અસર વર્તાતી ન હતી. તેઓ એવા ખુશકિસ્મત હતા કે ઓસ્ટ્રેલીઆ ખાતે સ્થાયી થયેલી તેમની દીકરી રૂબિના અને પુત્ર રિયાઝ તથા સાઉદી અરેબિયા ખાતે રહેતા તેમના નાના ભાઈ શબ્બીરઅલી સાથે તેમણે પોતાની જિંદગીના કેટલાક આખરી દિવસો વિતાવ્યા હતા.

એ સત્ય છે કે તેમનું અવસાન આપ્તજનો માટે દુ:ખ અને વિષાદનું કારણ બન્યું, પરંતુ તેથીય વધારે શાશ્વત સત્ય તો એ છે કે આપણે સૌ ઈશ્વર તરફથી આવ્યાં છીએ અને એની જ તરફ પલટીને પાછાં ફરવાનું હોય છે – ઈન્ના લિલ્લાહી વ ઈન્ના ઇલયહી રાજીઊન. લૈલાહ ગિફ્ટી અકિટા (Lailah Gifty Akita)નું અવતરણ છે કે ‘આપણે ધૂળમાંથી સર્જાયાં છીએ અને જ્યારે જીવનનો અંત આવે છે, ત્યારે આપણે ધરતીની ધૂળમાં ભળી જવાનું હોય છે.” વળી એમ પણ કહેવાય છે કે “ટૂંકું પણ ગુણવત્તાસભર જીવન એ વર્ષોમાં મપાતા લાંબા જીવન કરતાં બહેતર હોય છે.” ખરે જ ભાઈ અહમદહુસેન સામાજિક અને ધાર્મિક એમ ઉભય રીતે એક નમૂનારૂપ જીવન જીવી બતાવ્યું.

ચાલો, આપણે મરહુમ હાજી અહમદહુસેન માટે સર્વશક્તિમાન એવા અલ્લાહ (ઈશ્વર)ને માસુમીન (અ.સ.)ના વસીલાએ (માધ્યમે) દુઆ (પ્રાર્થના) કરીએ કે તેમની રૂહને સ્વર્ગમાં એવું સ્થાન નસીબ થાય કે જ્યાં તેના પસંદ કરેલા બંદાઓની રૂહો હોય, માસુમીન (અ.સ.)નું સાન્નિધ્ય હોય અને એ લોકોની રૂહો સાથે કે જે ઈશ્વર-અલ્લાહની કરૂણા અને દિવ્ય આનંદને માણતી હોય. આમીન.

-વલીભાઈ મુસા

* * * * *

(મરહુમ હાજી અહમદહુસેન મુસાનાં સંતાનો તરફથી સંદેશો)

વ્હાલાં શુભ ચિંતકો, સગાંસંબંધીઓ અને મિત્રો,

આપ સૌએ અમારા વ્હાલા પિતાશ્રી હાજી અહમદહુસેન મુસાના અવસાનના કારણે અમને થયેલા પારાવાર દુ:ખના પ્રસંગે અમારાં કુટુંબીજનોને જે ઉષ્મા અને સહાનુભૂતિપૂર્ણ આશ્વાસન પાઠવ્યું છે, તે બદલ અમે આપ સૌનો સહૃદયતાપૂર્વક આભાર માનીએ છીએ.

અમને વિશ્વાસ છે કે આપ સૌની દુઆઓ (પ્રાર્થનાઓ) મરહુમના આત્માને સ્વર્ગમાં ચિર શાંતિ અર્પશે અને અમારાં કુટુંબીજનોને ઊંડા સદમા અને આઘાતમાંથી ઉગરવાની શક્તિ મળી રહેશે.

ફરી એકવાર,
આપના આભારસહ,

રિયાઝ અહમદહુસેન મુસા,
રૂબિના અહમદહુસેન મુસા તથા
સમગ્ર મુસા પરિવાર

 

Tags: , , , , , ,

(૪૭૫) “પિયુ પરણ્યાની રાતડી પહેલી” :પ્રૉફેસર મુકેશ રાવલનાં અંગ્રેજી કાવ્યો – ભાવાનુવાદ અને રસદર્શન (૬) 


The Wedding Night

The Luna
with all its celestial light,
poured from the sky the magic white,
on the newly wedded bride.

The cool breeze on terrace
played with her locks
like the wind playing with water.
The chill fondled on her face
as surfs do gently shatter.

Suddenly
a sonic boom
a mild heart quake,
fission in the blood cells,
as she travelled fast into the past.
The dead leaves from old books
suddenly became green.

The ancestral bangles on the hand
identified the anguish of blood within.
Her obedient heart hurriedly
shut the lids of grave.
The cunning mind assessed
the agony to be borne.

Confused she stared
like a drowning ship in the storm.
The past merged into the present,
memories compromised with reality.
A cloud veiled the moon.

Darkness transformed her into night
a wedding night
the sun on her forehead rose at the midnight.

      – Mukesh Raval
        (Pots of Urthona)

    * * * * *   

પિયુ પરણ્યાની રાતડી પહેલી

ચાંદલિયો
નિજ દિવ્ય પ્રકાશ થકી,
વેરી રહ્યો હતો મદહોશ ચાંદની નભમંડલેથી
એ નવવધૂ ઉપરે.

શીત પવન તણી હળવી લહેર
અગાશી સ્થિત તેઉના વાળની લટ સંગ કરે ક્રિડા
જ્યમ વાયુ ખેલતો જલસપાટી ઉપરે.

ઠંડીય વળી તેના વદનને લાડ લડવતી
જ્યમ મોજાં દરિયા કેરાં હળવેકથી આલિંગતાં એકમેકને.

અચાનક
વેગીલા વિમાન તણી ઘડઘડાટી. ઊઠતી
અને ચિરાડો પડતી રક્તપેશીઓ મહીં,
જગાવે ઉરે ધ્રૂજારી પણ હળવી,
ને ડૂબકી લગાવતી એ ભૂતકાળની ભીતરે.

નિજ જીવનકિતાબ મહીંનાં એ શુષ્ક પર્ણો
થાયે હરિત સાવ એ અચાનક.

વંશાનુગત પ્રાપ્ય નિજ કરકંકણ
પામી ગયાં ધબકતા રુધિર તણી આંતરવેદનાને.
કહ્યાગરા નિજ હૃદયે ત્વરાએ
કર્યાં બંધ ઢાંકણ દફનાયેલ યાદો તણી એ કબરનાં.

ખંધા ચિત્તે વળી કળી લીધા
આગામી જીવનસંઘર્ષો અનુકૂલન તણા.
વ્યાકુળ નયને જોતી જ રહી એ
તોફાન મહીં બૂડતા વહાણની જેમ.
કિંતુ ભૂત-વર્તમાન થયાં એકાકાર
ને સ્મૃતિઓએ વાસ્તવિકતા સાથે સાધી સમજૂતી.

વાદળે લપેટ્યો ચાંદને,
અંધકાર પલટાયો રાત્રિ મહીં
ને બની ગઈ એ મધુરજની.

અહો ! કેવો ઝળહળી ઊઠ્યો લાલ રવિ
ભાલપ્રદેશે મધ્યરાતે !

               * * * * *

     – મુકેશ રાવલ (Pots of Urthona/કલ્પનાનાં પાત્રો)
– વલીભાઈ મુસા (ભાવાનુવાદક)

રસદર્શન:

આપણે આ કાવ્યના રસદર્શને આગળ વધીએ તે પહેલાં ‘રસદર્શન’ અને ‘વિવેચન’ શબ્દોને થોડાક સમજી લઈએ. અંગ્રેજીમાં આ બંને શબ્દો માટે અનુક્રમે ‘Exposition’ અને ‘Criticism’ શબ્દો છે. ‘રસદર્શન’માં જે તે કાવ્યમાં જે કંઈ નિરુપાયું છે તેને ખુલ્લું કરવામાં આવતું હોય છે અને તેમાંના રસતત્ત્વને ઉજાગર કરવામાં આવતું હોય છે; જ્યારે ‘વિવેચન’માં રસદર્શન તો હોય જ છે, પણ વિશેષમાં કાવ્યમાંના ગુણ અને દોષ બંનેની ચર્ચા પણ થતી હોય છે અને તેથી તે થોડુંક વિશ્લેષણાત્મક બની રહે છે.

અહીં તો આપણે મુકેશભાઈના આ કાવ્યનું રસદર્શન જ માણીશુ અને હું ઇચ્છું તોયે તેનું વિવેચન તો નહિ જ કરી શકું; કારણ કે કાવ્યનો માત્ર વિષય જ નહિ, પરંતુ એની કવનશૈલી પણ એવી બેનમૂન બની રહી છે કે તેના માટે સાવ દેશી શબ્દપ્રયોગે કહું તો તે સંઘેડાઉતાર છે. હાથીદાંતનાં બલૌયાંને સુંવાળપ આવી ગયા પછી સંઘેડા (Lathe) ઉપરથી ઉતારી લેવામાં આવે, ત્યારપછી તેના ઉપર કોઈ જ પ્રક્રિયાને અવકાશ રહે જ નહિ; બસ એમ જ આ કાવ્ય સાંગોપાંગ એવી રીતે પાર પડ્યું છે કે તેના વિવેચનમાં કોઈ ક્ષતિ તો શોધીય જડે તેમ નથી. આમ આ અર્થમાં જ મેં કહ્યું છે કે આનું વિવેચન તો નહિ જ થઈ શકે.

હવે આપણે કાવ્યના રસદર્શને આવીને પ્રથમ શીર્ષકને અવલોકીએ તો તે આપણને શૃંગારરસની એંધાણી જતાવ્યા વગર રહેશે નહિ. મધુરજની એ નવવિવાહિત દંપતી માટેની એવી સલૂણી રાત્રિ છે કે જે એ યુગલ માટે એ જીવનભરનું સંભારણું બની રહે છે. પરંતુ આપણા કવિની એમનાં એવાં કેટલાંક કાવ્યોની જેમ અહીં પણ એવી લાક્ષાણિક્તા જોવા મળે છે કે કવિ બતાવે છે કંઈક જુદું અને આપે છે કંઈક જુદું ! આ કંઈ પેલા શઠ વેપારી જેવી વાત નથી કે નમૂનો તો સારો બતાવી દે, પણ નરસું જ પધરાવી દે. અહીં તો કવિની કંઈક જુદી જ વાત છે. આ કાવ્યમાં મધુરજનીનો પ્રારંભનો જેટલો અંશ અભિવ્યક્ત થયો છે તે કંઈક વિશિષ્ઠ બની રહ્યો છે, એ અર્થમાં કે અહીં માત્ર નવવધૂ જ દેખા દે છે. પિયુના શયનખંડમાંના પ્રવેશ પહેલાં કવિ આપણને તેને અગાશીમાં ઊભેલી બતાવે છે અને કાવ્યના પ્રારંભે જ મનહર શબ્દચિત્ર ભાવકનાં કલ્પનાચક્ષુઓ સમક્ષ ખડું થાય છે.

કાવ્યનાયિકાના પિયુ સાથેના સુખશય્યામાં થનારા મિલન પૂર્વે જ પ્રાકૃતિક તત્ત્વોનો સહારો લઈને કવિ અહીં શૃંગારમય વાતાવરણ ઊભું કરે છે. આકાશમાંનો ચમકતો દમકતો ચાંદલિયો મદહોશ કરી દેતી ચાંદનીનો નવોઢા ઉપર અભિષેક કરે છે. તો વળી શીત પવનની હળવી લહેર તેના મસ્તકના કેશની લટ સાથે એવી રમત રમે છે, જેવી રીતે કે જલસપાટી ઉપર હળવે હળવેથી વાયુ પસાર થઈ જતો હોય ! ફૂલગુલાબી ઠંડી પણ દરિયાનાં એકબીજાંને આલિંગતાં મોજાંની જેમ તેના વદનને લાડ લડાવે છે. આમ શૃંગારરસના ઉદ્દીપનવિભાવની જમાવટ થવા સાથે વાચક કાવ્યના શાંતરસને માણે છે. કાવ્યનાયિકા પણ શાંતચિત્તે એકલી ઊભીઊભી એ પ્રાકૃતિક તત્ત્વોને પોતાની સાથે રમી લેવાની જાણે કે મોકળાશ આપે છે. મધુરજની એ દંપતી માટે કૌમાર્ય સ્થિતિમાંથી પરીણિત સ્થિતિમાં પરિવર્તિત થવા માટેનો સંધિકાળ છે. અજનબી બે પાત્રો સદેહે એક એક મળીને બે થનારાં હોય છે અને વળી પાછાં એક્બીજાંના પ્રેમમાં ઓતપ્રોત થતાં વળી એ જ પાછાં બેમાંથી એક થવાનાં હોય છે. આમાંય વળી નવોઢાની મૂંઝવણ તો અકળ અને અકથ્ય હોય છે, કેમ કે તેણે પિતૃગૃહ તજીને પિયુના નવીનગૃહમાં અને તેના હૃદયમાં સ્થાન ગ્રહણ કરવાનું હોય છે.

આમ છતાંય અગાશીમાં ઊભેલી આપણા કાવ્યમાંની આ નવોઢા શાંત અને સ્વસ્થ છે, પણ..પણ અચાનક આ શું ? એક વિમાન આકાશપટમાં ધસી આવે છે, જેની ઘડઘડાટી નવોઢાને આંતરિક રીતે હચમચાવી દે છે. માત્ર એ નવોઢા જ નહિ, કાવ્યનો ભાવક પણ તેની સાથે હલબલી ઊઠે છે. અહીં કવિકર્મ અને તેમની કાબેલિયતની પરખ થાય છે. શાંતરસમાંથી ભયાનકરસ તરફની ગજબની સંક્રાંતિ આપણાથી અહીં અનુભવાય છે. (જો કે સાહિત્યના રસોના પ્રકાર તરીકે ’ભયાનક રસ’ એમ ભલે અહીં લખવામાં આવ્યું હોય, પણ અહીં આપણે ‘ભયજનક’ એવો મૃદુ અર્થ લઈશું.). આકાશમાંથી પસાર થતા એ વિમાનના અવાજથી એ નવોઢા પોતાની વિચારતંદ્રામાંથી ઝબકીને જાગી જાય છે. વળી એટલું જ નહિ, પણ વિમાનનો એ પ્રચંડ ધ્વનિ નવોઢાની રક્તવાહિનીઓને જાણે કે ચીરી નાખે છે અને તેનું હૃદય થડકી ઊઠે છે. એ અવાજ નાયિકાને તેના વર્તમાનકાલીન વિચારોમાંથી બહાર કાઢીને ભૂતકાળ તરફ ધકેલી દે છે. પિયાઘરે આવવા પહેલાંના તેના વ્યતીત જીવન રૂપી કિતાબ વચ્ચેનાં શુષ્ક પર્ણો નવપલ્લવિત થાય છે, અર્થાત્ હાલ સુધીના પોતાના જીવનની યાદોને જે એણે ભુલાવી દીધી હતી તે એકદમ તાજી થઈ જાય છે.

વિમાનના એ ઓચિંતા અવાજે નવોઢાના દિલોદિમાગ ઉપર કેવી અસર જન્માવી છે તે સીધે સીધું ન દર્શાવતાં કવિ તેનાં કરકંકણોનો સહારો લઈને તેમના માધ્યમે તેની આંતરવેદનાને ઉજાગર કરે છે. વળી એ કંકણોને ‘વંશાનુગત પ્રાપ્ય’ ગણાવીને કવિ એ નવોઢાને સાંભળવા મળેલાં પેઢી દર પેઢીનાં સંસ્મરણોને તાજાં કરાવે છે. અહીં કવિનો એક્માત્ર વિશેષણ શબ્દ ‘વંશાનુગત (ancestral)’ લાઘવ્યનો ઉત્તમ નમૂનો પુરવાર થાય છે. વિશ્વભરમાં મોટાભાગે પુરુષપ્રધાન સમાજવ્યવસ્થા હોઈ સ્ત્રીએ જ પતિગૃહે જવું પડતું હોય છે અને આમ સ્ત્રીએ બ્રાહ્મણોની જેમ દ્વિજ (બે વખત જન્મનાર એટલે કે માતૃકૂખે જન્મ અને ઉપવીત-સંસ્કારક્રિયા) બનવું પડતું હોય છે. આમ પિયુ પરણ્યાની પહેલી રાતલડીએ નવવધૂએ અજાણ્યા જણ અને અજાણ્યાં લોકની સાથે પોતાનું નવજીવન શરૂ કરવાનું હોય છે. હવે ‘નવું’ જ્યારે શરૂ કરવાનું જ હોય, ત્યારે એ નવોઢાએ ‘જૂનું’ તો વિસારવું જ રહ્યું અને તેથી જ તો આ કાવ્યકન્યાનું કહ્યાગરું હૃદય ત્વરિત જ માની જાય છે અને તે દફનાયેલી યાદદાસ્તની કબરના ઢાંકણને સદાયને માટે બંધ કરી દે છે. નવોઢાનું હૃદય ભૂતકાળને ભૂલવા માટે આમ સહાયક બન્યું, તો વળી તેનું ચિત્ત પણ વર્તમાનકાલીન વાસ્તવિકતાઓને સ્વીકારી લઈને પતિના ઘરના નવીન વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટેની સજ્જતાને ધારણ કરાવી દે છે. કાવ્યના આ શબ્દો

“વ્યાકુળ નયને જોતી જ રહી એ
તોફાન મહીં બૂડતા વહાણની જેમ.
કિંતુ ભૂત-વર્તમાન થયાં એકાકાર
ને સ્મૃતિઓએ વાસ્તવિકતા સાથે સાધી સમજૂતી”

કાવ્યનાયિકાના વૈચારિક સંઘર્ષનું સમાધાન કરાવી આપવા માટે સમર્થ પુરવાર થાય છે. આમ કાવ્યનાયિકા રાગ અને ત્યાગના દ્વંદ્વની વચ્ચેની વ્યથાભરી મનોદશામાંથી બહાર નીકળી જાય છે.

કવિ કાવ્યના સમાપને આવતાં પ્રારંભના મદહોશ ચાંદનીની વર્ષા વરસાવતા ચંદ્રને વળી પાછા લાવી તો દે છે, પણ આ વખતે તેના ઉપર વાદળનું આવરણ છવાયેલું દર્શાવે છે. આમ પૂરબહાર ચાંદની ખીલેલી એ રાત્રિ જે પહેલાં દિવસ સમાન ભાસતી હતી, તે હવે અંધકારના કારણે સાચા અર્થમાં રજની (રાત્રિ) જ બની જાય છે અને આ કાવ્યના સંદર્ભે તો એ નવવધૂ અને તેના પિયુ માટેની મધુરજની જ બની રહે છે. ભૂતકાળમાં સરી પડેલી અને ક્ષણિક વિષાદમાં ઘેરાઈ ગએલી કાવ્યનાયિકા હવે વર્તમાનમાં આવી જતાં પ્રફુલ્લિત થઈ જાય છે. જીવનની અણમોલ આ સોહાગરાતને માણવા માટે ભૂતકાલીન જીવનની એ યાદોને ખંખેરી નાખે છે અને તેના કપોલપ્રદેશ ઉપરનો સૌભાગ્યનો લાલ ચાંદલો એવો ઝળહળી ઊઠે છે, જાણે કે મધ્યરાત્રિએ ચેતના જગાવતો સૂર્ય ન ઊગી નીકળ્યો હોય !

ચાલો ને, આપણ્રે કવિની આ પંક્તિઓ “અહો ! કેવો ઝળહળી ઊઠ્યો લાલ રવિ, ભાલપ્રદેશે મધ્યરાતે !”ને માણીએ અને વળી મનમાં કવિ માટે ગણગણીએ પણ ખરા કે “અહો ! કેવી મધુરજની કવિએ કવી પિયુ વિણ, અને કઠે ના તોયે તેઉ તણી અનુપસ્થિતિ જરીય !”

સમાપને, સન્માનીય મુકેશભાઈનો ખાસ આ કાવ્યના રસદર્શન હેઠળ તેમણે મહોર મારી આપેલા ગુજરાતી શીર્ષક ‘પિયુ પરણ્યાની રાતડી પહેલી’ સબબે આભાર માનું છું. મેં વૈકલ્પિક ‘સુહાગરાત’ અને ‘મધુરજની’ શબ્દો પણ સૂચવ્યા હતા, જેમને મેં શીર્ષકે તો નહિ, પણ રસદર્શનના ફકરાઓમાં મારા આત્મસંતોષ માટે પ્રયોજ્યા છે. વાચકો પણ કબૂલ કરશે જ કે ‘પિયુ પરણ્યાની રાતડી પહેલી’ શબ્દ જ કાવ્યના કપોલપ્રદેશ સમા એવા શીર્ષકે ઝળહળતા લાલ રવિની જેમ સાચે જ દીપી ઊઠે છે. વળી જૂની પેઢીનાં અને એમના જમાનાનાં શ્વેતશ્યામ ચલચિત્રોનાં સાક્ષી બની રહેલાં મારાં સમવયસ્ક એવાં જરઠજનોને એક ચલચિત્રના ગીતના મુખડાના શબ્દો ‘પિયુ પરણ્યાની રાતડી પહેલી, આજનો મારે ઉજાગરો’ની યાદ આવ્યા સિવાય રહેશે નહિ.

-વલીભાઈ મુસા

(ભાવાનુવાદક અને રસદર્શનકાર)

* * * * *

પ્રોફેસર મુકેશ રાવલનાં સંપર્કસૂત્રો :

ઈ મેઈલ – Mukesh Raval < rajshlokswarda@gmail.com
મોબાઈલ – +૯૧ ૯૮૭૯૫ ૭૩૮૪૭

પુસ્તક પ્રાપ્તિ : –

“Pots of Urthona” – ISBN 978-93-5070-003-7 મૂલ્ય : રૂ|. ૧૫૦/- (શાંતિ પ્રકાશન, ડી-૧૯/૨૨૦, નંદનવન એપાર્ટમન્ટ, ભાવસાર હૉસ્ટેલ પાસે, નવા વાડજ, અમદાવાદ – ૩૮૦ ૦૧૩)

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , ,

 
સાહિત્યરસ થાળ

મારા વિચાર મારી કલમે

Captnarendra's Weblog

Just another WordPress.com weblog

vijay joshi - word hunter

The Word Hunter -My English Haiku and Notes on my favourite Non-Fiction Books

લાગણીઓ નું લાક્ષાગૃહ

'રાજી' રાજુ કોટક

sneha patel - akshitarak

gujarati column writer

શબ્દોનુંસર્જન

સર્જન ને ઉમંર સાથે સબંધ નથી ...

શબ્દ સાધના પરિવાર

'યાર,મારું ગામ પણ આખું ગઝલનું ધામ છે.'-'અમર'પાલનપુરી

શબ્દપ્રીત

ભલે પધાર્યા અમારે આંગણે

રાજુલનું મનોજગત

“Languages create relation and understanding”

શબ્દસરિતા

શબ્દસરિતામાં આપનું સ્વાગત છે.

Hiral's Blog

Just another WordPress.com weblog

શબ્દોને પાલવડે

સ્વરચનાઓનો સંચય મારા શબ્દોના પાલવમાં

દ્વિત્ય

અનંત યાત્રા....

"ફૂલવાડી"

શબ્દગંગાની હૃદય-ઉર્મિ એટલે ફૂલવાડી

સ્વરાંજલી

કવિતા, લેખ, વાર્તા અને ખાટી-મીઠી વાતોનુ સંગમ એટલે આ બ્લોગ

Bansinaad

In this virtual space, various aspects of Gujarati sahitya, ways of encouraging our youth to Keep Gujarati bhasha or language alive, developments in Gujarat, information technology, legacy of Gandhiji, and our sanskriti will be discussed.

ઊર્મિનો સાગર - please visit www.urmisaagar.com

મારી વાચા, મારી પસંદ... મારી કલમ!

મેઘધનુષ

સાત રંગોનો સમન્વય...

સાયુજ્ય

અદબભેર મસ્તક નમાવો સુજન, અહીં શબ્દની ફરફરે છે ધજા...

હિમાંશુનાં કાવ્યો

ગુજરાતી ભાષાનો સદ્યતન બ્લોગ

વિમેશ પંડ્યાનું આંગણું....

તુલસીના છાંયે વિસામો...!!!!

Piyuninopamrat's Blog

પ્રેમ નું ઝરણું બની વહેવું મુજને , સ્વજનો ના હ્રદય મહીં રહેવું મુજને , મોગરો બની ને મહેકવાને ચાહું. પધારો આપનું હ્રદય થી સ્વાગત છે. 'પિયુની'

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 660 other followers